is publicist.
Het was een ontroerend moment toen ik, samen met mijn 97-jarige moeder, de Littéraire Witte Prijs in ontvangst mocht nemen voor het boek De Dochter dat ik over haar schreef. Een prijs die eens per twee jaar wordt uitgereikt door de Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte aan een letterkundig werk waarin Den Haag een rol speelt. Het was een belevenis; we werden onmatig in de watten gelegd door de sjieke sociëteit.
Ik schreef De Dochter omdat ik dacht dat het leven van mijn moeder het verdiende om literair vastgelegd te worden. Zij, altijd bescheiden, verlegen, twijfelde daar aanvankelijk aan en zei altijd: ‘Schrijf het maar als ik er niet meer ben.’
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
En nu nam ze het woord, broos maar nog steeds sterk, voor een volle zaal, om de toehoorders te vertellen dat haar helden, Martin Luther King en Nelson Mandela, zoveel gegeven hebben om de mensheid één boodschap op het hart te drukken, namelijk dat we achter onze verschillen allemaal mens zijn. En de tranen sprongen haar in de ogen toen ze moest concluderen dat nu, op het eind van haar lange leven, we verder dan ooit lijken af te drijven van dat besef.
Prachtig dat ze nog kan meemaken hoe zij in elk geval mensen weet te inspireren met haar levensverhaal. Een zwart meisje, geboren in Scheveningen in 1928, nu een oude vrouw die inmiddels bijna een eeuw aan Nederlandse en wereldgeschiedenis in haar lichaam draagt.
Literatuur heeft een unieke kracht: het laat je als het ware even in het hoofd en in het hart van een ander wonen. Ook als je een volstrekt andere achtergrond hebt. Je leest niet alleen over iemand, je wordt iemand, al is het maar voor een paar honderd pagina’s. Zo heb ik al vele malen in de huid van óók witte mannen, uit allerlei tijden en van allerlei rangen en standen, kunnen kruipen, en heb ik even van hun ervaring kunnen proeven. Inzichtelijk, verbazend, verrassend en soms ook ontroerend en, op menselijk niveau, herkenbaar.
Wanneer iemand met een totaal andere achtergrond De Dochter leest, leeft diegene even mee met een zwart meisje dat in 1928 in Nederland werd geboren. Je voelt haar eenzaamheid, haar humor, haar waardigheid. Je ervaart de wereld en de tijd door haar ogen. Literatuur kan de afstand tussen mensen verkleinen. Wat mij het meest raakt, is hoe lezers reageren op de talloze anekdotes die het leven van mijn moeder vormen.
Dat bevestigde mij weer in mijn overtuiging dat juist lezers dankzij verhalen de wereld anders leren bekijken en leren invoelen vanuit een positie die nooit de hunne is geweest. Hoe het bijvoorbeeld voelde om, als klein meisje in het Den Haag van de jaren dertig, van de leraar op de lagere school te horen dat ‘jouw ras’ niet kon leren. Het zijn juist de details – de geur van een klaslokaal, de blik van een voorbijganger – die een leven invoelbaar maken. Ook voor zevenvinkers.
Dat is wat wij met het boek beoogden: een spiegel voorhouden vanuit het geleefde leven. Een uitnodiging tot menselijkheid, tot zachtheid. Dat is veel effectiever om mensen bij elkaar te brengen dan welk debat dan ook.
Dat haar verhaal nu wordt gelezen, besproken en erkend, stimuleert, hoop ik, ook meer literaire aandacht voor vrouwen zoals zij, die generaties lang onzichtbaar zijn geweest in de Nederlandse literatuur. Want de levens van vrouwen van kleur zijn nauwelijks opgetekend. Een besef dat ook tot mij doordrong toen ik onlangs het evenement ‘In gesprek met onze voormoeders’ presenteerde, onderdeel van de tentoonstelling De Gedeelde Kracht van 50 Caribische Voormoeders in het Haagse Atrium.
Caribische vrouwen leefden, werkten en zorgden vaak in omstandigheden die wij ons nauwelijks kunnen voorstellen. Hun levens zijn grotendeels uit de geschiedenisboeken verdwenen. Maar hun ervaringen geven ons inzicht in het toen en in het nu. We hebben behoefte aan hun stem, hun eigen verhaal. Een uitnodiging tot herkenning, tot menselijkheid, tot zachtheid. Dat is in deze tijd meer dan ooit nodig.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns