Mexico De nieuwe leider van het machtige Jalisco-drugskartel is de Amerikaanse stiefzoon van de vorige maand gedode drugsbaas El Mencho. Dat het kartel niet in een gewelddadige opvolgingsstrijd verviel, onderstreept zijn professionele aard.
Bussen die in brand werden gestoken na de fatale arrestatiepoging van El Mencho, staan opgestapeld in Puerto Vallarta.
In een gouden kist en met vijf vrachtwagens aan bloemstukken, een band die traditionele volksmuziek speelde en met vrijwel alleen maar gemaskerde aanwezigen, werd de Mexicaanse drugsbaas ‘El Mencho’ begin maart begraven in de stad Guadalajara. Mexicaanse speciale eenheden doodden hem een maand eerder en een golf van geweld volgde: in zeker twintig staten werden auto’s en winkels in brand gestoken.
Het hoofstuk-El Mencho is definitief gesloten. Het verhaal van zijn Jalisco-kartel Nieuwe Generatie (CJNG) echter niet. Volgens The Wall Street Journal is de stiefzoon van El Mencho, de 41-jarige Juan Carlos Valencia González, benoemd tot zijn opvolger.
De nieuwe leider van de transnationale criminele organisatie is geboren in Californië, waar hij opgroeide in een wereld vol geweld en criminaliteit. Zijn familie van moederskant, een groepering die zich Los Cuinis noemt, heeft de financiële touwtjes in handen bij het miljardenbedrijf dat het CJNG is. Zijn vader werd in de drugswereld ‘Maradona’ genoemd, en leidde de voorloper van het CJNG.
Dat het CJNG nu geleid wordt door een Amerikaanse staatsburger, kan het werk van de opsporingsautoriteiten in de VS lastiger maken. Buitenlanders zijn zonder tussenkomst van een rechter af te tappen, bijvoorbeeld. Al valt hier in het geval van Valencia González wel omheen te werken, omdat zijn kartel door Washington is aangemerkt als terreurgroep. De Amerikaan liquideren per drone-aanval zou juridisch ook mogelijk zijn. Dit deed de regering-Obama al in de strijd tegen jihadistische groepen, maar dat leidde wel tot rechtszaken op Amerikaanse bodem.
Valencia González maakte naam als leider van de zogenoemde Grupo Élite. Deze paramilitaire tak van het Mexicaanse kartel werd opgericht om zwaarbewapende rivalen uit gewilde territoria te drijven. Oud-militairen uit Mexico, Guatemala en Colombia, vaak met jarenlange gevechtservaring en karige pensioenen, werden gerekruteerd en voorzien van granaatwerpers, gepantserde voertuigen en zware automatische wapens. Met dank aan deze factie wist het CJNG zich in de afgelopen jaren snel uit te breiden in Mexico.
Een arrestatiefoto van Juan Carlos Valencia González.
Volgens de Mexicaanse krant Reforma moet Valencia González de macht delen met iemand die symbool staat voor een ander gezicht van het CJNG. Gonzalo Mendoza Gaytán, vanwege zijn fysieke voorkomen El Sapo (De Pad) genoemd, was de afgelopen jaren verantwoordelijk voor de aanwas van nieuwe kartelleden. Hij deed dit via een wreed systeem: jonge mannen worden ontvoerd en naar geheime kampen in de westelijke Sierra Madre-bergketen gebracht en gedwongen zich om te scholen tot huurmoordenaar.
Na de dood van El Mencho werd in Mexico gevreesd voor een opleving van geweld: door de absolute leider van het CJNG te doden, zou een interne opvolgingsstrijd kunnen ontstaan tussen verschillende hooggeplaatste leden. Dat hier voorlopig geen sprake van is, onderstreept de professionele aard van het CJNG. Onderling geweld is slecht voor zaken, zo lijken de drugsbazen te beseffen.
De nationale aanwezigheid van het kartel vertaalt zich in een franchise-structuur, waarbij regionale en lokale groeperingen in heel Mexico de naam van het CJNG dragen en onder meer inkomsten afstaan aan de leiding. Deze cellen blijven opereren, ook als de nationale leider er niet meer is.
Ook internationaal lijken de allianties van het CJNG tot dusver intact te blijven. Hoe ver die reiken, bleek vorige week, toen in een van de duurste wijken van Mexico-Stad de Ecuadoriaanse topcrimineel Ángel Esteban Aguilar werd gearresteerd. Dat deze man onder bescherming van het Mexicaanse kartel kon rondlopen in zo’n duur deel van Mexico-Stad, toont volgens experts aan dat het CJNG nog oppermachtig is.
De gevolgen van de dood van El Mencho lijken vooral op het bord van de Mexicaanse regering te komen. Enkele dagen na de dood van de kartelleider gingen journalisten van de Mexicaanse krant El Universal het chalet van El Mencho binnen. Daar werden documenten gevonden die een interessant inkijkje gaven in de financiële structuur van het CJNG, waarbij ook betalingen aan regionale en lokale autoriteiten opvielen.
Het zijn berichten waar de regering liever niet over praat: verhalen over corruptie en banden met de georganiseerde misdaad zouden het narratief versterken van Donald Trump, die zegt dat Mexico „gerund wordt door kartels”. Militair ingrijpen door de VS kan dan dichterbij komen.
Het zou een verklaring kunnen zijn waarom de Mexicaanse autoriteiten geen informatie hebben vrijgegeven over de dood van 25 militairen in de nasleep van El Mencho’s uitschakeling. Ook geven ze geen informatie over de schaal en de schade van de gewelddadigheden die kartelleden in de uren na zijn dood aanrichtten.
Vergeten en vooruitkijken, lijkt het adagium van de regering, nu de onderhandelingen over hernieuwing van het vrijhandelsakkoord met de VS gaande zijn. Met het WK voetbal op komst is terugkijken op het geweld, onder meer in WK-speelstad Guadalajara, ook uit den boze. Een maand na de dood van El Mencho wordt de militaire operatie nog amper gevierd. De regering lijkt te beseffen dat de macht van het CJNG in Mexico zo groot is, dat met de dood van El Mencho amper iets is veranderd.