Grensverkeer Wekelijks rijden bussen vol Turken naar de Griekse stad Alexandroupolis om vlak over de grens boodschappen te doen. Ze klagen steen en been over de hoge voedselprijzen in eigen land. „We zijn dol op Griekenland.”
Na het winkelen proppen Turken hun aankopen in koffers. De hoge inflatie in eigen land maakt shoppen over de grens populair.
Nimet Altinbascak heeft zojuist een doos kersenbonbons gekocht bij een lokale bakkerij in de Griekse stad Alexandroupolis. Met een kop koffie neemt ze plaats op het terras. Ze is net aangekomen met de bus uit Istanbul om in hier in Griekenland boodschappen te doen. „Proef eens”, zegt ze enthousiast terwijl ze de doos opent. „Deze chocolaatjes ontdekte ik tijdens mijn vorige bezoek, dus nu neem ik weer een doos mee voor het thuisfront.”
Altinbascak en haar familie komen vaker in Griekenland, om vakantie te houden en om boodschappen te doen. „We zijn dol op Griekenland”, vertelt ze, terwijl de ochtendzon langzaam aan kracht wint. „Sommige producten zijn hier in de supermarkt goedkoper. En ook in restaurants ben je minder kwijt. Zeker als je alcohol drinkt.”
Samen met een vriendin is Altinbascak neergestreken in Alexandroupolis, een Griekse kuststad op nog geen uur rijden van de Turkse grens. De twee nemen deel aan een georganiseerde busreis van een touroperator die twee keer per week binnen 24 uur heen en weer rijdt tussen Istanbul en Alexandroupolis met maar één doel: winkelen. Op de parkeerplaats bij een supermarkt staan ook auto’s met Turkse kentekens van bezoekers die met eigen vervoer zijn gekomen.
Omdat de busreizen steeds populairder worden, neemt het aanbod ervan snel toe. De tours volgen vrijwel allemaal hetzelfde schema. Shopfanaten worden ’s nachts opgehaald in Istanbul. Na een busreis van zo’n vijf uur arriveren ze rond zeven uur ’s ochtends in Alexandroupolis. Na een korte stop voor ontbijt gaan ze langs twee budgetsupermarkten, en dan nog naar een goedkoop warenhuis. In de middag krijgen ze tijd het kleine stadscentrum te verkennen, waarna de bus om half vier weer naar Turkije vertrekt.
Een reisleider geeft uitleg in de bus die van Alexandroupolis terug naar Istanbul rijdt.
Metin Beder (52) is chauffeur en rijdt met een team van drie collega’s twee keer per week naar Griekenland. „Vooral in het weekend is het druk”, vertelt hij. „We rijden ook naar Plovdiv in Bulgarije, maar Griekenland is populairder. Mensen komen niet alleen om te winkelen, het is ook een soort dagje uit.”
Zo’n reis is niet voor iedereen weggelegd. Alleen Turken met een geldig Schengenvisum mogen de grens met de Europese Unie oversteken. Een uitzondering geldt voor bezitters van een ‘groen paspoort’. Met dat speciale dienstpaspoort kunnen bepaalde ambtenaren en hun gezinnen zij tot negentig dagen visumvrij naar de EU.
Alexandroupolis is populair bij Turkse shoppers, die er vaak ook een dagje uit van maken.
Buschauffeur Metin Beder rijdt iedere week twee keer naar de Griekse kuststad.
Als de bus met Altinbascak en haar vriendin even voor acht uur ’s ochtends arriveert, is het parkeerterrein nog vrijwel leeg. Twee andere Turkse touroperators zijn er al. Zodra de winkeldeuren opengaan, stromen mensen naar binnen. De kopers verdringen zich bij het chocoladeschap voorin de winkel, dat direct aanleiding is voor gesprekken over de prijzen hier en in Turkije.
Bij de zuivelafdeling ontstaat een opstopping. Een moeder en dochter stapelen pakjes boter in hun winkelkar. „Veel goedkoper dan bij ons”, zeggen ze tegen elkaar. Anderen slaan brie, feta en Goudse kaas in. Omdat ze maar beperkte tijd hebben, lopen ze in hoog tempo langs de schappen. Het verschil tussen ervaren shoppers en nieuwkomers wordt meteen zichtbaar. Waar sommigen doelgericht door de winkel navigeren, kijken anderen wat zoekend rond en lopen rondjes. Bij de kassa groeit een rij. Medewerkers scannen er behendig de producten en lijken het type klant inmiddels te kennen. Ze wijzen naar het scherm met de europrijs en leggen uit hoe afgerekend kan worden.
De zussen Tugba (52) en Ayse Karaca (42) lopen met een kar vol spullen terug naar de bus. Ze gaan een of twee keer per jaar naar Griekenland om boodschappen te doen. Bij de bus ritsen ze een koffer open om die vol te laden. „Deze boodschappen kostten ons 127 euro. Er zit zelfs alcohol bij. In Turkije zouden we hier veel meer voor betalen”, zegt Ayse Karaca.
De zussen Ayse (l.) en Tugba Karaca voor de supermarkt in Alexandroupolis.
Nimet Altinbascak en Aydan Akbulut vullen hun winkelwagen in een supermarkt in Alexandroupolis.
Ayse Karaca en haar zus Tugba slaan flessen wijn in.
In hun eigen land is de belasting op alcohol al jaren hoog. Alcoholische dranken in winkels en cafés zijn er aanzienlijk duurder dan in veel andere landen. De overheid zegt met de hoge accijns ook alcoholconsumptie te willen ontmoedigen.
De zussen zeggen zelf niet veel alcohol te drinken, maar nemen toch graag een paar flessen mee. „In Istanbul bestel ik via een bezorgapp een paar producten en ben ik meteen veertig of vijftig euro kwijt”, zegt Tugba Karaca. „En dan heb ik het niet eens over luxeproducten, maar over dagelijkse dingen als cola en kipfilet.”
Sevil Aytekin (47) en Yilmaz Kaygısız (57) stoppen de laatste boodschappen in hun tassen. Het koppel komt niet alleen voor de lagere prijzen naar Griekenland, maar ook voor de kwaliteit. „Ik ben opgegroeid op het platteland. Ik weet hoe echte yoghurt en boter smaken”, zegt Kaygısız. „Hier wordt eerlijker geproduceerd dan bij ons. We nemen vijf bakken yoghurt mee terug.”
Opvallend is dat het shoppen over de grens van richting is veranderd. Nog maar een paar jaar geleden kwamen Bulgaren en Grieken massaal naar de Turkse grensstad Edirne om goedkoop te winkelen, door de zwakke lira. Inmiddels klagen winkeliers daar dat buitenlandse bezoekers minder kopen, omdat de prijzen in Turkije snel zijn gestegen.
De stijgende prijzen zijn misschien wel het meest besproken onderwerp in Turkije. Op straat klagen mensen steen en been over de steeds duurdere boodschappen. Volgens de laatste cijfers van het Turkse statistiekbureau TÜİK ligt de officiële inflatie rond de 30 procent. Ter vergelijking: in Nederland is dat 2,4 procent. Twee jaar geleden piekte de Turkse inflatie zelfs rond de 60 procent.
Volgens de Turkse econoom Mustafa Sönmez zit de Turkse economie al sinds 2018 in een neerwaartse spiraal, vooral door het rentebeleid van de overheid. President Recep Tayyip Erdogan hield de rente jarenlang bewust laag, omdat hij gelooft dat hoge rentes inflatie veroorzaken. Veel economen zeggen dat het andersom is; volgens hen heeft het gevoerde rentebeleid juist bijgedragen aan de hoge inflatie en de verzwakking van de Turkse munt.
Die inflatie is voor consumenten vooral zichtbaar in de supermarkt. „Vlees en zuivelproducten zijn over de grens goedkoper”, zegt Sönmez telefonisch. „Landbouw en veeteelt zijn jarenlang verwaarloosd, waardoor een serieus aanbodprobleem is ontstaan. Er wordt simpelweg niet genoeg geproduceerd.”
Turken winkelen in Alexandroupolis. Chocola, zuivel en alcohol zijn favoriete producten.
Volgens de econoom vinden veel landen voedselzekerheid van groot belang en subsidiëren ze landbouw daarom vaak flink. „In Turkije is die steun achtergebleven. Jongeren verlaten het platteland. De gemiddelde leeftijd van boeren ligt inmiddels rond de 55 jaar.”
Daarnaast moet Turkije belangrijke productiemiddelen als brandstof, veevoer, zaden en bestrijdingsmiddelen importeren. „De zwakke lira heeft dat een stuk duurder gemaakt”, zegt de econoom. „Daardoor groeit de voedselproductie onvoldoende.” En een krapper aanbod leidt ook tot hogere prijzen. „Als mensen net over de grens dezelfde producten goedkoper kunnen krijgen, dan maken ze een afweging.”
In Alexandroupolis zijn de Turkse bezoekers uitgewinkeld. Ze hebben nog even tijd om de stad in te gaan voor koffie of een maaltijd, voordat de terugreis naar Istanbul begint. Ook de prijzen in de Griekse horeca zijn gunstiger dan die in Turkije, stellen ze vast.
„In [de Turkse kustplaats] Bodrum zijn de prijzen absurd hoog geworden. Geen wonder dat Turken massaal op vakantie gaan naar Griekse eilanden”, zegt Kaygısız. „Bovendien zijn de Grieken vriendelijk tegen Turkse bezoekers. Sommigen spreken zelfs Turks”, vult Aytekin aan. „En of dat uit sympathie is of uit commercieel belang, maakt me niet uit.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen