Ik was in december met een groep toeristen in Saoedi-Arabië (ik heb er destijds een column aan gewijd), nét op tijd, blijkt nu.
Toeristen moeten in de Arabische Golfstaten de nieuwe olie worden qua inkomsten: olie raakt uiteindelijk op, maar toeristen zijn er in overvloed. Tegen 2030 moeten het er 150 miljoen per jaar zijn, (het merendeel religieuze toeristen) is het streven onder Vision 2030, het werkprogramma van de machtige Saoedische kroonprins. In minimaal 550.000 kamers tegen die tijd. Toen ik er was, waren er 151.000 kamers (ongeveer net zoveel als in Nederland), dus er moet nog heel wat worden bijgebouwd.
Maar hebben die extra hotelkamers nog zin nu Iran de Amerikaans-Israëlische oorlog naar de Arabische Golfstaten heeft uitgebreid? Naar alle zes, zonder uitzondering; ook Oman en Qatar, die internationaal toch opkomen voor Iraanse belangen. Met verreweg de meeste Iraanse aanvallen betalen de Verenigde Arabische Emiraten de rekening voor hun genormaliseerde betrekkingen met Israël (42 procent van de 5.000 drones en ballistische raketten die Iran in totaal sinds het begin van de oorlog op 28 februari heeft afgevuurd).
Het toerisme, de Saoedische megaprojecten en andere grote economische belangen die buitenlandse investeerders vergen, waren de goede redenen waarom de Golfleiders normale relaties met Iran probeerden te onderhouden. Én waarom ze hun uiterste best deden bij hun Amerikaanse bondgenoten om de oorlog die in het vat zat te voorkomen. President Trump was dat totaal ontgaan. „De grootste deskundigen, niemand dacht dat ze zouden worden getroffen”, zei hij vorige week tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis. Ik zou zeggen, iederéén wist het, net als dat de Straat van Hormuz afgeknepen zou worden. Iran had het uitdrukkelijk aangekondigd, en de bedoeling ervan is duidelijk: zoveel mogelijk economische schade aanrichten om de vijand onder druk te zetten ermee op te houden. De vraag is natuurlijk of Trump überhaupt vooraf heeft nagedacht over doel, werkwijze en – desastreuze – gevolgen van deze onnodige oorlog, die de Amerikaanse belastingbetaler 41 miljoen dollar (ruim 35 miljoen euro) per uur kost. En over het einde trouwens. De Israëlische premier Netanyahu wél: Iran zo kapot mogelijk te maken, ongeacht de gevolgen.
De Golfstaten hadden en hebben geen enkele illusie wat betreft het karakter en de bedoelingen van het Iraanse islamitische regime. Maar ze zijn de gevangenen van de geografie. Israël ligt zo’n 1.500 kilometer weg maar voor hen blijft Iran onder elke omstandigheid de boze overbuurman die naar believen kan uithalen. Neem de drone- en raketaanval van september 2019 op olie-installaties van Aramco, die de halve Saoedische olieproductie een paar weken uitschakelde. Net zoals nu weigerde Trump voor zijn Saoedische vrienden op te komen. De afgelopen dagen heeft Iran gedreigd de ontziltingsinstallaties onder vuur te nemen waarvan de Golfstaten voor hun drinkwater afhankelijk zijn. En vanuit Jemen kunnen Irans Houthi-vrienden ook de toegang tot de Rode Zee afsluiten.
Wat nu? Saoedi-Arabië heeft geprobeerd in ruil voor betrekkingen met Israël een defensieverdrag met Amerika los te krijgen. Maar Israël is sinds de genocide in Gaza wat Riad betreft een no-go. De Golfstaten moeten het doen met de beperkte bescherming die ze hebben in de vorm van Amerikaanse bases. Aansluiting bij de Amerikaans-Israëlische oorlog, waarop wel wordt gezinspeeld, zou waarschijnlijk alleen tot méér Iraanse aanvallen leiden plus een totaal vergiftigde relatie ná de oorlog. Ook een no-go.
De wereld zou erop vooruitgaan als er in Iran een prettig bewind aan de macht zou komen. Die kans is nihil. De Golfstaten zouden al blij zijn als er een verzwakte versie van het huidige regime uit de oorlog zou komen (en Trump ook, vermoed ik). Maar er is ook het Iran-in-chaos waarop Netanyahu wil uitkomen. Dat betekent vluchtelingenstromen, export van extremisme en instabiliteit. Geen hotelkamers.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.