Kunstmatige intelligentie Hbo-opleidingen zijn zich steeds academischer gaan voordoen, schrijft Jeroen Verberg, maar in feite leiden ze op voor werk dat AI in toenemende mate kan overnemen. Scholen kunnen zich beter op praktisch vakmanschap richten.
Andy Warhol liep in de film The Doors (1991) over Jim Morrison rond op een feestje met een gouden telefoon. Hij probeerde die steeds aan anderen te geven met dezelfde boodschap: „Ik heb God aan de lijn, maar ik weet niet wat ik moet zeggen.” Die scène past precies bij het tijdperk waarin AI ons duwt. De capaciteit is immens. Maar de vraag is wie weet wat hij moet zeggen.
Jeroen Verberg is ondernemer. Hij begon in 1999 zijn eerste bedrijf, werkte later in Silicon Valley en is nu eigenaar van AI-platform Propeller.
Toen ik in 1999 mijn eerste softwarebedrijf begon, was softwareontwikkeling tijdrovend en duur. Vorige week toonde mijn productmanager onze nieuwe documentatiewebsite, het naslagwerk om onze software te implementeren. Hij had die in één dag zelf gebouwd, inclusief de documentatie zelf, met een paar intelligente prompts in Claude Code. Iets wat een heel team vroeger maanden kostte. De flessenhals in ons werk was altijd: tijd, mensen, coördinatie. Nu niet meer.
Nog altijd essentieel is het vermogen om te bedenken wat er gebouwd moet worden. Om een vaag idee om te zetten in een scherp concept. Om keuzes te maken die richting geven aan een organisatie of product. AI kan uitvoeren, structureren en varianten genereren. Maar ze kan niet bepalen wat het doel is. Dat vereist een specifiek soort denken: analytisch, conceptueel, creatief. Maar niet iedereen kan dat.
Momenteel lezen we vaak genoeg in de krant over onderzoeken waaruit zou blijken dat AI organisaties niet productiever maakt. En dat is op dit moment nog waar, omdat we er geen rekening mee houden dat sommige mensen niet productiever zullen worden van AI. Niet door gebrek aan inzet, maar omdat niet iedereen dezelfde aanleg heeft voor analytisch en conceptueel denken.
Hier ligt ook een potentieel onderwijsprobleem dat we moeten durven benoemen. Het hbo heeft zichzelf de afgelopen decennia opgeblazen richting de universiteit. University of Applied Sciences noemen veel instellingen zich. Meer theorie, meer academische allure, meer de suggestie dat de afgestudeerde een kenniswerker is. Maar een groot deel van de functies waarvoor het hbo opleidt — communicatie, IT, finance, personeelsmanagement, rechten — zijn precies de functies die AI nu het snelst overneemt. Niet slechts gedeeltelijk, maar grotendeels. Bijvoorbeeld bij de banken die nu banen schrappen op hun compliance-afdelingen.
De eerste reflex is wellicht om mensen om te scholen naar ‘meer conceptueel werk’ en werken met AI. Maar dat is voor de meesten geen realistisch perspectief op lange termijn. We moeten de andere kant op: richting het mbo — zij het op hoger niveau.
Praktisch vakmanschap dat je niet kunt automatiseren. Een installateur van complexe gebouwsystemen, een verpleegkundige die meervoudige zorgvraagstukken coördineert. Recent onderzoek van Microsoft Research toont aan dat juist deze beroepen de laagste AI-toepasbaarheidsscores hebben. Ze combineren drie eigenschappen die automatisering structureel bemoeilijken: fysieke aanwezigheid in onvoorspelbare omgevingen, real-time oordeelsvorming, en (in het geval van bijvoorbeeld de zorg) menselijk contact als intrinsiek onderdeel van de dienst.
Het World Economic Forum bevestigt dit in zijn Future of Jobs Report 2025: deze beroepen behoren tot de snelst groeiende categorieën tot 2030. Dat deze banen er wel anders uit zullen zien, staat buiten kijf. De de installateur werkt straks met AI-ondersteunde digitale kopiën van een gebouw, de verpleegkundige zal door AI geholpen worden bij het monitoren van patiënten.
Er zijn nu al enorme tekorten in precies dat soort beroepen: zorg, techniek, bouw en installatie. Maar in plaats van het onderwijs en de arbeidsmarkt daarop in te richten, beschermen we de status quo. Ontslagrecht en transitievergoedingen zijn ontworpen om mensen te laten zitten waar ze zitten en zorgen er vooral voor dat (kleinere) bedrijven te huiverig zijn om mensen aan te nemen, zeker als deze mensen zichzelf in een nieuwe rol moeten gaan bewijzen.
Zo dreigt een nieuwe ongelijkheid. Niet tussen arm en rijk in de klassieke zin, maar tussen de kleine groep die creatief en conceptueel kan sturen en AI als hefboom gebruikt, en de grote groep die uitvoerend was in het domein waar machines nu uitblinken. De bovengemiddelde denker versterkt zijn voorsprong exponentieel. De anderen verliezen, doordat er een kloof gaapt tussen wat ze kunnen en wat de arbeidsmarkt nog vraagt.
Warhol had God aan de telefoon en wist niet wat hij moest zeggen. Wij hebben AI: iets dat vrijwel alles kan uitvoeren. De vraag is niet of dat banen kost — dat doet het. De vraag is of we eerlijk genoeg zijn om te zeggen welk onderwijs bij die realiteit past, voordat een generatie voor niets wordt opgeleid.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen