Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Bijna een jaar geleden schreef ik op deze plek een stukje over overspel, of zo u wilt over de kunst van het overspel. En over het verschil in dit opzicht tussen mannen en vrouwen. ‘Uit onderzoek komt naar voren’, schreef ik, ‘dat mannen vroeger veel vaker vreemdgingen dan vrouwen, maar die cijfers zijn naar elkaar toegegroeid. Vooral de Nederlandse vrouw weet in dit opzicht van wanten. Volgens ChatGPT hebben Nederlandse vrouwen recentelijk zelfs de leiding genomen met 27 procent tegen 25 procent.’
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het stukje stond nauwelijks online of ik werd gebeld door mijn zoon. ‘Zeg, pap!’, riep hij, ‘dat kun je echt niet schrijven. ChatGPT is een volkomen onbetrouwbare bron, het genereert ongelooflijk veel fouten.’ Mijn zoon kan het weten, want hij hoopt binnen afzienbare tijd zijn studie AI af te ronden. Voor iedere ouder komt het moment dat je kinderen meer beginnen te weten dan jij en dat jij in hun ogen alleen nog deskundige bent op het gebied van ‘vroeger’. Kennelijk was dat moment aangebroken, want als mijn zoon over kunstmatige intelligentie begint, past mij nog slechts eerbiedig luisteren.
Gewaarschuwd nam ik de proef op de som door de betrouwbaarheid van ChatGPT te testen met een vraag over een onderwerp waarvan ik veel afweet. Toevallig weet ik veel over mijzelf, daarom vroeg ik de chatbot een column te schrijven ‘in de stijl van Max Pam’. Ik bibberde even toen ik het vroeg, want heb ik eigenlijk wel een eigen stijl? Veel tijd voor contemplatie had ik niet – daar rolde het antwoord al binnen onder de geheimzinnige kop: Het Grote Gelijk van de Kleinzielige Mens.
Waar die kop vandaan komt – ik heb geen idee en dat geldt ook voor de rest van de tekst. In totaal telde ik veertien onbegrijpelijkheden. Alles bij elkaar hoorde ik een vage echo van iets dat met mij te maken scheen te hebben. Zeer vreemd was een citaat van Voltaire dat voor mij ‘als een moreel kompas’ zou gelden: ‘Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen tot de dood verdedigen.’ Deze wisecrack wordt vaak aangehaald, maar ik heb juist verschillende malen beweerd dat Voltaire dit nooit zo heeft geschreven. Ik beriep me daarbij op de autoriteit van Voltaires biograaf Roger Pearson, die het hele werk heeft doorgeplozen en die tot de conclusie komt dat Voltaire slechts heeft gezegd: ‘Ik ben verdraagzaam, ik vind het uitstekend wanneer men anders denkt dan ik.’
Minder mooi, niets aan te doen.
ChatGPT lijkt een groot probleem te hebben met citaten. Afgelopen week liep Peter Vandermeersch, oud-hoofdredacteur van De Standaard en NRC, tegen de lamp, omdat hij ‘door AI verzonnen citaten’ aan echte personen heeft toegeschreven. Vandermeersch trok meteen het boetekleed aan, maar of dat helpt is de vraag. Om vergeven te worden, kun je als journalist eerder met je dronken kop tegen een betonblok knallen dan dat je zo sukkelig bent om op grote schaal wat aan te modderen met artificiële bronnen. In Nederland heeft Vandermeersch een spoor van ruzies nagelaten, maar ook België is nu razend op zijn voormalig journalistiek wonderkind. Zo schreef Joël De Ceulaer keihard in De Morgen: ‘Het is voorbij. Ik wil uw analyses niet meer lezen, horen of zien. Als u ooit nog eens opduikt in een tv-programma, bel ik de politie. Het moet gedaan zijn met uw komedie.’
Gelukkig bestaat De wereld draait door niet meer, want de politie bellen lijkt me een paardenmiddel, al zou het natuurlijk geweldige televisie zijn geweest wanneer een agent te paard de studio van Matthijs binnen kwam galopperen.
Een citaat controleren is geen eenvoudige bezigheid. Moet je een heel oeuvre doorploegen om het met een gerust hart te kunnen gebruiken? Er bestaan citatenboeken en citatenwebsites, maar hoe betrouwbaar zijn die? Ook rector Petra De Sutter van de Gentse universiteit liep erin. In een speech gebruikte zij een citaat van Albert Einstein: ‘Dogma is de vijand van progressie.’ Helaas kon die wijsheid nergens in leven en werk van Einstein worden gevonden – zij moest dus verzonnen zijn.
Op zoek naar een schuldige vroeg ik ChatGPT hoe hij aan het citaat was gekomen. Hij noemde vier mogelijke verklaringen: 1. Stijlverwarring – ‘het klinkt Einstein-achtig’; 2. Citaatmutatie – een gezegde verwordt tot een parafrase; 3. Onbetrouwbare quote-databases; 4. Modelgedrag – zijn taalmodel baseert zich op bepaalde patronen, waardoor foutieve toeschrijvingen zich reproduceren. ChatGPT erkende zijn fout, maar probeerde die te downplayen door te beweren dat het vinden van het juiste citaat ‘een detectiveklus’ is.
Nou ja! Daar wordt hij toch voor ingehuurd. Ten slotte vroeg ik of hij niet zijn excuses moest aanbieden. Hij antwoordde: ‘Ja, dat is terecht. Excuses daarvoor.’ En: ‘Dank dat je me daarop hebt aangesproken.’
Wat ChatGPT nodig heeft, is een zoon.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.