Fotoboek Vader en dochter Maarten en Billie Slagboom zitten met liefde een volle dag in de auto voor een pand dat al jaren leegstaat. Hun passie voor door schimmels en algen overgenomen panden leidde tot een bijzonder fotoboek. „Wat anderen bestempelen als creepy, vinden wij juist prachtig.”
Een van de vele langzaam maar zeker door schimmels 'overgenomen' kamers uit het boek 'Hier woont alleen de tijd - De overgave'. Bewust vermelden de makers niet in welk land en in wat voor soort gebouw de foto's gemaakt zijn: "zodat de lezer zijn eigen verhaal erbij kan maken".
Wat een fraai, abstract, groen schilderij, denk je. Tot je het stopcontact ziet en beseft dat je naar een foto kijkt. Een foto van een muur vol schimmel.
Het is een van de 167 foto’s uit het deze week verschenen boek Hier woont alleen de tijd – De overgave, een project van Maarten (1970) en Billie (2001) Slagboom. Vader en dochter reizen al jaren samen, wat eerder al leidde tot onder meer het fotoboek Sleutelscènes, met locaties waar beroemde filmscènes waren opgenomen.
Ditmaal staan panden centraal die lang geleden verlaten zijn en „waar de natuur haar plek weer opeist”, zoals de makers het formuleren. En dat leidt tot prachtige, soms bevreemdende beelden. Een kantoortje met zwaar bemoste bureaustoel, op het uit elkaar vallende bureau een nog redelijk ongeschonden jaren-80-monitor. Een woonkamer waarvan het plafond naar beneden is gekomen – maar we zien nog een klok, een schilderijtje, tv’tje en aan de muur een kruis. Of neem de slaapkamer met het kinderbedje, compleet overrompeld door groene schimmel, waar door het open raam bijna troostend een baan zonlicht op valt. De woonkamer met bruin leren bankstel, waar klimop zich via het voormalige systeemplafond en een openstaande deur schaamteloos een weg naar binnen baant. In weer andere ruimtes groeien varens uit de muur of zijn vloeren bedekt met een dik tapijt van mos.
Foto’s uit ‘Hier woont alleen de tijd – De overgave’.
Maarten en Billie bezochten zowel woonhuizen als bedrijfspanden. Billie: „Dan rijden we ergens en zegt ineens een van ons: kijk, dat pand daar! We hebben er inmiddels een zesde zintuig voor gekregen.” Maarten: „Je ziet al die begroeiing voor zo’n huis, geen paadje naar de voordeur, dan weten wij genoeg. Eenmaal binnen hoor je dan weer dezelfde geluiden, ruik je dezelfde geuren.” Billie: „Wat anderen bestempelen als creepy, vinden wij juist prachtig.” Maarten: „Onze focus ligt niet langer alleen op de mensen die er ooit woonden of werkten [zoals in twee eerdere delen van Hier woont alleen de tijd], maar steeds nadrukkelijker op de natuur. Hoe er iets nieuws ontstaat in zo’n pand.”
De patronen zijn overal anders, maar de kenmerken dezelfde: op houten meubels ontstaat witte schimmel, de overheersende kleur van schimmels en algen op muren is groen en soms zwart. Behanglijm, zegt Maarten, blijkt „de ideale ondergrond, daar zit glucose in, dat is zoet. Daar groeit een bepaald soort schimmel op, soms zelfs in de vorm van paddenstoelen.”
In de natuur gebeuren dat soort processen ook. Maarten: „Ik sta tegenwoordig ook met een loepje voor een boom om korstmossen te bekijken. Maar op een muur valt het wel veel meer op. Je ziet wat voor moois er dan soms ontstaat. Het lijkt wel contrastvloeistof.” Billie: „Dat samensmelten van iets dat door mensen bedacht en gemaakt is met de natuur die het vervolgens geheel overneemt, dat is een magisch proces.”
Behalve rondrijden door (vooral Oost-)Europa en bij toeval iets tegenkomen vinden ze die panden ook door gericht zoeken: via Google Earth en Streetview („Dan zien we ergens een dak waar een plant uitgroeit of zo”), maar ook door online, bijvoorbeeld op Facebook, te speuren naar artikeltjes: mensen die klagen over een pand dat staat te verkrotten.
Als ze een begerenswaardig object ontdekken willen ze „zo snel mogelijk daarheen”. Vaak springen ze het eerstvolgende weekend – beiden werken fulltime, hij als eindredacteur bij de VPRO, zij bij Het Financieele Dagblad – al in de auto om desnoods negen uur achter elkaar te rijden voor één pand. Maarten: „En dan maar hopen dat ze niet al aan het renoveren zijn geslagen, of dat de sloophamer er al overheen is geweest. Die ritjes zijn altijd heel spannend. Je weet van tevoren niet wat je aantreft.” Billie: „Soms heb ik buikpijn van de spanning.” Maarten: „Is het er nog? Kunnen we erin?”
Vaak moeten ze zich via een raam of kelderdeur naar binnen wurmen. „Het is elke keer weer spannend om met alleen je zaklantaarn vanuit een donker souterrain een trap op te lopen. Soms vliegen er ineens vogels op.” Ze beginnen altijd boven: „Daar is de meeste kans op waterschade.” Heel voorzichtig, „voetje voor voetje” inspecteren ze alle kamers, want met vloeren, muren of plafonds die soms op instorten staan is zo’n expeditie niet zonder gevaar. Maarten: „In sommige gevallen dragen we mondkapjes. Soms is de lucht ongezond en blijven we ook maar heel kort.” Complicerende factor is het feit dat ze geen lampen meenemen, „dus we zijn qua fotograferen helemaal afhankelijk van natuurlijk licht”. Soms blijkt een pand dichtgetimmerd; „dan hebben we er niks aan”.
Veel foto’s zijn gemaakt in het oosten van Duitsland, Polen, een aantal in België (Wallonië), in Japan en in de VS. Maarten: „Vaak gaat het om regio’s waar ooit oude industrie zat, plus de woningen van arbeiders die met het sluiten van die fabrieken zijn weggetrokken.” Echte ruïnes slaan ze over. Maarten: „We willen alleen panden waar je de menselijke inspanning ziet, een plek waar gelééfd is. Mensen droomden van dingen, hebben het thuis op een bepaalde manier georganiseerd, alles netjes ingericht. En hoe dat dan allemaal rücksichtslos wordt overgenomen door de natuur – dat contrast blijft fascineren.” Billie: „Sommige schimmel is zó mooi – dat is gewoon kunst. Zo vaak zeggen we tegen elkaar: wanneer kunnen we weer?” Maarten: „Het zoeken van de panden, de opwinding op weg ernaartoe en tot slot de rust die over je neerdaalt als je eenmaal binnen bent: het is verslavend.”
Fotoboek Hier woont alleen de tijd – De overgaveMaarten en Billie Slagboom, 192 p., uitgeverij Kyosei, € 45,-.
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie