Financiële rust blijkt een van de krachtigste vormen van preventie. Wie serieus werk wil maken van gezondheid en bestaanszekerheid, kan schulden daarom niet langer zien als een administratief probleem. Het is een vraagstuk van menselijke waardigheid.
Schulden maken mensen ziek. Niet figuurlijk, maar letterlijk. Wie maandenlang wakker ligt van incassobrieven, leeft in een permanente staat van stress. Het lichaam maakt voortdurend stresshormonen aan. Dat verhoogt het risico op depressie, angststoornissen en hart- en vaatziekten. Het ondermijnt relaties, werk en zelfvertrouwen. En toch behandelen we schulden in Nederland nog steeds alsof het vooral een persoonlijk probleem is.
Alsof mensen simpelweg beter hadden moeten opletten. Maar wie dagelijks werkt met mensen in financiële problemen, weet dat dit beeld niet klopt.
Over de auteur
Jerzy Soetekouw is directeur van Vereniging Humanitas.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Bij Vereniging Humanitas zien onze 20 duizend vrijwilligers iedere dag hoe schulden ontstaan en hoe ze uit de hand lopen. Zelden begint het met grote bedragen. Vaak gaat het om een gemiste rekening, een tijdelijke terugval in inkomen of een onverwachte tegenslag.
Wat daarna volgt, is zelden tijdelijk. Rente, incassokosten en boetes zorgen ervoor dat kleine achterstanden snel uitgroeien tot grote schulden. Een rekening van enkele tientallen euro’s kan binnen korte tijd oplopen tot honderden euro’s of meer. Niet omdat mensen weigeren te betalen, maar omdat het systeem zo is ingericht. Dat systeem heeft een ongemakkelijke kant: er wordt geld verdiend aan betalingsachterstanden.
Incassokosten, rente en boetes zijn voor sommige partijen een bron van inkomsten geworden. Daarmee is rondom schulden een verdienmodel ontstaan. Wie schulden maakt, betaalt niet alleen zijn rekening, maar ook de kosten van een hele industrie die rondom betalingsachterstanden is gebouwd. Dat is niet alleen onrechtvaardig, maar ook economisch onverstandig.
Iedere euro die wordt verdiend aan schulden, betaalt de samenleving uiteindelijk elders. In zorgkosten. In uitkeringen. In verloren arbeidsvermogen. In gezinnen die onder druk staan en kinderen die opgroeien met chronische stress.
Schulden zijn daarom geen randverschijnsel. Ze zijn een probleem in het systeem.
Dat besef begint ook in de zorg door te dringen. De topman van zorgverzekeraar CZ stelde onlangs dat langdurige financiële stress een aantoonbare factor is achter mentale en lichamelijke gezondheidsproblemen. Mensen stellen medische zorg uit, uit angst voor kosten. Ze verliezen overzicht en vertrouwen. Schuldenbeleid is daarmee ook gezondheidsbeleid. En toch behandelen we deze twee domeinen nog steeds alsof ze niets met elkaar te maken hebben.
In Nederland praten we veel over preventie. Over mentale gezondheid. Over het verminderen van stress in de samenleving. Maar zolang we een systeem laten bestaan dat chronische financiële stress veroorzaakt, blijft dat gesprek half. Het is alsof we proberen mensen gezond te houden terwijl we tegelijkertijd de kraan open laten staan.
Daarom is het goed dat de Tweede Kamer komende donderdag debatteert over het schulden- en armoedebeleid. De initiatiefnota van CU-Kamerlid Don Ceder bevat belangrijke voorstellen, zoals betere financiële educatie voor jongeren en strengere regels voor incassobureaus. Dat zijn belangrijke stappen. Maar ze raken nog niet de kern van het probleem.
De kernvraag is deze: willen we een systeem waarin financiële problemen een verdienmodel kunnen zijn?
Ruim 100 duizend Nederlanders vinden van niet. Zij ondertekenden de petitie ‘Stop de schuldenindustrie’, die vandaag aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Hun boodschap is helder: een samenleving die accepteert dat armoede geld oplevert voor anderen, raakt moreel uit balans. Die boodschap verdient serieuze aandacht.
Want schulden zijn allang geen probleem meer van een kleine groep. Steeds meer huishoudens leven op de rand van financiële kwetsbaarheid. Eén onverwachte gebeurtenis (ziekte, baanverlies, een scheiding of stijgende vaste lasten) kan voldoende zijn om in een neerwaartse spiraal terecht te komen. Dat maakt schulden tot een kwestie van bestaanszekerheid.
Onze vrijwilligers zien elke dag wat er gebeurt wanneer mensen weer grip krijgen op hun financiën. Stress neemt af. Mensen slapen beter. Relaties herstellen. Werk wordt weer mogelijk. Hoop keert terug.
Financiële rust blijkt een van de krachtigste vormen van preventie. Wie serieus werk wil maken van gezondheid en bestaanszekerheid, kan schulden daarom niet langer zien als een administratief probleem. Het is een vraagstuk van menselijke waardigheid. En uiteindelijk ook van politieke keuzes.
Want een samenleving die gezondheid belangrijk vindt, kan zich geen schuldenstelsel veroorloven dat structureel stress produceert. De vraag die in het Kamerdebat centraal zou moeten staan, is daarom simpel. Niet: hoe helpen we mensen met schulden? Maar: waarom hebben we een systeem gebouwd dat schulden zo makkelijk laat groeien en er tegelijkertijd geld aan verdient?
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant