Gemeenteraadsverkiezingen Het vertrek van Mona Keijzer vlak voor de verkiezingen leek de BBB te gaan schaden, maar lokaal scoorde de partij boven verwachting. Vooral dankzij een campagne gericht op leefbaarheid en voorzieningen, zoals „scholen en supermarkten openhouden”.
BBB'ers kijken in een theater in Dokkum naar de voorlopige uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen.
De timing had zo ongeveer niet slechter gekund. Op maandag 23 februari, zo’n drie weken voor de gemeenteraadsverkiezingen, stapt partijprominent Mona Keijzer uit de BBB. Reden: Henk Vermeer wordt aangewezen om het haar beloofde fractievoorzitterschap van Caroline van der Plas over te nemen. Kort daarna ziet de BBB zichzelf in de landelijke peilingen twee van de drie zetels verliezen. „Dan weet je: dit is slecht voor de partij”, zei Vermeer vorige week donderdag tegen NRC.
BBB-gemeenteraadsleden zien de onrust op landelijk niveau met lede ogen aan. Het is de eerste keer dat de partij meedoet aan de gemeenteraadsverkiezingen. Zou de beroering de lokale campagne beïnvloeden? En belangrijker: zou die stemmen kosten?
Achteraf blijkt die vrees overdreven. Hoewel de uitslag niet in de buurt komt van de Provinciale Statenverkiezingen van 2023, waarbij de partij met 137 van de 572 zetels de grootste werd, deed de BBB het boven verwachting goed. De partij wist 38 zetels binnen te halen en is nu vertegenwoordigd in negentien gemeenten, met één tot drie zetels per gemeente. „Als je landelijk peilt tussen de nul en één zetels, dan verwacht je niet dat je lokaal zoveel stemmen haalt”, zei de Twentse lijsttrekker Bart-Jan Oplaat tegen RTV Oost.
Het is een welkome electorale opsteker. De BBB verloor in één jaar tijd ruim duizend leden. De uitslag is ook opvallend omdat Keijzer lang niet de enige was met interne kritiek op de partij: zo’n zestig bestuurders en volksvertegenwoordigers riepen na haar vertrek op tot een serieuze poging tot hereniging met Keijzer. Ze repten ook over „een groot gebrek aan vertrouwen richting BBB-gelederen” en hekelden het gebrek aan partijdemocratie. Aanstaande vrijdag vergaderen de leden over de situatie.
Caroline van der Plas (BBB) brengt in Buurthuiskamer Zandweerd in Deventer haar stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen.
Hoe kan het dat BBB lokaal zo goed heeft gescoord? Theo Bos, fractievoorzitter in Barneveld, weet het wel: „Lokaal konden wij ons volledig richten op de leefbaarheid. Vooral op scholen en supermarkten openhouden.” Wim Stam, fractievoorzitter in Soest, heeft zich in de campagne ingezet voor het behoud van dorpshuizen. „Als je die niet hebt, haal je het hart uit een dorp en verdwijnt de sociale cohesie.” Theo Schennink – lijsttrekker in Doetinchem – vertelt dat hij tijdens het ‘fleieren‘, waarbij de BBB dozen met eieren uitdeelde, van kiezers vooral zorgen vernam over het beperkte aantal woningen in de gemeente.
Het verkiezingssucces dat de BBB lokaal oogst door zich te profileren als pragmatische plattelandspartij met een focus op voorzieningen, contrasteert met het landelijke gedeelte van de partij. Daar is niet alleen de toon een stuk harder, maar is juist ook veel discussie over hoe brééd de partij zich moet opstellen. Vooral onder Keijzer schoof de BBB landelijk meer op richting thema’s als asiel en migratie. Zo presenteerde de partij in oktober het visiestuk Een antwoord op islamitisch extremisme.
„In Den Haag ligt dat anders”, zegt Bos. „De BBB moest in het kabinet op veel dossiers tegelijk opereren en compromissen sluiten, de laatste tijd ging het vooral om water bij de wijn doen. Dan komt het basisprincipe waarvoor je bent opgericht onder druk te staan. En daar wordt de landelijke partij nu op afgerekend.” Maar openlijk Keijzer bekritiseren? Dat wil Bos niet, evenmin de andere twee BBB’ers.
Bovendien, zegt Bos, bleek de Haagse ruzie op het platteland nauwelijks te leven. „Tijdens het flyeren kreeg ik misschien één vraag over Mona Keijzer.” Een BBB’er is daarnaast een nuchter mens, zeker de Friese variant, zegt Lammert Dijkstra, fractievoorzitter in Noardeast-Fryslân. „Die poeha over Den Haag leeft vooral in het westen.” In steden als Amsterdam, waar de BBB de gemeenteraad niet haalde, heeft de interne partijtwist volgens hem mogelijk meer invloed gehad.
Caroline van der Plas (BBB), Chris Stoffer (SGP), Renate den Hollander (VVD), Pieter Grinwis (CU) en Lidewij de Vos (FVD) tijdens de ‘Red het Platteland’-actiedag, in Voorthuizen.
Ook BBB-lijsttrekker Evelien Daalwijk (Berkelland) stelt regionale verschillen vast: „De beste resultaten halen we in het oosten en noorden, dat is logisch: daar is men minder bezig met Den Haag, want daar voelen ze zich immers door in de steek gelaten.”
Een aantal gemeenteraadsleden denkt dat de BBB de verdeeldheid in de partijtop wel weer te boven komt. Dat gebeurde na de strijd om het partijleiderschap van de VVD, tussen Rita Verdonk en Mark Rutte in 2007, immers ook, zeggen ze. Verdonk werd niet door de leden verkozen, maar bleef herhalen dat ze bij de verkiezingen van 2006 veel meer voorkeursstemmen had gekregen en daarom lijsttrekker had moeten worden (Keijzer kreeg bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 111.839 stemmen, lijsttrekker Van der Plas 122.624). Rutte zette Verdonk uiteindelijk uit de fractie. „Maar niet lang daarna werd de VVD de grootste partij”, zegt Bos.
Wat de gemeenteraadsverkiezingen voor Henk Vermeer in elk geval duidelijk hebben gemaakt: de BBB moet zich in de landelijke communicatie weer meer richten op boer en platteland: „Het is belangrijk dat we blijven waar we begonnen en dat is regio versus Randstad. Dat was ook succesvol bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2023.”
En dus wil Vermeer zich minder uitspreken over zaken die niets met leefbaarheid in de regio te maken hebben: „We moeten intern nog bespreken of ik dinsdag wel naar het debat over vier jaar Oekraïne ga.” Woensdag is een groot debat over benzine, dat is belangrijk voor de BBB-achterban. Vermeer: „Ik heb het nu liever over de prijzen aan de pomp.”