Economische vooruitzichten Volgens De Nederlandsche Bank ondervindt de Nederlandse economie nu al hinder van de oorlog in het Midden-Oosten. De inflatie stijgt, het risico op stagnatie is toegenomen.
De crisis in het Midden-Oosten heeft nu al effect op het besteedbaar inkomen van Nederlandse huishoudens.
De oorlog die Israël en de Verenigde Staten voeren tegen Iran raakt Nederlandse huishoudens nu al in hun besteedbare inkomens. Door de hogere olie- en gasprijzen loopt de inflatie dit jaar op naar 3 procent. Naarmate de oorlog in het Midden-Oosten langer aanhoudt, kan de inflatie verder oplopen, tot boven de 5 procent in 2027. De economische groei zou bij een langdurig hoge olie- en gasprijs dan compleet verdampen.
Dat zei president Olaf Sleijpen van De Nederlandsche Bank (DNB) dinsdag bij de presentatie van de jaarcijfers van de centrale bank. Sleijpen kwam daarbij met een aantal scenario’s voor de impact van de oorlog op de Nederlandse economie.
De berekeningen van DNB zijn gebaseerd op de olie- en gasprijzen van 11 maart, toen respectievelijk 90 dollar per vat en 50 euro per megawattuur. Sleijpen zei dat die prijzen alweer achterhaald zijn en dat een nieuwe berekening nu al ongunstiger uit zou pakken. Een vat olie kostte dinsdagochtend ruim 100 dollar, een megawattuur gas 54 euro.
DNB schetst daarom ook twee zwartere economische scenario’s voor als „de regio breder wordt meegezogen in het conflict”. De ene is een ‘ongunstige’ variant, waarbij olie en gas pieken op 120 dollar respectievelijk 90 euro en prijzen twee kwartalen hoog blijven. De andere is een ‘zware’ variant, waarbij een vat olie piekt op 145 dollar en een megawattuur gas op 105 euro. Die hoge energieprijzen zouden in dat scenario twee jaar aanhouden.
Met name het zware scenario leidt tot een forse stijging van de inflatie. In plaats van de geraamde 2,4 procent, stijgt de inflatie dan naar 5,1 procent in 2027. Van de economische groei, eerder geraamd op 1,1 procent in 2027, blijft dan niets over. Desgevraagd zei Sleijpen dat het risico op stagflatie – geen economische groei, gecombineerd met hoge geldontwaarding – groter is geworden. „Ik kan er geen kans op plakken, het blijft allemaal ongelooflijk onzeker”, aldus de DNB-president.
Sleijpen benadrukte dat de energieprijzen nu nog ver achterblijven bij die in 2022, toen na de Russische inval in Oekraïne de inflatie tot boven de 10 procent steeg. „De prijsschokken in energie waren toen een stuk groter”, zei hij. En anders dan toen hebben nu veel meer mensen een langerlopend energiecontract, aldus Sleijpen. Hij zei dan ook blij te zijn dat de overheid afwachtend is met compensatie van de hogere energieprijzen. „Compensatie van hogere energiekosten is niet gratis; het kost geld en moet wel worden gedekt”, zei Sleijpen. Mocht het kabinet later dit jaar alsnog tot compensatie besluiten, dan bepleit De Nederlandsche Bank dat „gericht en tijdelijk te doen, bij mensen die het echt nodig hebben”.
Sleijpen erkende dat eerdere ramingen van zijn bank met terugwerkende kracht onrealistisch zijn gebleken. De economie toonde zich de afgelopen jaren steeds veerkrachtiger dan DNB dacht. Hij noemde de Covidcrisis, de inval in Oekraïne en de heffingenoorlog van president Trump als voorbeelden waarbij het achteraf meeviel. „Mensen passen zich aan aan de stand van de economie, dat draagt bij aan het verminderen van de effecten”, zei hij.
Toch wil dat niet zeggen dat de huidige crisis opnieuw zal meevallen, zei Sleijpen. „Met name het risico op tweede-orde-effecten, waarbij de hogere energieprijzen snel tot hogere prijzen voor andere producten kunnen leiden en de lonen ook meestijgen, is nu hoger.” Dat komt volgens DNB omdat, anders dan in 2022, burgers en vakbonden nu „meer op hun qui-vive zijn” voor hogere inflatie. Hij riep met name de bonden op de huidige hogere kosten van levensonderhoud niet direct om te zetten in fors hogere looneisen.
Mocht de inflatie inderdaad fors oplopen, dan zal de Europese Centrale Bank, waarvan DNB onderdeel is, ingrijpen door rentes te verhogen. Maar ook de overheid kan bijdragen aan beperking van de economische schade door de crisis in het Midden-Oosten, door in het geval van hoge inflatie niet nog meer geld in de Nederlandse economie te pompen.
Volgens Sleijpen moet Nederland „om economisch overeind te blijven in deze instabiele wereld” zijn economische weerbaarheid vergroten, het groeipotentieel naar een hoger plan willen tillen en zich blijven richten op gezonde overheidsfinanciën. Dat kan alleen in Europees verband. Sleijpen ziet de urgentie van die groei-agenda toenemen: „Zowel in Den Haag als Brussel zijn de intenties goed.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen