Festival voor jonge theatermakers Op Festival Cement in Den Bosch onderzoeken David Roos en Zephyr Brüggen hoe de kloof te dichten tussen jou en een ander. Zes kinderen en een zeer dienstbare volwassen acteur stellen bij theatergroep het zuid land de retorische vraag: hoe om te gaan met onze angsten?
‘Happy Valley’ van het zuid land.
De Gedroomden, van en door Zephyr Brüggen en David Roos. Muziek: Timon Persoon. Gezien: 22 maart in De Verkadefabriek, Den Bosch. Nog te zien t/m 4 mei. Info: davidroos.eu
Happy Valley van het zuid land. Concept en regie: Hidde Brouwers en Jorg van den Kieboom. Gezien: 22 maart in De Verkadefabriek, Den Bosch. Nog te zien t/m 4 juni. Info: hetzuidland.nl
Voor dichter Paul Celan (1920-1970) was poëzie een vorm van ‘overbruggingswerk,’ zei hij. ‘Verte-vermindering.’
Zoiets, verte-vermindering, moeten ook theatermakers Zephyr Brüggen en David Roos voor ogen hebben gehad bij het maken van De gedroomden, hun voorstelling over Celan en Ingeborg Bachmann (1926-1973), afgelopen weekend te zien op Festival Cement in Den Bosch. In De gedroomden bedden de twee acteurs brieven tussen de twee dichters, fragmenten uit hun werk en appjes die zijzelf elkaar stuurden tijdens het maakproces in in een raamwerk van jaartallen.
Bachmann en Celan ontmoetten elkaar vlak na de Tweede Wereldoorlog, die ze diametraal verschillend hadden beleefd: de vader van Bachmann vocht voor de nazi’s, de ouders van Celan, Joods, werden door de nazi’s vermoord. Toch sloeg de vonk tussen de twee dichters over. Na een korte affaire zouden ze elkaar de rest van hun leven blijven schrijven.
Die briefwisseling, in 2008 gepubliceerd, werpt licht op hun verliefdheid, die nooit helemaal lijkt te zijn uitgedoofd, maar maakt ook voelbaar hoe de schaduw van de Holocaust steeds tussen hen in bleef staan. Hoe de kloof te dichten die jou van de ander scheidt, zoiets lijken Roos en Brüggen te willen onderzoeken in De gedroomden.
Ze brengen vorm aan in hun materiaal door het rigide opsommen van de jaartallen. Soms jagen ze de jaren erdoorheen, soms delen ze de tijd op in steeds kleinere partjes – maanden, dagen – wanneer het contact tussen de dichters zich verhevigde en de tijd zich leek te verdikken.
Dat geboetseer en gemanipuleer met tijd lijkt hún manier om grip te krijgen op die levens die op het eerste oog zo ver van het hunne af staan. Om bruggen te slaan tussen hun eigen ervaringen en die van Bachmann en Celan. Het is ambitieus, en het lukt ook niet helemaal om de connectie tot stand te brengen. Wel biedt de voorstelling een prikkelende kennismaking met twee buitengewoon boeiende schrijvers.
In Happy Valley van theatergezelschap het zuid land, ook op Festival Cement te zien, dicteren zes kinderen van een jaar of tien het verhaal dat hier uitgespeeld gaat worden. Deze kinderen behagen niet. De parabel die ze samen met acteur Peter Vandemeulebroecke in gang zetten, is even onbarmhartig als het leven zelf.
In het dorp waar hun verhaal zich afspeelt, Happy Valley dus, heb je twee soorten mensen: korte (de kinderen) en lange (allemaal gespeeld door Vandemeulebroecke). Met een bril of een jas of een sjaaltje modelleren de kinderen Vandemeulebroecke gedecideerd naar zijn rol als loodgieter, caissière, vreemdeling, vader of zwerfhond. Hij is als een pop voor hen, dienstbaar aan wat er hier door hen uitgezocht moet worden. Wat ze ons gaan vertellen is niet echt, zeggen ze er expliciet bij. Dat is van belang: dit is spel.
Afijn, onbarmhartig dus: op een dag valt er een vogel uit de lucht. Andere dieren krijgen bulten op hun huid, een zwerfhond sterft kermend. ‘Wat gebeurt er met al die dieren?’, vragen de korte mensen aan de lange. ‘Die gaan naar de dierenhemel. Daar is het veel fijner voor ze dan hier.’
Een van de korte mensen (Lena Pelgrim) slaapt slecht, omdat een van haar twee vaders onlangs het gezin heeft verlaten. ‘Waarom is hij weggegaan?’ vraagt ze aan haar andere vader. ‘Is het mogelijk dat iemand ophoudt van je te houden?’ De vader verzekert haar dat haar andere vader terug zal komen.
Happy Valley is op heel veel manieren indrukwekkend. De parabel zelf wekt associaties met klassieke boeken als Le Petit Prince, waarin het kind uiterst serieus wordt genomen. Het samenspel tussen de zes kinderen en Vandemeulebroecke is wonderschoon; de vormgeving, het geluidsdecor: alles klopt.
Maar bovenal imponeert de retorische vraag die deze zes ontzagwekkende kinderen hier aan ons stellen: hoe om te gaan met onze angsten? Moeten we de moed opbrengen daar eerlijk over te zijn, of doen we er beter aan onszelf en elkaar met leugentjes gerust te stellen? Zonder omhaal, maar vriendelijk, confronteert deze moedige, nieuwe generatie je met je eigen lafheid.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden