Met het voorstel voor een miljonairsbelasting hoopt de sociaaldemocratische premier Mette Frederiksen dinsdag de verkiezingen te winnen. Critici spreken van een ‘jaloeziebelasting’.
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Als de directeur van de populaire speelgoedmaker en nationale trots Lego in het geweer komt, dan moet je als Deense politicus oppassen. CEO Niels Christiansen sloot zich vorige week aan bij een leger critici van de Deense premier Mette Frederiksen, omdat zij een miljonairsbelasting wil invoeren. ‘Het zal geld uit bedrijven zuigen’, waarschuwde de Lego-baas in de Financial Times.
Met het voorstel hoopt Frederiksen dinsdag de Deense parlementsverkiezingen te winnen. De sociaaldemocraat, premier sinds 2019, sorteert voor op een linksere coalitie. Het ‘paarse’ middenkabinet dat ze de afgelopen vier jaar leidde, is niet populair: uit peilingen blijkt dat deze brede coalitie veel steun heeft verloren.
Frederiksen moest dit jaar uiterlijk in september nieuwe verkiezingen uitschrijven. Door er vroeg bij te zijn, kan ze profiteren van de ‘Groenland-bonus’. Sinds de door de Amerikaanse president Donald Trump veroorzaakte crisis rondom Groenland groeit haar partij, de Sociaaldemocraten, in de peilingen.
Met het voorstel voor een nieuwe vermogensbelasting hoopt ze stemmen af te snoepen bij andere partijen, vooral aan de linkerkant. ‘Veel kiezers vinden dat de Sociaaldemocraten te ver naar rechts zijn opgeschoven op economische thema’s’, zegt Rune Stubager, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Aarhus.
Zo is er veel chagrijn over het besluit uit 2023 om vanwege bezuinigingen een nationale vrije dag – de Grote Gebedsdag, in 1686 geïntroduceerd – te schrappen. ‘Daar lijdt de partij nog steeds onder’, zegt Stubager. Politici van de coalitiepartijen ruzieden deze week over de vraag wie de initiatiefnemer van het plan was.
De onvrede over de koers van de Sociaaldemocraten bleek al tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar, toen veel kiezers voor een links alternatief gingen. In hoofdstad Kopenhagen verloor Frederiksens partij voor het eerst sinds 1938 de burgemeestersstoel. De Rood-Groene Alliantie, ook wel ‘ecosocialisten’ genoemd, ging er met de winst vandoor. Het tekort aan betaalbare huizen in de hoofdstad was een belangrijk thema.
Met enkele ouderwets sociaaldemocratische voorstellen probeert de partij het sentiment te keren. Zo wil Frederiksen dat mensen met zware beroepen eerder met pensioen gaan. De voorgestelde miljonairstaks moet volgens haar ‘tot een betere balans leiden in ons land’.
Opmerkelijk is dat de beweging naar links niet geldt voor het strenge Deense immigratiebeleid, dat onder Frederiksen nog verder werd aangescherpt. Haar verkiezingsprogramma bevat wederom een trits voorstellen om het beleid te versoberen, een strategie die eerder werkte om rechtse partijen de wind uit de zeilen te nemen.
Het plan voor de miljonairsbelasting is om 0,5 procent belasting te heffen op vermogens boven de 3,3 miljoen euro, wat ongeveer twintigduizend Denen zal raken. Met de opbrengst, een kleine miljard euro, wil Frederiksen kleinere schoolklassen financieren, met name voor jonge basisschoolleerlingen.
De rijkentaks past in een bredere trend van Europese progressieve partijen die de vermogensbelasting willen uitbreiden om iets te doen aan de toenemende ongelijkheid. Niet lang geleden was de trend andersom: onder leiding van de Sociaaldemocraten schafte Denemarken in 1997 de vermogensbelasting af.
Volgens Lego-baas Christiansen zal de belasting de Deense samenleving hard raken. ‘Minder banen, minder belastingopbrengsten uit het bedrijfsleven, minder concurrentievermogen voor een hele trits Deense bedrijven’, aldus Christiansen, wiens bedrijf vorig jaar 2,2 miljard euro winst maakte.
Critici voeren aan dat veel Deense bedrijven minder geld over zullen houden voor investeringen. Ook zou het start-ups belemmeren, omdat deze soms op papier veel waard zijn, maar nog geen winst maken. Sommige ondernemers spreken van een ‘jaloeziebelasting’ en dreigen met vertrek naar buurland Zweden.
Critici schermen ook met Noorwegen, waar de afgelopen jaren honderden rijke inwoners zijn vertrokken uit onvrede met de vermogensbelasting. Noren betalen 1 procent belasting over het vermogen tussen 158 duizend en 1,85 miljoen euro en daarboven 1,1 procent.
De Noorse minister van Financiën Jens Stoltenberg kwam zijn politieke zielsverwant Frederiksen deze maand te hulp. In de Deense krant Politiken zei hij dat de belasting, die jaarlijks 3 miljard euro opbrengt, het niveau van productiviteit en investeringen in Noorwegen niet heeft aangetast.
Er zijn ook Deense ondernemers die het plan steunen. Zo schreef de rijke investeerder Jacob Jelsing in Politiken dat rijke Denen verantwoordelijkheid moeten nemen. ‘In plaats van te dreigen het land te verlaten, zou men als lid van de elite een goed ontworpen vermogensbelasting, of andersoortige regulering van extreme rijkdom, moeten zien als een kans om extra bij te dragen aan toekomstige generaties.’
Denemarken heft nu belasting op vermogens door erfbelasting en een exitbelasting (bij een verhuizing naar een ander land). Daarnaast kennen de Denen een relatief hoge belastingschijf voor de hoogste inkomens: 60,5 procent (in Nederland is dat 49,5 procent).
De afgelopen jaren nam de vermogensongelijkheid in Denemarken snel toe. De rijkste 1 procent had in 2024 bijna 30 procent van de nationale rijkdom in handen. In 2020 was dat ruim 26 procent. Volgens een vergelijking van de OECD uit 2025 van hoogontwikkelde landen is Denemarken na de VS het land met de grootste vermogensongelijkheid.
Uitgaande van de peilingen zullen de Sociaaldemocraten dinsdag weer de grootste worden. De vraag is wel of de linkse partijen samen genoeg zetels halen voor een meerderheid. Een coalitie over rechts is ook mogelijk, maar daar is het veld versplinterd over zes partijen waarvan het onzeker is of die met elkaar willen en kunnen samenwerken.
Oud-premier en huidig minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen, de pijprokende leider van de sociaalliberale middenpartij de Gematigden, zal mogelijk een cruciale rol spelen, want hij is de enige die zowel over links als over rechts kan bewegen. ‘Verenig, waar anderen verdeeldheid zaaien’, is zijn verkiezingsslogan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant