Oorlog in Iran Met Trumpiaans optimisme probeert de Amerikaanse president het einde van zijn Iran-oorlog te bespoedigen. Maar gesprekken — laat staan vrede en een open zeestraat — zijn voorbarig.
De Amerikaanse president Donald Trump op de South Lawn van het Witte Huis.
Heeft president Donald Trump in het weekend een gesprekspartner gevonden in het gehavende regime van Iran om vrede mee te sluiten? Of verzint hij onderhandelingen om de oliemarkt, de beurs en kiezers te kalmeren? Of zelfs om militair op te schalen?
Vlak voordat Wall Street maandag wakker wordt, meldt Trump, in kapitalen op zijn Truth Social, dat de VS en Iran „zeer goede en productieve gesprekken hebben gevoerd over een volledige en totale beëindiging van onze vijandelijkheden in het Midden-Oosten”. Niet toevallig loopt dan ook bijna het ultimatum af dat hij zaterdag had gesteld. De VS zouden toen binnen 48 uur Irans elektriciteitscentrales „aanvallen en vernietigen” als de Straat van Hormuz niet weer veilig doorvaarbaar zou zijn. Dat dreigement schort de Amerikaanse president maandag met vijf dagen op.
De markten reageren positief, zoals ze vaker doen wanneer Trump pretendeert dat de oorlog zo goed als voorbij is. Iraanse leiders en woordvoerders ontkennen dat er met de VS wordt gepraat over een staakt-het-vuren. Trump zelf loopt later op maandag tegenover de pers vast vooruit op de uitkomst van al dan niet bestaande onderhandelingen.
„We willen het ‘nucleaire stof’”, zegt hij over Irans verrijkte uranium. „Daar zijn we het over eens.” En „als we een deal met ze hebben gaan we er zelf heen en halen het op”. De Straat van Hormuz zou onder gezamenlijke controle moeten komen. Van wie? „Misschien wel van mij en de ayatollah”, aldus Trump. „Wie de ayatollah ook moge zijn.”
In Washington komt de verslaggeving en speculatie over met wie Trumps gezanten spreken onmiddellijk op gang. Trump zegt deze „meest gerespecteerde leider” niet te noemen omdat „ik niet wil dat hij vermoord wordt”.
Volgens The New York Times is Abbas Araghchi, Irans minister van Buitenlandse Zaken, in dialoog met Steve Witkoff en Trump-schoonzoon Jared Kushner, de vastgoedmakkers en afgevaardigden van de president in zo’n beetje elk internationaal conflict. Volgens The Atlantic heeft Witkoff een 15-puntenplan van vóór de bombadementen opgewarmd en opnieuw aan Iran opgediend. Axios meldt contacten met Mohammad Ghalibaf, de voorzitter van het Iraanse parlement. Volgens Politico ziet de regering Trump hem zelfs als beste leider van een verzwakt, kernbomvrij Iraans regime in de toekomst. De Perzische variant van Delcy Rodriguez, de Venezolaanse chavista die Nicolás Maduro opvolgde nadat hij ontvoerd werd.
Tegenover deze en andere Amerikaanse media spreken bronnen uit de VS, Israël, de Golfstaten en Iran tegen dat sprake is van werkelijk hoopvolle onderhandelingen. „Productieve gesprekken” over „totale beëindiging”? Een Trumpiaanse overdrijving.
Ghalibaf ontkent onderhandelingen en noemt Trumps aankondiging „nepnieuws om de financiële en oliemarkten te manipuleren en te ontsnappen aan het moeras waarin de VS en Israël vastzitten”.
Toch lijkt er in het weekend wel degelijk diplomatie in beweging te zijn gekomen. Vrijdag zei Trump in het Witte Huis over Iran: „Hun leiders zijn dood. De volgende lichting leiders is dood. En de volgende lichting leiders is overwegend dood. (…) We willen met ze praten, maar er is niemand om mee te praten. En eigenlijk vinden we dat prima.” Nu is er weer contact.
Na Trumps dreigement op zaterdag bleek dat het bombarderen van Irans energiecentrales en -infrastructuur vergolden zou worden in Golfstaten die Amerikaanse bondgenoten zijn en dat de oorlog zich verder zou kunnen uitbreiden. Iran zou zijn enige troefkaart, het afsluiten van de zeestraat waar zo’n 20 procent van de wereldwijde olie doorheen moet, niet uit handen geven. En de VS kunnen die met een pure luchtoorlog ook niet uit handen trekken.
Turkije, Egypte en Pakistan zouden de afgelopen dagen hebben geprobeerd te bemiddelen tussen de VS en Iran, zo bevestigt het laatste land. Tot ongenoegen van Israël, zo lijkt het. Premier Benjamin Netanyahu hoorde van Trump dat die denkt „de oorlogsdoelen in een akkoord te kunnen verwezenlijken”. Netanyahu, die Trump tot de oorlog verleidde en daarin herhaaldelijk verder is gegaan dan de Amerikanen willen, zal Iran en Libanon blijven bombarderen, kondigt hij maandag aan.
Ook de Amerikaanse oorlogsinspanning lijkt niet af te nemen. Donderdag vroeg het Pentagon het Congres om 200 miljard dollar extra om de oorlog met Iran te financieren. Naast al aangekondigde drie extra oorlogsschepen en nog eens 2.500 mariniers blijkt maandag dat ook een elite-eenheid van luchtlandingstroepen zich voorbereidt op uitzending naar het Midden-Oosten. Deze militairen inzetten op Iraans grondgebied kost tijd, die Trump met de schijn van onderhandelingen kan kopen.
Tot nu toe heeft hij grootschalige inzet op land altijd weten te voorkomen en zou dat, vanwege een oorlogsmoeie achterban en het risico op meer dan de al omgekomen dertien militairen, liever zo houden. Meer schade aan de energie-infrastructuur waar de wereldeconomie op draait is zeker niet het ideale scenario van Trump. Een scenario waar hij tijdens de beslissing om de oorlog te beginnen onvoldoende over heeft nagedacht.
Onderhandelingen met Iran kunnen zijn uitweg zijn. Maar dat er binnen de termijn van vijf dagen die Trump nu voorziet „zeer grote kans” op een alomvattende vredesdeal is, lijkt bijzonder onwaarschijnlijk. Het Iraanse wantrouwen tegen de gezanten van de VS, dat drie weken geleden tijdens lopende onderhandelingen over een nucleair akkoord begon te bombarderen, zit diep.
Misschien gelooft ook Trump het ondanks zijn optimisme niet helemaal. De 200 miljard waar het Pentagon het Congres om gevraagd heeft is „nog steeds lekker om te hebben”, zegt hij maandag. En komt de deal er niet? „Dan blijven we naar hartenlust bombarderen.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet