Banksy/Robin Gunningham
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Weinig mensen zijn zo beroemd als de anonieme kunstenaar Banksy. De graffitikunstenaar uit Bristol is Robin Gunningham, een 53-jarige man die door het leven gaat als David Jones. Met dit nieuws kwam persbureau Reuters nadat het drie jaar onderzoek had gedaan naar de identiteit van de man die politieke statements op muren ‘stencilde’, zoals kussende Britse agenten, de rechter die een demonstrant doodslaat en de Palestijn die bloemen gooide op Love is in the Air (2003). Die titel kwam cynisch terug in zijn grootste kunststunt: Love is in the Bin (2018) waarbij het kunstwerk met de beroemde afbeelding van het meisje met ballon door de papierversnipperaar ging nadat die geveild was voor ruim een miljoen euro. Het was een statement tegen de door het kapitalisme verziekte kunstmarkt.
Heeft Reuters er goed aan gedaan het mysterie rondom Banksy te onthullen? Zijn anonimiteit is immers onderdeel van de kunst, en die wordt zo tenietgedaan. Daar komt bij: waarom zou een mysterie dat mensen troost biedt in rampgebieden als Gaza, Oekraïne of Parijs na de aanslagen in 2015 geen mysterie mogen blijven? En moet een kunstenaar die politiek beladen onderwerpen omzet in kunst juist niet extra beschermd worden?
De vragen stellen is ze beantwoorden, zo lijkt het, maar misschien niet in dit geval. Het is waar dat Banksy een ‘stem’ geeft aan de mensen die niet gehoord worden of het onderspit delven in de wereld. Hij biedt soms troost wanneer alles kapot lijkt, en durft politieke breed gedragen opvattingen toegankelijk te maken.
Tegelijkertijd profiteert hij ook van die anonimiteit. Hij was nooit zo succesvol geweest als iedereen vanaf het begin af had geweten dat het hier ging om een 53-jarige man uit Bristol. En waarom zou Banksy door zijn anonimiteit meer rechten hebben dan andere graffitikunstenaars? Waarom zou hij niet bevraagd hoeven te worden over zijn statements, waar anderen wel verantwoording moeten afleggen? Waarom wel ruimte geven aan een kunstenaar tegen wie niemand iets kan doen en niet aan stemlozen zelf? Bij kunstenaars die geld verdienen aan de rampen van een ander worden wel vaker vraagtekens geplaatst, maar door de anonimiteit kan dat nu niet.
„Ik zeg tegen mezelf dat ik kunst gebruik om verzet te bevorderen, maar misschien gebruik ik verzet wel om mijn kunst te promoten. Ik ben onschuldig aan verraad. Maar ik doe dat vanuit een groter huis dan waar ik vroeger woonde”, citeert Reuters een uitspraak van Banksy uit 2010. Hoewel het hier om een citaat van ruim 15 jaar oud gaat, zit daarin wel de crux. Banksy’s kunststatements zijn niet echt gevaarlijk – daarvoor is de beeldtaal weliswaar aansprekend, maar ook nogal eenduidig – maar wel miljoenen waard. Vorig jaar alleen al verkocht Sotheby’s een werk van hem voor 4,85 miljoen euro.
Reuters heeft gelijk de ware identiteit van Banksy te onthullen: wie politieke statements maakt en niet voor vervolging hoeft te vrezen, moet durven te staan voor wat hij/zij uitdraagt. Bij dergelijke commerciële successen wordt binnen elke sector onderzocht wie er achter zit, dus waarom niet bij de miljoenenindustrie rondom Banksy, zijn management en menig kunstuitbater die aan zijn werk verdient? Als het om kunst gaat, wordt te vaak vanuit gegaan dat een kunstenaar meer mag.
Dat het betreurd wordt dat het mysterie rondom Banksy nu is opgehelderd, toont hoeveel waarde er nog steeds wordt gehecht aan mystiek in de kunstwereld. De kunstliefhebber blijkt daarmee een religieus wezen dat graag de heilige in nevelen gehuld ziet, en is nu een godheid armer.