is tv-recensent voor de Volkskrant.
‘Bent u bang voor mij?’, vraagt Thomas Erdbrink aan een willekeurige Moskoviet op straat, ‘want wij zijn wel bang voor jullie.’ De journalist vertelt over de noodpakketten vol conserven, kaarsen en noodradio’s die Nederlanders, op dringend advies van de overheid, in huis halen. De Rus lacht, natuurlijk zijn ze niet bang.
Na de documentaireseries Onze man in Teheran en Onze man bij de Taliban (beide VPRO) is er nu Onze man bij de vijand. Die ‘vijand’ is Rusland. En de makers verruilden de publieke omroep voor streamingdienst Videoland.
Ongewijzigd: regisseur Roel van Broekhoven, ‘onze man’-journalist Thomas Erdbrink dus, inclusief zijn kenmerkende opgewekte tone of voice, waarmee hij eerder een groot publiek bereikte en twee keer de Zilveren Nipkowschijf, de prijs voor het beste tv-programma, won.
‘Ik ben gekomen om de vijand te ontmoeten’, zegt Erdbrink tegen de vertaalapp op zijn telefoon. Die ontmoet hij volop: op straat, thuis achter gesloten gordijnen, en op het platteland, waar arme Russen genoodzaakt zijn in dienst te gaan bij het goed betalende leger.
Verbazingwekkend is hoe makkelijk Erdbrink zich door het land beweegt. Terwijl steeds meer buitenlandse journalisten noodgedwongen het land verlaten, heeft Erdbrink vergaande toestemming om een jaar lang vrij rond te lopen. Er lopen geen ambtenaren mee, hij mag iedereen interviewen en het gedraaide materiaal hoeft hij niet voor te leggen.
Russen op straat weten wel beter dan zich te laten interviewen over politiek, maar alsnog zijn gesprekken geregeld veelzeggend. En er zijn de hallucinante interviews met hardcore patriotten, zoals met een jonge oorlogsvlogger die verlangt naar het Russische rijk van de Sovjettijd. ‘Als het betekent dat we moeten waden door rivieren van bloed, dan moet dat maar.’
Wat autoritaire regimes betreft, is Erdbrink ervaringsdeskundige. Jarenlang woonde en werkte hij in Iran (voor onder meer NRC en The New York Times), tot het regime zijn persaccreditatie introk. Hoe ver die ervaring hem nu brengt, zal blijken. De eerste twee afleveringen deden in elk geval uitkijken naar de rest.
Overigens is Erdbrink niet de enige Nederlandse journalist die nog verslag doet vanuit Rusland. Ook NOS-correspondent Geert Groot Koerkamp, inmiddels last man standing namens Nederland, werkt zowel in Rusland als aan het Oekraïense oorlogsfront onverschrokken door.
In Nieuwsuur liet Groot Koerkamp vrijdagavond de protestgolf op sociale media onder Russische ondernemers zien. Middenstanders hebben kritiek op de verhoogde belastingen, die zij voorheen niet of nauwelijks hoefden te betalen en waarmee Rusland nu de oorlogskas spekt.
‘Ik sta in de overlevingsstand’, vertelt een beautysaloneigenaar. Van haar vier zaken heeft ze er drie moeten sluiten. Zij is lang niet de enige. Lege winkelpanden domineren steeds meer het straatbeeld in Russische steden. Maar volgens officiële cijfers gaat het goed met de Russische economie.
‘De crisis is al begonnen’, zegt een Rus op sociale media, ‘dat valt niet te ontkennen. Wat ze op tv ook in onze oren pissen.’
Source: Volkskrant columns