Na ruim twee weken oorlog tussen de Iran en Verenigde Staten en Israël lijkt er voorlopig geen einde te komen aan het geweld. Hoe nu verder? Drie experts beantwoorden jullie vragen. "Als Donald Trump zich terugtrekt, zou dat gezichtsverlies betekenen."
Er zijn wisselende berichten over hoelang de Verenigde Staten, Israël en Iran de oorlog zouden kunnen volhouden. Hoe staat het er nu voor?
Aarts: "Er is veel onduidelijk over de werkelijke verhoudingen. Analyses zijn vaak boterzacht en spreken elkaar regelmatig tegen. Aan Israëlisch-Amerikaanse kant zouden de luchtafweerraketten op kunnen raken, wat een rol kan spelen. Iran heeft op zijn beurt weer te maken met vernietigde raketinstallaties."
"Het lijkt erop dat beide kampen de strijd toch nog wel even kunnen volhouden. Al lijkt Trump, meer dan de Iraniërs, soms op zoek te zijn naar een staakt-het-vuren."
Kitzen: "In de oorlog speelt ook emotie een grote rol. Iran vecht voor het voortbestaan van zijn regering. Israël tegen 'de grote vijand' van het bestaan van hun land. De VS vecht vooral tegen een vijand die een moordaanslag op Trump heeft beraamd."
"Daarbij is de oorlog ook een prestigekwestie geworden. Als Trump nu opgeeft, dan zou dat voor iedereen lijken alsof het zittende regime in Iran heeft gewonnen."
Bestaat er een kans dat het conflict verder escaleert?
Van Veen: "Die kans is er zeker. Dat kan bijvoorbeeld als de VS of Israël de Iraanse energie-infrastructuur aanvalt, zoals de oliepijpleidingen rondom het Iraanse eiland Khargh, of Iraanse olie-export bemoeilijkt."
"Op dat moment kan Iran terugslaan door de olie- en gasinstallaties en havens van de Golfstaten onder vuur te nemen. Of door de Houthi's in Jemen te vragen om de zeestraat Bab el Mandeb voor scheepvaart te blokkeren. Mocht dat gebeuren, dan kan de wereldwijde energiecrisis nog veel groter worden."
Is er iets wat Nederland kan doen om de spanningen te verminderen?
Kitzen: "Nederland kan weinig doen in dit conflict. Voor mij is het de zoveelste wake-upcall dat we als Europa geen vuist kunnen maken richting andere landen. We zijn verontwaardigd over de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran die buiten het internationaal recht vallen, maar kunnen geen krachtig signaal afgeven."
"Dat komt doordat we de VS nodig hebben om onszelf te verdedigen en om Oekraïne te blijven steunen. We werken hard om onafhankelijk te worden door te investeren in een sterker buitenland- en defensiebeleid, maar dat gaat duidelijk niet snel genoeg."
Van Veen: "Net als de EU zit Nederland op de achterbank van deze oorlog. Dat komt door verschillende dingen. Zo hebben we de nucleaire deal na 2018 niet overeind gehouden, Iran in het verdomhoekje gezet en diplomatieke banden praktisch afgesloten."
"Indirect zijn er wel mogelijkheden zoals het opleggen van sancties aan Israël op basis van het oordeel van het Internationaal Gerechtshof van juni 2024 over de bezetting van de Palestijnse Gebieden. We zouden ook vanuit de EU kunnen samenwerken met de Golfstaten om diplomatieke druk op de VS te zetten om de oorlog te beëindigen."
Aarts: "Den Haag kan zich ook inzetten om de oorlog zo snel mogelijk te doen stoppen via diplomatie. Bijvoorbeeld door te pleiten voor een speciale spoedvergadering van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Zo'n bijeenkomst heet een Emergency Special Session."
Hoe staat het Iraanse volk tegenover al het geweld van buitenaf?
Aarts: "Er is verdeeldheid, maar een groot deel van de bevolking wil van dit regime af. Sinds Israël en de VS grootschalig bombarderen is de groep weliswaar niet kleiner geworden, maar menigeen heeft toch grote moeite met die golf van geweld."
"Niet alleen het Iraanse regime wordt immers geraakt, maar ook het land Iran. Dat leidt tot een golf van Iraans nationalisme, maar zorgt niet voor meer steun voor de machthebbers."
Zien Iraniërs een kans om het regime omver te werpen?
Van Veen: "Je kan het niet helemaal uitsluiten, maar de kans is klein. De oppositie in Iran wordt namelijk onderdrukt en is versnipperd. Tegelijkertijd blijven veiligheidsdiensten werken en heeft de Iraanse regering duidelijk gemaakt keihard te zullen optreden tegen protesten. Demonstranten worden neergezet als Iraniërs die samenwerken met Israël en de VS."
Aarts: "Mocht de oorlog veel langer gaan duren, het regime erg verzwakt raken én belangrijke functionarissen overlopen naar de oppositie, dan kan het zittende regime alsnog aan zijn eind komen."
Hoe kan Iran nog steeds de Straat van Hormuz dichthouden?
Kitzen: "Van de marine is niks meer over door Amerikaanse aanvallen. Iran moet het dus vooral hebben van zijn lange kustlijn, zodat het schepen vanaf land kan blijven bestoken. Aan die kustlijn staan veel antischeepsraketten, bijvoorbeeld gecamoufleerd op vrachtwagens, en onbemande boten, onderzeeërs en drones. Daarbij heeft Iran al vaak geoefend met situaties zoals deze."
Van Veen: "Iran hoeft alleen maar af en toe een tanker te beschieten of te laten zinken met drones of raketten. Dat heeft een afschrikwekkend effect op rederijen en verzekeraars vanwege de gevaren en kosten. Als gevolg daarvan varen commerciële schepen met bijvoorbeeld gas en olie niet meer door de zeestraat."
Source: Nu.nl algemeen