De Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz is niet compleet. Een select aantal schepen, vaak van bevriende naties, mag doorvaren. Wie krijgt groen licht en durft het erop te wagen?
Door Pepijn de Lange
Graphics Stefan Pullen
AP
De Indiase gastanker Shivalik is eind februari net de Perzische Golf ingevaren als hij ruw wordt ingehaald door de actualiteit. Al maanden vervoert het schip autogas (lpg) vanuit de Golfstaten naar zijn thuisland. Maar wanneer Iran na de Amerikaans-Israëlische aanvallen de doorvaart door de Straat van Hormuz bedreigt, raakt de Shivalik ingesloten.
Bron: Starboard Maritime Intelligence
Samen met honderden andere olie- en gastankers moet de Shivalik wachten tot de strijd in de omringende landen luwt. Het ruim tweehonderd meter lange schip vaart wat op en neer, maar de zeestraat richting de Golf van Oman en alle andere mondiale wateren durft het niet door.
Tot zich vrijdagavond ineens toch een uitweg aftekent. Eerst meldt persbureau Reuters dat Iran de Shivalik en een andere Indiase gastanker toestemming heeft gegeven de Straat van Hormuz te doorkruisen.
Een paar uur later, blijkt uit vaargegevens van Starboard Maritime Intelligence, passeert de Shivalik daadwerkelijk de veelbesproken zeestraat. Maandagochtend levert het schip bijna vijftigduizend ton lpg af in de haven van de West-Indiase stad Mundra.
Bron: Starboard Maritime Intelligence
De veilige doorvaart van de Shivalik maakt twee dingen duidelijk: van een volledige blokkade van de Straat van Hormuz is nog altijd geen sprake en Iran bepaalt op dit moment welke schepen door mogen. De Amerikaanse president Donald Trump hoopt met militaire escortes weer commerciële schepen door de vaarweg te loodsen, maar westerse bondgenoten zien weinig in zijn verzoek om daarbij te helpen. Ondertussen laat Iran zijn eigen schepen en schepen van sommige andere landen gewoon door – met alle economische voordelen van dien.
Ruwweg twee derde van de olie- en gastankers die de afgelopen twee weken de Straat van Hormuz hebben gepasseerd, wordt direct in verband gebracht met Iran zelf. Maritiem databedrijf Lloyd’s List Intelligence telde deze maand in totaal 39 doorvaarten. In 25 gevallen ging het om een schip van de Iraanse schaduwvloot, met aan boord uit Iran afkomstige olie. Volgens de Amerikaanse minister van Financiën, Scott Bessent, hebben de Verenigde Staten geen plannen deze schepen tegen te houden.
Lloyd’s List vermoedt dat het aantal doorvaarten van de schaduwvloot in werkelijkheid waarschijnlijk nog hoger ligt. Omdat schaduwvlootschepen tijdens de doorvaart doorgaans hun automatische identificatiesysteem (AIS) aan boord uitschakelen, zijn hun routes lastig te traceren. Soms verdwijnen schepen wekenlang van de radar, om dan plots in een andere zee op te duiken.
Met de flink opgelopen olieprijzen in de wereld is de export van olie voor het Iraanse regime zeer lucratief. Sinds het begin van de oorlog heeft Iran naar schatting ongeveer 24 miljoen olievaten verscheept, meldt de Britse zakenkrant Financial Times op basis van cijfers van energiedatabedrijven Kpler en Vortexa. Met de huidige marktprijzen leverde dat Iran naar schatting gemiddeld ruim 140 miljoen dollar per dag op.
Sinds kort lijkt Iran ook meer schepen van andere landen door te laten. Naast de twee Indiase gastankers voer bijvoorbeeld afgelopen zondag ook de Karachi, een olietanker die vaart onder de vlag van Pakistan, door de Straat van Hormuz. Eerder in de week ging een Turks vrachtschip deze schepen al voor.
Sommige schepen kiezen daarbij een ongebruikelijke route. Zo volgde de Karachi zondag niet de reguliere vaargeul, maar koerste tussen de noordelijker gelegen eilanden Qeshm en Larak door. Inmiddels lijken ook enkele vrachtschepen via deze veel smallere doorgang de Perzische Golf te hebben verlaten, al is het vaststellen van hun precieze vaarroutes lastig.
Bron: Starboard Maritime Intelligence
Deze alternatieve vaarroutes voeden de geruchten dat Iran de doorgang door de Straat van Hormuz met zeemijnen wil versperren. Een week geleden meldden Amerikaanse media op gezag van anonieme bronnen dat Iran enkele tientallen mijnen in de zeestraat had aangebracht, maar dit nieuws is niet officieel bevestigd. Vaststaat dat mijnen ook de Iraanse olie-export flink zouden bemoeilijken.
Diplomatie, benadrukt het Iraanse regime, is voor andere landen de enige manier om hun schepen door de Straat van Hormuz te krijgen. Van die handreiking maakt India inmiddels graag gebruik. ‘Vanuit Indiaas perspectief is het beter dat we logisch nadenken, samenwerken en tot een oplossing komen’, zei de Indiase minister van Buitenlandse Zaken zondag.
China, dat nauwe banden met Iran onderhoudt, stelt zich voorlopig opvallend afwachtend op. Volgens Lloyd’s List Intelligence hebben deze maand zeker tien Chinese bulkcarriers en andere vrachtschepen de Straat van Hormuz getrotseerd. Olie- en gastankers van grote Chinese rederijen hebben de doorvaart tot dusver niet gewaagd. Wel gaat vrijwel alle olie van Iraanse schaduwvlootschepen naar China.
AP
Ondanks de kleine openingen in de Iraanse blokkade blijven de Straat van Hormuz en omliggende wateren levensgevaarlijk – ook voor schepen van landen die door Iran niet als ‘vijand’ zijn aangemerkt. Vorige week donderdag werd de Source Blessing, een vrachtschip met Chinese eigenaar, getroffen door brokstukken van een raket, drone of ander projectiel dat vermoedelijk was neergeschoten.
Andere schepen worden wel doelbewust door Iran vanuit de lucht of met zeedrones bestookt. Diezelfde donderdag trof een met explosieven uitgerust bootje een tanker van een Amerikaanse rederij, die in een Iraakse haven lag. Op het moment van de aanval was de tanker bezig nafta, een mengsel van koolwaterstoffen, over te laden naar een andere tanker, die eveneens getroffen werd. De bemanningsleden hadden geen tijd om de reddingsboten gereed te maken, maar redden zichzelf door overboord te springen.
De Safesea Vishnu, een olietanker met een Amerikaanse eigenaar, wordt aangevallen door zeedrones.
Video: X
In totaal zijn in de Straat van Hormuz en omliggende wateren de afgelopen weken zestien schepen geraakt, blijkt uit een overzicht van Lloyd’s List Intelligence. Ook dinsdagochtend kwam een bericht dat een schip in de Golf van Oman was getroffen. Volgens het databedrijf is het moeilijk om een patroon te zien in scheepstype, vlag of land van herkomst van de getroffen schepen.
Bron: Lloyd’s List Intelligence
Een van de weinige westerse rederijen die alle dreiging van Iraanse raketten en drones negeert, is het Griekse Dynacom Tankers, eigendom van de 79-jarige miljardair George Prokopiou. Volgens de Financial Times verdiende hij het afgelopen jaar veel geld met het transport van tientallen miljoenen vaten Russische ruwe olie. De Oekraïense autoriteiten zetten hem op de lijst van ‘internationale oorlogssponsors’, al is nooit vastgesteld dat hij sancties heeft overtreden.
Ook nu lijkt Prokopiou vooral met dollars in de ogen de risico’s te hebben afgewogen. Voor de vijf tankers van Dynacom die de afgelopen weken door de Straat van Hormuz voeren, kreeg hij flink hogere vergoedingen. ‘Als je geen risico’s durft te nemen’, zei Prokopiou ruim tien jaar geleden al tegen een scheepvaartnieuwswebsite, ‘hoor je niet thuis in de scheepvaart.’
Met medewerking van Erik Verwiel
Europa heeft negatief gereageerd op het verzoek van de Amerikaanse president Donald Trump om oorlogsschepen te sturen die de Straat van Hormuz vrij moeten maken voor het scheepvaartverkeer.
De 2.200 mariniers die naar de Golfregio zijn gestuurd, kunnen de VS meer armslag geven bij het heropenen van de Straat van Hormuz. Mochten ze de eerste Amerikaanse soldaten worden die de Revolutionaire Garde op land bestrijden, dan zijn de risico’s enorm.
De regering-Trump lijkt slecht voorbereid op de blokkade van de Straat van Hormuz. Toch stond deze Iraanse strategie steevast in de scenario’s van het Pentagon. Hoe kan Trump dan toch verrast zijn?
Source: Volkskrant