Na twaalf dagen bombarderen hebben de VS en Israël zeker vierhonderd Iraanse doelen geraakt. Wat is er precies verwoest? En wat levert hun dat strategisch gezien op?
Door Thom Canters
De Amerikaanse president Donald Trump mag dan alle kanten uitschieten met zijn beweringen over de politieke doelstellingen van de oorlog tegen Iran, het succes van de militaire campagne is volgens hem klip-en-klaar. ‘We verpletteren de vijand met een overweldigend vertoon van militaire kracht’, zo sprak hij maandag triomfantelijk. ‘Ze hadden tal van raketbases en lanceerinstallaties, waarvan we er nu ongeveer 80 procent hebben uitgeschakeld. Wat overblijft, is minimaal.’
X/@StateDept
Het is een van de expliciete militaire doelen: het decimeren van het Iraanse raketprogramma. Bijna twee weken lang hebben de Verenigde Staten, in nauwe samenwerking met Israël, de ene na de andere aanval uitgevoerd op lanceerinstallaties voor drones en raketten, verspreid over Iran. Wat is er verwoest? En vertaalt het tactische succes zich ook naar strategische winst?
In de afgelopen twaalf dagen hebben de VS en Israël zeker vierhonderd doelen geraakt, zo bijkt uit data van het Institute for the Study of War (ISW). Onder deze doelen bevinden zich minimaal 53 locaties met raketinstallaties.
Getroffen raketinstallaties en -bases in Iran
ISW
Maar ook de bombardementen op andere locaties hebben de lanceerkracht van Iran verminderd, zegt drone-expert Wim Zwijnenberg van vredesorganisatie PAX, dat satellietdata en openbronnenonderzoek doet. Daaruit blijkt dat de VS en Israël de hele keten voor het produceren en lanceren van raketten en drones onder vuur nemen: van fabrieken voor brandstof en cement voor militaire bases tot de opslagplaatsen, en dus lanceerinstallaties zelf.
7 maart
Zo is de luchthaven bij het zuidwestelijke Bushehr meermaals getroffen; er zijn daar vliegtuigen geraakt en ook verstevigde opslagplaatsen. De enorme krater bij een van die opslagplaatsen op de luchthaven suggereert dat daar raketten of explosieven lagen. Ook een industrieterrein in de buurt van de stad Kermanshah is gebombardeerd. De witte rookwolken die daar gesignaleerd zijn, suggereren dat het ging om een opslagplaats voor raketten of de grondstoffen daarvoor.
Bewijs voor Trumps beweringen over het totale aantal verwoeste raketten en lanceerinstallaties is er niet. Amerikaanse Congresleden kregen tijdens vertrouwelijke briefings van het Pentagon afgelopen week te horen dat Iran nog over de helft van zijn raketten en lanceerinstallaties beschikt, meldde The New York Times op gezag van ingewijden.
Een eenduidig antwoord op wat de impact van de aanvallen is, lijkt er niet te zijn. Washington neemt zelf de hoeveelheid Iraanse luchtaanvallen als graadmeter voor zijn succes. ‘We hebben met onze aanvallen het aantal raket- en droneaanvallen aanzienlijk verminderd’, stelde defensieminister Pete Hegseth dinsdag.
Op het eerste gezicht lijken de cijfers Hegseths verhaal te ondersteunen. De afgelopen dagen vuurt Iran steeds minder drones en raketten af dan in het begin van de oorlog. Op de eerste oorlogsdag waren er 71 gemelde aanvallen met minstens één drone of één raket, op dag twee waren dat er 91. Inmiddels is dat aantal sterk geslonken. Dat geldt met name voor de afgevuurde raketten, Iran blijft wel dagelijks drones afschieten.
Toch vertellen die cijfers niet het hele verhaal, zegt Andres Krieg, als Midden-Oostenkenner verbonden aan King’s College in Londen. ‘De luchtaanvallen lijken weliswaar de lanceerinstallaties en commandocentra zodanig te hebben beschadigd dat Iran minder raketten en drones tegelijk kan lanceren’, zegt hij. ‘Maar Teheran heeft er alle belang bij zijn resterende middelen te sparen, te wachten op momenten waarop de verdediging van de tegenstander onder druk staat, en te voorkomen dat het zijn overgebleven voorraad zo snel inzet dat het strategisch kwetsbaar wordt.’
De VS onderschatten Iran fundamenteel, zegt Iranexpert Rouzbeh Parsi van de universiteit van het Zweedse Lund. ‘De Amerikanen denken: Iran zal wel meteen iets opblazen als het dat kan doen. Maar Iran heeft juist geduld, omdat de machthebbers menen dat ze meer pijn kunnen absorberen dan de VS.’
Niettemin deelt Iran rake klappen uit. Meerdere belangrijke radarsystemen van de VS in het Midden-Oosten zijn bij Iraanse aanvallen (zwaar) beschadigd. ‘Nu kunnen we met minder raketten elke locatie aanvallen die we willen’, stelde de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Ghalibaf.
Ook drone-expert Zwijnenberg stelt dat Iran nog niet al zijn kaarten op tafel heeft gelegd. ‘Irans strategie lijkt: met minimale middelen maximale schade aanrichten.’ Dat valt of staat ten dele bij de mogelijkheden die Iran heeft om verwoest wapentuig te herstellen. ‘Voor ballistische raketten en de lanceerinstallaties zal dat lastig zijn, al helemaal tijdens een oorlog. Maar Iran heeft laten zien makkelijk simpele productieketens voor drones te kunnen opzetten.’
20 januari
6 maart
Vantor
Wat Iran ook nog gaande houdt: zijn strategie om wapens over het land te spreiden. Zwijnenberg: ‘De aanvallen op doelen in heel Iran laten zien dat het zijn militaire infrastructuur, inclusief raketten, drones en mobiele lanceerinstallaties op vrachtwagens, over het hele land heeft uitgesmeerd. Zeker met drones is dat gemakkelijk te doen.’
Voorbeelden daarvan op basis van openbare data of satellietbeelden zijn schaars. Van socialemedia-accounts uit Iran kwam beeld naar buiten van een vrachtwagentrailer die voorheen van een Belgisch vervoersbedrijf was en tot raketinstallatie was omgebouwd. Waar die vrachtwagen precies stond, is niet bekend.
X/@ahmed64192856
En het Israëlische leger bracht onlangs beelden naar buiten van wat eruitziet als een mobiele lanceerinstallatie, die langs de snelweg stond toen die door Israëlische raketten werd getroffen.
Zo lijken de VS en Israël aan de ene kant, en Iran aan de andere kant, verwikkeld in een kat-en-muisspel: de eerste twee blijven op zoek gaan naar nieuwe doelen om te bestoken, terwijl Teheran probeert zoveel mogelijk achter de hand te houden.
De grote vraag is hoelang Iran het nog volhoudt. Hoewel Trump al bijna de overwinning claimt, heeft hij deze week ook gezegd dat ‘we nog niet genoeg gewonnen hebben’. Bovendien bestaan er zorgen binnen het Pentagon dat het geen volledig beeld heeft van alle Iraanse lanceerinstallaties, zeggen bronnen bij het leger tegen The New York Times.
‘Iran kan zijn verspreidingsstrategie nog wel even volhouden, maar hoe langer de oorlog duurt, hoe lastiger het wordt’, zegt Krieg. De VS en Israël blijven namelijk ondertussen doorgaan met het vergaren van inlichtingen: elke Iraanse luchtaanval laat een spoor achter dat ze kunnen volgen. ‘De infrastructuur voor luchtaanvallen zal niet plotseling instorten, maar naarmate de tijd verstrijkt wordt het uitvoeren van die aanvallen steeds minder efficiënt en steeds risicovoller.’
3 januari
6 maart
Vantor
Maar voor het uitroepen van de winst door Trump is het nu nog te vroeg. ‘De aanvallen hebben naar mijn oordeel effect gehad, maar zijn nog niet doorslaggevend geweest’, aldus Krieg. ‘Iran beschikt nog altijd over een aanzienlijke mogelijkheden om luchtaanvallen uit te voeren.’ Volgens hem kan Iran met een minimaal aantal lanceerinrichtingen en drones genoeg schade en politieke onrust aanrichten in de Golfregio.
‘Vergeet niet dat de VS en Iran verschillende criteria hebben voor succes’, zegt ook Parsi. ‘Washington wil het volledige raketprogramma uitschakelen. Maar Iran kan tevreden zijn als het eens in de zoveel tijd een aanval op het vliegveld van Tel Aviv kan uitvoeren. Voor de machthebbers in Teheran is overleven genoeg.’
Met medewerking van Dana Holscher, Laurie Treffers en Erik Verwiel.
Satellietbeeld: Vantor geleverd door European Space Imaging
Het wordt steeds duidelijker dat de meest compromisloze hardliners in Iran aan het langste eind hebben getrokken. Ondertussen is de verwonde nieuwe leider Mojtaba Khamenei nog altijd niet in het openbaar verschenen.
Mojtaba Khamenei treedt in de voetsporen van zijn vader als opperste leider van Iran. Daarmee kiest de Raad van Experts opnieuw voor een hardliner als staatshoofd, een die nauwe banden heeft met de Revolutionaire Garde.
Het bewijs dat een Amerikaanse raket op 28 februari insloeg in een basisschool in het Iraanse Minab stapelt zich op, maar de Amerikaanse president blijft Iran de schuld geven voor de dode kinderen. Welke aanwijzingen zijn er voor Amerikaanse betrokkenheid?
Source: Volkskrant