Iran heeft de Israëlisch-Amerikaanse aanval beantwoord met luchtaanvallen op negen andere landen in het Midden-Oosten. Op welke doelen is de Iraanse vergelding gericht?
Door Dana Holscher, Laurie Treffers en Daan de Vries
Zwarte rookpluimen stijgen zaterdagochtend op vanuit een Amerikaanse marinebasis in het centrum van Manama, de hoofdstad van Bahrein. Even na 10 uur raakt een Iraanse ballistische raket een gebouw op de basis. Het is een voltreffer, blijkt uit videobeelden van de inslag. Boven de basis zijn op dat moment al verschillende rookwolken te zien van eerdere drone- of raketinslagen.
Binnen drie kwartier maken nog drie Golfstaten melding van Iraanse tegenaanvallen, minder dan drie uur na het begin van de Israëlisch-Amerikaanse oorlog tegen Iran. In Qatar, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) klinken explosies, veelal in de omgeving van de Amerikaanse legerbases die de landen huisvesten. Lang niet alle Iraanse tegenaanvallen treffen militaire doelen: geverifieerde beelden tonen schade aan olieraffinaderijen, havengebouwen, ambassades en een sterrenhotel.
De grootste aanvalsgolven vinden in het weekend plaats, op zaterdag op zeker vijftig verschillende locaties en op zondag op zeventig, zo blijkt uit cijfers van conflictendatabase Acled. Bij de meeste aanvallen zet Iran meerdere drones of raketten in, het totale aantal projectielen ligt inmiddels ruim boven de duizend.
De laatste dagen lijkt het aantal Iraanse aanvallen iets terug te lopen, blijkt uit de data. Iran zet vooral minder raketten in dan in de eerste dagen van de oorlog, concludeert de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War. Met behulp van drones weet Iran ook deze week schade te veroorzaken op verschillende plekken in de regio.
Aantal plaatsen waar Iraanse luchtaanvallen zijn gemeld
Bron: Acled
Niet eerder voert Iran aanvallen uit op zoveel verschillende landen. Geen enkel land aan de Perzische Golf blijft ongeschonden. Zelfs landen als Qatar en de VAE, die zich graag presenteren als toonbeelden van stabiliteit, zijn doelwit.
De eerste golf Iraanse drones en raketten is zaterdag primair gericht op Israël, het land dat die ochtend samen met de Verenigde Staten de aanval op Iran opent. De geavanceerde Israëlische luchtverdediging weet niet alle projectielen te onderscheppen, een deel landt in bewoond gebied.
In Tel Aviv komt een Filipijnse gastarbeider om het leven bij een raketinslag in een appartementencomplex, 27 mensen raken bij de aanval gewond. De dodelijkste aanval vindt zondag plaats in de Israëlische stad Beit Shemesh, waar negen doden vallen door een raketinslag in een schuilkelder.
Opvallend genoeg blijkt Israël in de eerste dagen van de oorlog niet het enige en voornaamste doelwit van Iran, zoals bijvoorbeeld het geval was in juni vorig jaar. Ditmaal vuren de Iraniërs ook vele honderden drones en raketten af op andere landen in de regio.
Dat Iran juist de Golfstaten zwaar onder vuur neemt, is strategie: het land hoopt zo dat de regimes in de regio Amerika en Israël onder druk zetten om te stoppen met hun aanvallen op Iran. De VS onderhouden nauwe banden met een aantal Golfstaten en hebben meerdere militaire bases in de regio.
In de Bahreinse hoofdstad Manama is een Amerikaans marinehoofdkwartier gevestigd. Daar veroorzaakt de Iraanse vergeldingsaanval zaterdag flinke schade.
Satellietbeelden tonen meerdere verwoeste gebouwen. Ook Amerikaanse radarinstallaties worden geraakt. Vanuit Manama coördineren de Amerikanen hun marineschepen in het Midden-Oosten, inclusief de zeeën rond Iran. In Koeweit en Qatar valt Iran eveneens Amerikaanse communicatiesystemen aan.
Iraanse luchtaanvallen verwoestten dit weekend een gebouw en twee radarkoepels op het Amerikaanse marinehoofdkwartier in Bahrein.
Planet Labs
In Bahrein worden ook niet-militaire doelen getroffen. Zondag treft Iran het Crowne Plaza-hotel in het centrum van Manama. Het hotelgebouw wordt beschadigd, twee medewerkers van het Amerikaanse ministerie van Defensie raken bij de aanval gewond.
Van alle Golfstaten worden de Emiraten de afgelopen dagen het zwaarst onder vuur genomen. Volgens de Emiraatse autoriteiten vuurt Iran in vijf dagen tijd bijna tweehonderd ballistische raketten en liefst negenhonderd drones op het land af.
De eerste aanvalsgolven zijn onder meer gericht op een Amerikaanse luchtmachtbasis ten zuiden van hoofdstad Abu Dhabi. Een ander militair vliegveld, waar zowel de VAE als het Verenigd Koninkrijk actief zijn, wordt eveneens aangevallen. Ook raakt Iran verschillende havens in de Emiraten.
In Dubai, de grootste stad van de VAE, treffen Iraanse drones in het weekend twee luxe hotels. De schade is beperkt, maar de symbolische betekenis van dergelijke aanvallen is groot: het schaadt de status van Dubai als luxe vakantiebestemming.
Een dag later volgt een aanval op het internationale vliegveld van Dubai. In diezelfde stad raakt een aanvalsdrone dinsdag de Amerikaanse ambassade. Tot dusver zijn in de VAE drie doden gevallen, allen gastarbeiders uit Zuid-Aziatische landen.
Als gastheer van de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis in het Midden-Oosten, Al-Udeid, is ook Qatar doelwit van de Iraanse tegenaanvallen. Qatar presenteert zich graag als neutrale partij en fungeerde de afgelopen jaren als bemiddelaar tussen Israël en Hamas, een bondgenoot van Iran.
Toch lijkt Qatar zich tot dusver van alle Golfstaten het best te verdedigen tegen de Iraanse aanvallen: maandag schiet de Qatarese luchtmacht twee Iraanse gevechtsvliegtuigen uit de lucht. Iran vuurt in een paar dagen tijd meer dan honderd raketten op Qatar af, waarvan het merendeel wordt onderschept. Wel raken volgens Qatar zestien mensen gewond door de brokstukken van een neergehaalde Iraanse raket.
In Koeweit richt Iran zijn tegenaanvallen aanvankelijk op een Amerikaanse luchtmachtbasis. Ook slaat een Iraanse drone in op het vliegveld van Koeweit-Stad, waarbij een aantal medewerkers lichtgewond raakt. Zondag volgt een nieuwe aanval op een Amerikaanse basis in Noord-Koeweit.
Een dag later schiet Koeweit per ongeluk drie Amerikaanse gevechtsvliegtuigen uit de lucht. De piloten overleven het, maar de drie F-15’s kunnen niet worden gered. Er zijn tot dusver zes Amerikaanse militairen om het leven gekomen sinds het begin van de oorlog.
Oman, dat op het nauwste punt van de Straat van Hormuz op nog geen 60 kilometer van de Iraanse kust ligt, werpt zich in februari op als bemiddelaar bij de onderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten. Als de Amerikanen met hun aanval op Iran een einde maken aan die gesprekken, ondervindt Oman prompt de gevolgen van de Iraanse tegenaanvallen.
In havenstad Duqm, in het zuiden van Oman, treft een Iraanse drone dinsdag een brandstofopslag. Zondag voert Iran ook al een droneaanval uit op diezelfde haven. Daarnaast vallen de Iraniërs twee olietankers aan voor de kust van Oman. Bij een van die aanvallen, op een schip dat vaart onder de vlag van Marshalleilanden, komt een bemanningslid om het leven.
Als Iran maandag een olieraffinaderij treft van het Saoedische staatsoliebedrijf Aramco, haast Saoedi-Arabië zich te melden dat het gaat om de brokstukken van een neergehaalde drone. Hoogstwaarschijnlijk proberen de Saoedi’s zo te voorkomen dat zij in direct conflict raken met Iran.
Het is niet de enige Iraanse aanval op Saoedisch grondgebied. Er worden drones en raketten onderschept die onderweg zijn naar luchtmachtbases en het internationale vliegveld van Riyad. Dinsdag valt Iran de Amerikaanse ambassade aan.
Iran valt in het weekend Amerikaanse luchtmachtbases in Iraaks Koerdistan aan met drones. Ook voeren Iran en door Iran gesteunde milities in Irak aanvallen uit op Amerikaanse doelen en op Koerdische bondgenoten van de Amerikanen. De Iraakse autoriteiten onderscheppen naar eigen zeggen twee Iraanse drones bij het militaire vliegveld van Nasiriyah, in het zuiden van het land.
In de nacht van woensdag op donderdag valt Iran naar eigen zeggen opnieuw Iraakse Koerden aan. Iran kent zelf ook een grote Koerdische minderheid, voornamelijk in het westen van het land, langs de grens met Irak. Woensdag melden Amerikaanse media dat de VS overwegen om Koerdische groeperingen in Iran te bewapenen, in de hoop dat zij in opstand komen tegen de Iraanse autoriteiten.
In de Syrische hoofdstad Damascus raken zondag drie mensen gewond als brokstukken van een neergehaalde Iraanse raket neerkomen op een woning. Vermoedelijk is de raket onderweg naar Israël. Voor zover bekend voert Iran geen directe aanvallen uit op Syrië, dat tot de val van president Assad in december 2024 bekendstond als een trouwe bondgenoot van Iran.
In Jordanië valt Iran een luchtmachtbasis aan waar onder meer de VS actief zijn. Op satellietbeelden is te zien dat de basis wordt geraakt, maar de omvang van de schade is onduidelijk. Op verschillende plekken in Jordanië komen brokstukken van Iraanse raketten en drones neer, waarbij in totaal vijf mensen gewond raken.
‘We zullen ons ervan verzekeren dat Iran geen kernwapen in handen krijgt.’ Dat is, in de woorden van president Trump, een van de hoofddoelen van de Amerikaanse aanval op Iran. Maar was het kernprogramma vorig jaar niet al vernietigd?
Het verloop van de Iran-oorlog hangt af van het uithoudingsvermogen aan beide kanten, zegt Iranexpert Rouzbeh Parsi. Iran heeft een grotere bereidheid om verliezen te accepteren. ‘Ik denk dat de Iraniërs ervan uitgaan dat ze meer aankunnen.’
Gewapende organisaties van Iraanse Koerden in Irak praten met de VS over wapensteun voor een guerrillaoperatie in Iran. De operatie zou de komende dagen al kunnen beginnen, volgens Amerikaanse en internationale media.
Source: Volkskrant