Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: mijn 12-jarige heeft een obsessie met schoon zijn.
Moeder: „Mijn zoon (12), een vrolijke, sociale en slimme jongen die altijd loopt te zingen, heeft sinds een jaar een obsessie met schoon zijn. Die uit zich in zijn lichamelijke hygiëne. Of het nu om een wc-bezoek gaat, handen wassen of tandverzorging, hij veegt, schrobt, borstelt en flost tot bloedens toe.”
„Het heeft een fobisch karakter, maar ik heb er (nog) geen professionele hulp bij gezocht, dan wordt het meteen zo’n ding. Of er komt een diagnose waar hij zijn leven aan vast zit. Ik hoop dat het vanzelf overgaat. Ik vind het heel naar voor hem en anderen beginnen het ook te merken. Hoe kan ik hem helpen?”
Naam en woonplaats zijn bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl.
Lidewij Wolters: „Dit klinkt als dwanghandelingen, wat kan horen bij een obsessieve-compulsieve stoornis; repetitieve handelingen bedoeld om angst of spanning te laten zakken. Het is belangrijk om het gedrag eerst samen te begrijpen, te begrenzen en te verminderen.”
„Praat er met uw zoon over, op een open en nieuwsgierige manier. Waarom doet hij dit? Soms zitten er angsten achter, zoals voor ziekte of tegenslag. Vaak is er veel schaamte. Voor zijn gevoel móét hij dit misschien doen en lukt het niet ermee te stoppen.”
„Probeer afspraken te maken om het niet verder te laten toenemen. Maak als het lukt samen een stappenplan hoe de handelingen te verminderen. Vaak gaat het om ‘teveel van het goede doen’, zoals met schoonmaken. Hoe zou uw zoon het zelf graag willen, hoe ging het vroeger? Jullie kunnen afspraken maken over de vermindering van bijvoorbeeld tijd of handelingen, zoals maximaal tien minuten of één keer flossen per tand.”
„Voor de spanning kan het helpen andere oplossingen te zoeken, zoals even een spelletje doen. Zo kan hij leren dat het nare gevoel ook weggaat op een andere manier.”
„Mocht dit niet genoeg helpen, dan is het verstandig hulp te zoeken, liefst bij een geregistreerde cognitieve gedragstherapeut. Dwang kan hardnekkig zijn en dan is het lastig om het zelf te doorbreken.”
„De Angst, dwang en fobie (ADF) stichting biedt laagdrempelige informatie. De stichting heeft een platform speciaal voor jongeren (Brain Warriors) en organiseert ook gespreksgroepen.”
Heddeke Snoek: „Veel kinderen hebben op jonge leeftijd iets dwangmatigs. Er gaat een liedje van Kinderen voor Kinderen over: ‘Ik loop met één been op de stoep, en één been in de goot. En als ik dat niet doe, dan ben ik morgen dood’. Bij sporters zie je overigens ook vaak dat ze een vaste handeling uitvoeren voor de wedstrijd.”
„Maar bij uw zoon is dit uitgegroeid tot wat klinkt als compulsief gedrag en dat kan hem flink in de weg gaan zitten. Vaak gaan er angstige gedachten (obsessies) aan de handelingen vooraf. We zien vaak dat dit gedrag zich snel kan uitbreiden. Jongeren gaan situaties vermijden, zoals school of afspraken met vrienden.”
„Daarom is professionele hulp zoeken hierbij juist wel belangrijk. Liefst van een cognitief gedragstherapeut. Zo’n behandelaar kan de achterliggende gedachten van dwanghandelingen helpen onderzoeken en ombuigen en uw zoon betere manieren aanleren om met spanning om te gaan.”
„Ouders worden bij die behandelingen betrokken, om te leren hoe ze hun kind constructief kunnen ondersteunen, want soms gaan ze onbedoeld mee in de dwanghandelingen. Ze leren het kind op andere manieren gerust te stellen.”
„Dwanghandelingen worden vaak erger bij stressvolle momenten, het kan in de levensloop een kwetsbaarheid worden. Des te beter uw zoon al jong te leren die spanning op een andere manier te reguleren.”
Lidewij Wolters is als onderzoeker en GZ-psycholoog verbonden aan het team voor angst en dwang bij Accare, specialistische jeugd-ggz. Heddeke Snoek is als kinder- en jeugdpsychiater werkzaam bij KOOS gespecialiseerde jeugdhulp in Utrecht.
Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement.Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen