Israël en de Verenigde Staten stellen dat hun aanvallen op Iran noodzakelijk zijn om een acute dreiging weg te nemen, maar veel experts twijfelen aan de houdbaarheid van die rechtvaardiging. NU.nl onderzocht de belangrijkste beweringen van Israël en de VS.
Het belangrijkste argument van Israël en de VS is dat Iran op het punt zou staan een kernwapen te bouwen. De Amerikaanse president Donald Trump spreekt van een "acute dreiging", maar overtuigend bewijs daarvoor ontbreekt.
"Israël wil niet dat Iran ooit een kernwapen krijgt", zegt Koen Aartsma, senior onderzoeker bij Instituut Clingendael. "Maar er zijn geen aanwijzingen dat Iran daar nu dichtbij was. Als je zo'n aanval uitvoert, is de bewijslast extreem hoog. En dat bewijs wordt niet geleverd."
Dit doel werd jarenlang juist via diplomatie nagestreefd, zegt hij. Onder het nucleaire akkoord (JCPOA) stond het Iraanse programma onder relatief streng internationaal toezicht. "Ironisch genoeg is dat toezicht juist verdwenen nadat de VS onder Trump uit het akkoord stapte. Tot die tijd hadden we veel meer zicht op wat Iran deed."
Ook Koert Debeuf, hoogleraar internationale politiek, noemt het nucleaire argument zwak. "De Verenigde Staten zaten aan de onderhandelingstafel. Oman zei op Amerikaanse televisie dat er een belangrijke doorbraak was. Dan is het moeilijk vol te houden dat er geen alternatief was voor militair ingrijpen."
Deze doelstelling houdt ook geen stand op het gebied van internationaal recht. Trump noemt deze aanval "preventief geweld", maar dat is in dit geval alleen toegestaan als een aanval op de VS of Israël op zeer korte termijn niet te voorkomen is. Die lat wordt volgens Aartsma bij lange na niet gehaald.
Een tweede rechtvaardiging is het uitschakelen van Irans ballistische raketten, de Iraanse marine en door Teheran gesteunde groeperingen als Hezbollah en de Houthi's. Voor Israël is dat een directe veiligheidskwestie.
"Voor Israël is Iran al decennia de grootste dreiging", zegt Aartsma. "Die twee zijn aartsvijanden. Dat speelt al sinds 1979 en uit zich al jaren in een hybride oorlog: cyberaanvallen, gerichte liquidaties en steun aan gewapende organisaties."
Die dreiging is reëel, erkent hij. "Raketten kunnen Israël raken. Dat zien we nu ook. Daarnaast werkte Iran aan een snelle uitbreiding van zijn raketarsenaal. Vanuit Israëlisch perspectief is dat een terechte zorg."
Voor de VS ligt dat anders. "Het Amerikaanse grondgebied zelf wordt niet geraakt", zegt Aartsma. "Dat maakt het Amerikaanse eigenbelang minder direct."
Debeuf is daar scherper in. "Trump zei dat Iran een aanstaand gevaar was voor de VS. Voor dat aanstaande gevaar is geen enkele indicatie. En na dag één van de aanvallen veranderde Trump de focus al naar regimeverandering. Dat ondermijnt de geloofwaardigheid van deze claim."
Volgens hem heeft de aanval de veiligheid in de regio juist verslechterd. "Iran vormde geen directe bedreiging voor Amerikaanse bondgenoten in de regio. Door deze aanval is dat nu wél zo, tot aan Cyprus toe."
Het meest ambitieuze doel is het aansturen op regimeverandering. Trump riep Iraniërs op hun leiderschap "over te nemen" zodra de aanvallen voorbij zijn.
"Dat is juridisch en politiek het zwakste punt", zegt Aartsma. "Hoe afschuwelijk het Iraanse regime zich ook gedraagt tegenover de eigen bevolking en de regio: je mag een ander land niet zomaar omverwerpen."
Ook de risico's zijn enorm. "Zelfs als het lukt, is de kans op chaos en instabiliteit groot. Dat geldt voor Iran, in de regio en daarbuiten."
Debeuf wijst erop dat regimeverandering al twintig jaar een wens is van de Israëlisch premier Netanyahu. "De vraag is: wat is het belang van de VS? Veel Amerikaanse analisten zeggen: dat is er nauwelijks. Dit lijkt vooral het volgen van een Israëlische agenda."
Bovendien is onduidelijk wat ervoor in de plaats komt. "Als het regime valt, is het één vijand minder", zegt Debeuf. "Maar je kunt net zo goed nieuwe problemen creëren: extremistische groepen, interne chaos, misschien een nieuwe ISIS-achtige groepering."
"We leven in een wereld waarin macht steeds vaker boven recht gaat", zegt Aartsma. "Het geweldsverbod in het internationaal recht bestaat nog, maar speelt een minder prominente rol." Volgens het geweldsverbod mag een land niet zomaar een ander land aanvallen. "Er zijn uitzonderingen voor", zegt Aartsma. "Bijvoorbeeld als jij aangevallen wordt, of wanneer je weet dat een aanval op jouw land ophanden is." Dat hebben Israël en de VS in dit geval nog niet bewezen.
Ook binnen de VS is de steun niet eenduidig, schrijven experts van Clingendael in hun analyse. "Er ís niet zoiets als 'de VS'", benadrukt Aartsma. "Trump vindt dit gerechtvaardigd, maar binnen zijn eigen partij en regering bestaat weerstand. En formeel hoort het Congres over oorlog te beslissen, niet de president alleen."
In Israël ligt dat anders. "Daar is brede steun", zegt hij. "Het gevoel is: dit moet gebeuren." Dat is ook te verklaren, aangezien de dreiging vanuit Iran voor Israël veel dichterbij komt.
Source: Nu.nl algemeen