is columnist voor de Volkskrant
Een van mijn lievelingsboekengenres is de memoir – het boek dat een kortere periode beschrijft dan de autobiografie. De laatste tijd las ik er een paar van vrouwen die waren gescheiden, maar daar krijg je op een gegeven moment genoeg van, en nu las ik Plooi u in tweeën van Joke van Leeuwen, over haar verhuizing, als kind, van een dorp in de Betuwe naar Brussel, en over volwassen worden in een gelukkig, creatief gezin.
Ik dacht na over andere boeken die gaan over opgroeien in een gelukkig, creatief gezin, maar kwam niet verder dan The Sound of Music, maar dat is een film, grotendeels fictie, en bovendien entert de oorlog op zeker moment het verhaal en moeten ze al zingende vluchten door de Oostenrijkse bergen. O, en Sleutelmomenten van Ward Wijndelts, over het leven van de tekenaar Joost Swarte: Swarte groeide ook op in een liefdevol gezin.
Maar de meeste boeken gaan natuurlijk over ongelukkige gezinnen.
Plooi u in tweeën: die zin leerde de jonge Van Leeuwen bij de gymles in België. Het betekent: buig voorover. Omdat ik natuurlijk een literatuurvorser ben, zag ik meer in die titel: het boek gaat ook over haar gespleten tijd tussen Nederland en België, én vaak over de plooiende rol die vrouwen in het recente verleden kregen toebedeeld. Aanranding, minachting, gekke punttietbeha’s, daar gaat het veel over – en ook over het feminisme. (Ik leerde door dit boek dat de Dolle Mina’s aanvankelijk De Versierde Kut hadden gekozen als naam van hun actiegroep. Love it!)
De jonge Joke van Leeuwen, later schrijver en tekenaar van talloze boeken, groeit op in een gezin met zes kinderen. In haar kamertje heeft ze een hoek met een tafel waar ze gouacheschilderijen maakt. Als ze tiener is, komt haar moeder op een dag op de rand van haar bed zitten en zegt ‘dat er lesbische vrouwen bestaan en dat dat ook goed is’. En als het gezin het songfestival heeft gezien, doen ze een eigen songfestival met zijn achten. Haar moeder is degene die thuis de boormachine hanteert, haar vader schrijft boeken over ‘het creatief gezinsleven’.
En toch gaat heus niet alles vloeiend in het puberleven van Van Leeuwen: ‘Op mijn eerste gekostumeerde bal kom ik als schemerlamp en begrijp dat mijn idee van gekostumeerd komen niet echt strookt met wat de anderen ervan hebben gemaakt.’ Ze heeft een lampenkap op haar hoofd en houdt er een zaklamp onder. ‘Het danst niet prettig als schemerlamp, laat staan dat ik zo gezoend zal worden.’
Ergens rond die schemerlamptijd voelt ze zich niet meer begrepen, ook al omdat ze kunstschilder wil worden en alleen mannelijke voorbeelden kent. Ze besluit zichzelf ‘geestelijk eenzaam’ te noemen.
Ja, ook mensen met een liefdevolle, stimulerende, creatieve jeugd zijn soms geestelijk eenzaam. Dat is de troost van een gelukkige memoir.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant