Middelbarescholieren schrijven vaker op een toetsenbord dan met een pen, en dus is er minder aandacht voor het handschrift. Op een Haags gymnasium krijgen drie leerlingen bijles om van hun hanenpoten weer letters te maken.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In een geïmproviseerd klaslokaal in de aula van het Christelijk Gymnasium Sorghvliet in Den Haag laat Charlotte Servatius haar blik glijden over de handgeschreven brief van de 15-jarige Mats. Als antwoord op een fictieve prijsvraag heeft hij zojuist in blokletters zijn favoriete vakantie beschreven op een blanco A4’tje: een reis naar ‘het tropische Vietnam’.
De letters op papier zijn wat schokkerig, maar leesbaar en consistent. Hier en daar een spelfout, maar daar gaat het vandaag niet om. Servatius knikt instemmend. ‘Die regelafstand is heel moeilijk te bepalen zonder lijntjes. Goed gedaan.’ Eén verbeterpunt: ‘Je ‘s’-en zijn nog een soort bliksemschichten.’
Schrijfdocent en grafoloog Charlotte Servatius (72, lichtblauwe coltrui en grijze bodywarmer) geeft schrijflessen aan huis en op middelbare scholen. Hoewel grafologie wordt beschouwd als pseudowetenschap, deden bedrijven jarenlang een beroep op Servatius om erachter te komen wat voor karaktereigenschappen schuilgaan achter de handgeschreven sollicitaties van kandidaten.
Toen de vraag naar grafologen was gekelderd als gevolg van digitalisering, begon Servatius dertien jaar geleden met het aanbieden van schrijflessen aan huis. Nu, op haar 72ste, geeft ze ook bijles op twee middelbare scholen. ‘Ik ben een beetje een dino hier, maar ik vind lesgeven ontzettend leuk om te doen’, zegt ze. Ook volwassenen kloppen bij haar aan, uit schaamte voor wat anderen gekscherend een doktershandschrift, hanenpoten of hiërogliefen noemen.
Deze ochtend, de zevende sessie van de achtdelige bijspijkercursus, kijken drie jongens (allemaal donkerbruin haar en witte Nike-sneakers) van achter vierkante tafeltjes naar het whiteboard. Zij zijn hier op voorspraak van de school of hun ouders. Servatius vertelt bevlogen over ‘de stoel van de ‘h’’ en de ‘buik van de ‘b’’. Met zwierige letters op het bord doet ze voor hoe het moet.
Nadat Servatius de aandachtspunten van de vorige lessen is langsgelopen, waaronder de pengreep (losjes, tussen duim, wijs- en middelvinger) en lettergrootte, is het de beurt aan de leerlingen. De 17-jarige Marnix is nog niet zo ver, hij rommelt wat in zijn rugtas. ‘Heeft u misschien een pen voor mij?’
Eind vorig jaar concludeerde de Onderwijsinspectie dat het niet goed gaat met de algemene schrijfvaardigheid van middelbarescholieren, zoals het goed kunnen formuleren en opbouwen van een tekst. Dat onderzoek bevestigt ook een bekende trend over het handschrift: pen en papier moeten vaak wijken voor het toetsenbord.
Professor neuropsychologie Audrey van der Meer van de Norwegian University of Science and Technology in Trondheim vindt het zorgwekkend dat scholieren minder met de hand schrijven dan vroeger. ‘Als je met de hand schrijft, is je hele brein actief. Ook maak je gebruik van je fijne motoriek en je zintuigen. Je brein moet belangrijke informatie communiceren tussen die actieve hersengebieden, een uitstekende breinstimulering dus.’
Bij het typen op een toetsenbord is dat veel minder het geval, zegt Van der Meer. ‘Het probleem daarmee is dat de onderliggende fijne motoriek zo simpel is. Die is hetzelfde voor iedere letter die je wil schrijven.’ Teksten die je met de hand schrijft zijn volgens haar dan ook makkelijker te onthouden dan teksten die je typt.
Docenten die hun leerlingen tijdens schrijfvaardigheidslessen uitsluitend pen en papier laten gebruiken, zijn tegenwoordig een uitzondering, bleek uit het rapport van de inspectie; liefst 40 procent van de leraren op het havo en vwo gebruikt bij deze lessen vrijwel altijd digitale apparaten. Ook een ruime meerderheid van de leerlingen verkiest het toetsenbord boven de pen.
Dat de leerlingen in Servatius’ klasje weinig meer met pen en papier doen, blijkt wel wanneer ze vraagt of ze ooit een brief met de hand hebben geschreven. Twee van de drie antwoorden ontkennend – al zal de conrector van de school dat later ontkrachten, ‘ik weet wat de leerlingen bij Nederlands doen.’
Kinderen die van jongs af aan gewend zijn op een tablet te lezen en schrijven, kunnen daar problemen mee krijgen, zegt Van der Meer. ‘Die kunnen letters die elkaars spiegelbeeld zijn door elkaar halen, zoals de ‘p’ en de ‘d’. Als je schrijft gebeurt dit minder snel, want dan voel je de onderliggende motorische patronen.’
Als je stopt met schrijven met de hand verzwak je de bijbehorende hersennetwerken, aldus Van der Meer. ‘Het brein werkt volgens het principe use it or lose it: neurale netwerken die niet worden gebruikt, verdwijnen om plaats te maken voor netwerken die wél actief zijn.’
Ook de 14-jarige Dalimir heeft zijn brief klaar. Zijn droombestemming is Rio, waar hij ‘het beeld van Jezus’ en een voetbalwedstrijd wil bezoeken. De tekst is eveneens goed leesbaar, al heeft hij hier en daar wat moeten schrappen of toevoegen om de zinnen kloppend te maken. ‘Misschien moet ik eerst even denken en dan iets opschrijven’, luidt zijn tip aan zichzelf.
De jongens zeggen blij te zijn met de lessen. Het was nodig ook, zegt Mats. ‘Mijn ouders konden mijn handschrift niet lezen, en vrienden grapten dat ze niet bij me konden afkijken.’ Servatius pakt een tekst erbij die Mats tijdens de eerste les schreef. En inderdaad, de hiërogliefen hebben plaatsgemaakt voor keurige blokletters. De vrienden van Mats zullen Servatius dankbaar zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant