De nieuwe baas van de AIVD wordt geroemd om haar analytisch vermogen, daadkracht en collegialiteit. Maar voor de oud-politievrouw ligt er een ‘pittige opdracht’ als woordvoerder voor de nationale veiligheid in Nederland.
is onderzoeksjournalist bij de Volkskrant met als specialisatie cybersecurity en inlichtingendiensten.
Simone Smit, vanaf maandag de nieuwe directeur-generaal van inlichtingendienst AIVD, zal in haar nieuwe functie nog weleens terugdenken aan de eerste grote buitenlandreis die ze maakte in 2018. Smit was toen net een paar maanden directeur contraterrorisme van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Het was een tijd onder hoogspanning, met terroristische aanslagen gepleegd door aanhangers van Islamitische Staat door heel Europa. Parijs, Brussel en Londen werden hard getroffen en permanent sluimerde de angst dat ook Nederland aan de beurt zou zijn.
Smit (1971) was na een lange carrière bij de politie, begonnen in Rotterdam, naar de NCTV gekomen. Eerst als hoofd bewaken en beveiligen, de afdeling die verantwoordelijk is voor de bescherming van bedreigde personen, zoals PVV-leider Geert Wilders. Inlichtingenexpert Paul Abels, toen werkzaam bij de nationale terrorismecoördinator, herinnert zich nog hoe ze binnenkwam. ‘Ze wilde haar blik verruimen en in een andere omgeving werken. Ze was heel open en leergierig.’
De politieke wereld was nieuw voor haar, zegt hij. ‘Het was niet een typische carrièredame die ik uit de ministeries ken.’ Ze lag snel goed bij collega’s. Abels: ‘Ze betrekt mensen bij de besluitvorming en is een teamspeler. Als er gemasseerd moet worden, kan ze invoelend zijn.’ Ze schroomt ook niet om besluiten te nemen als het moet, zegt hij. ‘Dan is ze resoluut. Daarin zie je haar politiekarakter terug. Dat is prettig in een ambtelijke wereld.’
Dat beaamt Patricia Zorko, destijds plaatsvervangend NCTV, die een aantal jaar met Smit samenwerkte. ‘Ze heeft een scherp analytisch vermogen.’ In stressvolle situaties blijft ze kalm en bezit ze de eigenschap om boven het probleem te gaan hangen. Ze wacht niet af, neemt de leiding, is in staat om als eerste een whiteboard te pakken en alvast enkele oplossingen te formuleren. Ze spreekt zich uit. Zorko: ‘Toen een medewerker van haar onheus werd bejegend, sprak ze de verantwoordelijke bewindspersoon daar direct op aan.’
Een harde werker bovendien: dagelijks nam ze vanuit haar woonplaats Rotterdam de racefiets om ruim vóór 8 uur op kantoor in Den Haag te zijn. Zorko: ‘Dan kwam ik haar tegen op de trap en herkende haar amper in haar fietskleding.’ Na het werk is ze niet direct weg. Ontspannen, wat ze zelf doet tijdens fietsvakanties in bijvoorbeeld Italië, vindt ze een belangrijk onderdeel van het werk.
Voor de buitenlandreis in 2018 ging een afvaardiging van de NCTV langs bij Amerikaanse partners, zoals het Department of Homeland Security. De net aangetreden directeur Smit wilde zich graag internationaal onderscheiden, maar tijdens die reis kwamen ook haar tekortkomingen aan het licht. Lou Errens, destijds projectmanager bij de NCTV, en lid van de delegatie: ‘Ze was zichtbaar enthousiast over de reis en het belang ervan. Maar ze voelde zich ook minder comfortabel in het Engels, wat het voor haar lastiger maakte om spontaan mee te praten in de gesprekken.’
Smit verzorgde de beleefdheden, maar wanneer het om de inhoudelijke verdieping ging, gaf zij Errens het woord. De gesprekspartners bleven vriendelijk. Achteraf lieten ze, op z’n Amerikaans, doorschemeren nog zoekende te zijn naar een eerste indruk van de nieuwe directeur.
Smit is ambitieus en wil hogerop, merken ze ook bij de AIVD als ze daar in 2021 plaatsvervangend directeur-generaal wordt. Eigenschappen die worden geroemd: benaderbaar, collegiaal en vriendelijk. Een goede mix tussen de daadkracht van een politievrouw en bestuurlijk sterk functioneren. Een AIVD’er die nauw met haar samenwerkte: ‘Misschien niet altijd operationeel even avontuurlijk als ik, maar op dat niveau is dat ook niet onlogisch.’
Er is meer voorzichtige kritiek. Sommige AIVD’ers vragen zich af of ze kiest voor de dienst omdat ze het werk interessant vindt, of vanwege haar eigen carrière. Ze is behoudend als het gaat om gedurfde operaties die de AIVD ook veel aanzien kunnen opleveren bij buitenlandse partners. Haar Engels is dankzij een cursus bij de dienst bijgespijkerd, maar de zorgen over de manier waarop ze zich internationaal presenteert zijn niet helemaal weg.
‘We zitten in de Champions League, zeker in het cyberdomein’, zegt Smit zelf over de capaciteiten van de AIVD in de podcast All the Cyberladies. En: ‘We worden voor heftige vragen gesteld.’ Haar mantra: rustig blijven, relativeren en realistisch zijn. Buitenlandse, met name Europese partnerdiensten zoals de Fransen en Scandinaviërs, zal ze daarbij hard nodig hebben.
Abels, die het boek Spionkoppen schreef over de hoofden van de Nederlandse inlichtingendiensten, verwacht dat Smit het managen van de organisatie goed af zal gaan. ‘De AIVD ook in de buitenwereld een smoel te geven, dat zal ze moeten leren. Dat is ook onder haar voorganger Erik Akerboom niet goed gelukt.’ Een duidelijk profiel heeft Smit niet opgebouwd. Abels: ‘Ik zie haar niet als de grote woordvoerder waar het aankomt op de nationale veiligheid in Nederland. Daar ligt een pittige opdracht.’
Patricia Zorko: ‘Ze heeft vaak genoeg op het podium gestaan, maar is niet de persoon die er van nature meteen opspringt.’ Zo is Smit altijd terughoudend geweest met sociale media. Dat ze het eerste vrouwelijke hoofd van de geheime dienst wordt, zal haar ongetwijfeld trots maken, zegt Zorko. ‘Maar ze zal ervan balen als daar de focus op ligt. Simone wil aangesproken worden op wat ze bijdraagt.’
Smit groeit op in Soest, haar ouders kennen elkaar van de politieschool. Zelf ontmoette ze haar man op de politieacademie. Ze woont in Rotterdam en heeft twee kinderen.
‘We hebben [bij de AIVD, red.] te maken met serieuze dreigingen maar het maakt niet dat ik negatief tegen de wereld aankijk. Om dit werk te kunnen doen, is een ontspannen blik nodig.’ Smit, in de podcast All the Cyberladies.
‘Ik ben no-nonsense; anders houd ik deze baan ook niet vol. Dat ik een vrouw in een mannenwereld ben, belemmert me niet. Ik ben hooguit wat attenter, denk aan verjaardagen of stuur eens een kaartje.’ Smit, dan nog districtschef politie Rotterdam, in een interview in NRC.
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant