De podcast ‘Anatomy of a Cancellation’ pluist zorgvuldig uit hoe een boek en een auteur, Kate Clanchy, in korte tijd van ‘briljant’ naar ‘zeer problematisch’ gingen, met bijbehorende mediastorm. Het eindoordeel is aan de luisteraar.
schrijft voor de Volkskrant over tentoonstellingen, musea, kunst en geschiedenis.
Als 5-jarig meisje werd Monisha Rajesh uit haar les gehaald, naar een ander lokaal gebracht en boven op een bureau gezet. ‘Zie je wel?’, zei de lerares triomfantelijk tegen een aantal sceptische jongens in de klas. ‘Meisjes kunnen óók zwart haar hebben.’
Haar stem stokt als Rajesh, een Engelse schrijver met Indiase ouders, bijna vier decennia later deze anekdote probeert te vertellen. Ze werd teruggebracht naar de herinnering door het lezen van een boek. ‘Ik voelde me op pagina 8 al misselijk.’
De boosdoener: Some Kids I Taught and What They Taught Me (2019) van de Engelse dichter, schrijver en leraar Kate Clanchy; haar memoires van dertig jaar Engels en poëzie geven op Britse openbare scholen, aan kinderen van allerlei culturele achtergronden. Een prijswinnend, alom bejubeld boek, ‘briljant’ genoemd – en toen ineens ‘zeer problematisch’.
Kate Clanchy werd gecanceld. Ze kreeg een mediastorm over zich heen, haar uitgever distantieerde zich van haar werk en haar reputatie werd onherstelbaar beschadigd. Dit gebeurde allemaal in 2021; een tijd gekenmerkt door corona, activisme en felle onlinepolemieken.
Wat was er aan de hand? ‘Ligt eraan aan wie je het vraagt’, zou Katie Razzall zeggen – het is de kernzin van haar podcast Anatomy of a Cancellation. In zes afleveringen pluist de cultuurredacteur van de BBC zorgvuldig uit hoe Clanchy uit de gratie raakte. Alle perspectieven komen aan bod; die van de schrijver, haar critici – onder wie Rajesh – en ook haar verdedigers.
Op zoek naar antwoorden blijf je luisteren, want wat stáát er nou precies in dat boek, waarover ontstond alle ophef? Telkens krijg je een beetje meer informatie, over hoe Clanchy haar leerlingen en hun uiterlijk beschreef. De mediastorm voltrok zich voornamelijk op Twitter, dus tussendoor worden tweets voorgelezen, met bewoordingen als ‘white saviorist fuckery’ en ‘racist crap’.
Het verhaal voelt als een grote kluwen die draadje voor draadje moet worden ontward; pas in de vijfde aflevering denk je een beetje overzicht te hebben. Dan komt er een slimme sensitivityreader aan het woord, die niet meedeed aan de ruzie, en misschien juist daardoor zo helder haar kijk op het boek kan delen, een uitleg waarvan je nog het meeste opsteekt.
Mij deed de kwestie denken aan de vroege discussie rondom Zwarte Piet. De zwartgeschminkte knecht was goedbedoeld, zeiden sommigen, maar het gáát niet om de intentie, zeiden anderen: het gaat om het pijnlijke effect dat zo’n stereotype kan hebben.
Het verschil: de zwartepietendiscussie was gericht tegen een systeem, de aanval op Kate Clanchy tegen één persoon, die er uiteindelijk suïcidale gedachten door kreeg.
Katie Razzall geeft geen conclusie over goed of fout, maar laat knap de grijstinten zien van het verhaal, dat vooral verliezers kent. Terecht, maar zo voelde ik me na het luisteren toch wat alleen met de ellende achtergelaten. En bezorgd, om hoe gedateerd deze discussie tussen progressieven inmiddels voelt; er is nu urgentere ‘racist crap’ om de pijlen op te richten.
Onderzoek
★★★★☆
Zes afleveringen, door BBC Radio 4.
Meer podcasts luisteren?
Op deze pagina vind je al onze podcast-recensies, handig doorzoekbaar op genre en aantal sterren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant