nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis De sfeer tussen vakbonden en het nieuwe kabinet Jetten is direct verpest door de coalitieplannen voor de AOW. Deze maandag komen de bonden op bezoek in het Catshuis, maar dat dreigt een kort gesprek te worden. Voorbereidingen voor acties op het Malieveld worden al getroffen. Een nieuw Akkoord van Wassenaar lijkt hard nodig, maar is nog ver weg.
Maandag gaan de vakbonden op bezoek bij premier Jetten in het Catshuis. Dat zal vermoedelijk een kort gesprek zijn: gesuggereerde AOW-verzachtingen, zoals een uitzondering voor mensen met zware banen, zijn voor de bonden niet genoeg.
Een lange hete zomer voor het kabinet begint al nog voor de lente is aangebroken. Morgen leggen rijksambtenaren het werk stil uit protest tegen de nullijn die het kabinet voor ze wil hanteren, dus geen salarisverhoging en geen inflatiecorrectie voor de dienaren van de staat. Rijksdiensten zullen een dag slecht bereikbaar zijn, een demonstratie op het Malieveld staat gepland.
Voor het kersverse kabinet-Jetten zal het een voorproefje zijn. Het is de eerste grote actie tegen het nieuwe kabinet en zal zeker niet de laatste zijn. De vakbonden dreigen heel werkend Nederland te mobiliseren tegen de coalitieplannen om de AOW-leeftijd geheel met de levensverwachting mee te laten stijgen. Het kabinet denkt daarmee 2,8 miljard euro per jaar te kunnen bezuinigen.
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
De aangenomen motie van de fractie Markuszower en SGP donderdag om dat plan te verzachten, kan daar niets aan verhelpen. De vakbonden willen dat de AOW-plannen volledig van tafel gaan, maakten ze dezelfde dag in een gezamenlijke verklaring duidelijk. De voorbereidingen om een vol Malieveld te krijgen zijn al in gang gezet.
Maandag gaan de bonden op bezoek bij premier Jetten in het Catshuis. Misschien kunnen hij en minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (ook D66) als ludieke ontvangst beter een ijskoffie serveren dan een bakkie leut om te reageren op de uitlating van de bonden dat „dit kabinet een uitgestoken hand en warme koffie met ijskoud gedrag combineert”.
Het bezoek zal hoogstwaarschijnlijk kort zijn. De door de motie gesuggereerde verzachtingen zoals een uitzondering voor mensen met zware banen of voormensen die al heel jong zijn beginnen met werken, is voor de bonden niet genoeg.
Zij beschouwen de voorstellen als een schending van het pensioenakkoord uit 2019, dat nota bene met dezelfde coalitiepartijen werd gesloten. Daarin werd afgesproken dat een jaar verlenging van de levensverwachting zal leiden tot acht maanden later AOW.
‘Afspraak is afspraak’, zei ook voorzitter Kim Putters van de Sociaal-Economische Raad, waarin vakbonden samen met werkgevers vertegenwoordigd zijn, deze week in een hoorzitting in de Tweede Kamer. De 2/3-koppeling is volgens hem „niet voor niets afgesproken”. Hij wees erop dat mensen met een zwaar beroep of slechtere gezondheid een groter risico lopen dat ze de laatste jaren van hun leven werkloos of arbeidsongeschikt zullen worden. In een reactie tegen Trouw zei ook werkgeversorganisatie VNO NCW de woede van de vakbonden te begrijpen.
De AOW-verlenging werd al eerder aangeduid als een handgranaat in de uitgestoken hand van premier Jetten en zijn bewindslieden naar vakbonden en werkgevers. En er zijn meer van die handgranaten. Ook van andere bezuinigingsplannen voor in totaal 6 miljard euro hebben de bonden al aangegeven dat ze onacceptabel zijn, zoals collega Tan Tunali al eerder schreef.
Het gaat daarbij onder andere om:
De coalitiepartijen hebben in hun verdediging steeds aangegeven dat met de toenemende vergrijzing van de bevolking de verzorgingsstaat niet houdbaar is en ingrepen onvermijdelijk zijn. Het advies vorig najaar van de Werkgroep Begrotingsruimte van een verzameling topambtenaren vormt daar voor de nieuwe bewindslieden een welkome argumentatie voor.
Van de nu door het kabinet genoemde maatregelen noemt die groep ambtenaren alleen die 1-op-1 verlenging van de AOW. De VVD is de enige partij die deze aanbeveling in zijn verkiezingsprogramma had meegenomen, blijkt bij teruglezing van de doorrekening van het CPB. D66 is de partij die de verkorting van de WW in zijn programma had meegenomen, het CDA bepleitte voor de verkiezingen juist een verlenging van de WW. De ingrepen in de WIA zijn bij geen van de partijen terug te vinden.
De vraag is of het kabinet zijn doel niet voorbijschiet door deze harde ingrepen in de sociale zekerheid door te drukken, nog voor het overleg met sociale partners is begonnen. Weliswaar roemen Jetten en andere kabinetsleden de polder en zeggen ze met vakbonden en werkgevers tot een pakket afspraken te willen komen. Maar dat is toch lastig als een van de partijen zich bij voorbaat al ernstig geschoffeerd voelt.
Er wordt geroepen om een nieuw Akkoord van Wassenaar uit 1982. Roemrucht, omdat ondanks verzuurde en gepolariseerde verhoudingen de bonden, werkgevers en het eerste kabinet-Lubbers erin slaagden loonmatiging af te spreken, ruil voor arbeidsduurverkorting. Later werd dat gezien als de kiem voor een fors economisch herstel en versterking van de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.
De timing lijkt nu een lastige. Gesprekspartners zullen elkaar nauwelijks kennen. Zowel de grootste vakbond FNV als werkgeversorganisatie VNO-NCW hebben interim-voorzitters, vakbond CNV heeft per april een nieuwe voorzitter. Zij zullen nog het vertrouwen van hun achterban moeten winnen om tot ingrijpende afspraken te durven komen. Een beetje steun van een kabinet dat zich empathischer opstelt, zal deze nieuwe voorzitters welkom zijn.
Wat vindt u: dreigt de verzorgingsstaat inderdaad onbetaalbaar te worden? En welke ingrepen in de sociale zekerheid zouden volgens u moeten worden overwogen? Laat me weten via daan.vanlent@nrc.nl
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen