In meerdere landen in het Midden-Oosten zijn zaterdag Iraanse aanvallen gemeld. Iran wordt sinds zaterdagochtend gebombardeerd door de VS en Israël en voert ondertussen vergeldingsaanvallen uit. Of de Iraanse leider ayatollah Ali Khamenei nog leeft, is onduidelijk.
Volg alles over het oorlogsgeweld in de Golfregio in ons liveblog.
Rond 9.30 uur lokale tijd werden in de Iraanse hoofdstad Teheran de eerste explosies gehoord. Kort daarna werd bekendgemaakt dat de eerste golf van Israëlisch-Amerikaanse aanvallen was begonnen.
De Amerikaanse president Donald Trump sprak in een eerste reactie van "grote gevechtsoperaties" en "massale aanvallen". Israël liet aan het begin van de avond weten dat er ongeveer tweehonderd gevechtsvliegtuigen betrokken waren bij de aanvallen op Iran. Daarmee zouden vrijwel gelijktijdig zo'n vijfhonderd militaire doelen zijn bestookt.
"Dit is de grootste aanvalsmissie in de geschiedenis van de Israëlische luchtmacht,", citeert nieuwssite Times of Israël uit een verklaring.
In de verklaring staat dat aanvallen op de Iraanse luchtverdediging hielpen de overhand te krijgen in het Iraanse luchtruim. Ook zou het vermogen van Iran om terug te slaan sterk zijn verminderd. Dat land stelt op zijn beurt dat het zijn beste wapens nog achter de hand heeft.
Door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran zijn zeker 201 mensen om het leven gekomen. Dat melden Iraanse media op basis van hulporganisatie de Rode Halve Maan. Zeker 747 mensen zouden gewond zijn geraakt bij de aanvallen in 24 Iraanse provincies.
Of ayatollah Ali Khamenei nog leeft, is onduidelijk. In Israëlische media klinkt al sinds zaterdagmiddag het gerucht dat Khamenei mogelijk is omgekomen bij de Israëlische en Amerikaanse aanvallen. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu stelde zaterdagavond dat er "veel aanwijzingen zijn" dat de ayatollah "er niet meer is".
Het is hoe dan ook niet duidelijk waar Khamenei zich bevindt. Wel is op satellietbeelden te zien dat zijn huis in Teheran geraakt is bij de aanvallen. De televisietoespraak die de ayatollah zaterdag zou houden, is er nooit gekomen.
Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei zaterdagavond dat zowel Khamenei als president Masoud Pezeshkian "veilig en in leven zijn".
Iran kwam zaterdagochtend al snel met vergeldingsaanvallen op Amerikaanse troepen, die op meerdere plekken in de regio zijn gestationeerd. Ook werden gedurende de dag meerdere aanvalsgolven op Israël uitgevoerd.
Het Amerikaanse leger heeft geen gevechtsverliezen geleden, zegt het Amerikaanse Centrale Commando. "De schade aan Amerikaanse installaties was minimaal en heeft geen gevolgen gehad voor de operaties."
Qatar maakt melding van 65 Iraanse raketten en 12 drones. Er zouden acht gewonden door brokstukken zijn. Een van de gewonden verkeert in kritieke toestand. De Golfstaat laat weten dat het alle openbare bijeenkomsten voorlopig stillegt.
De Jordaanse strijdkrachten zeggen sinds zaterdagochtend 49 drones en ballistische raketten te hebben onderschept die op Jordanië waren gericht. Er zou sprake zijn van materiële schade door aanvallen, maar niet van slachtoffers.
In Koeweit zijn volgens de autoriteiten wel enkele inwoners in het ziekenhuis opgenomen na aanvallen. Ook in buurland Irak zijn inmiddels aanvallen door Iran gemeld.
In Bahrein werden eerder op zaterdag woongebouwen in de hoofdstad getroffen, zoals te zien in de onderstaande video. De Civiele Bescherming is nog steeds bezig met blus- en reddingsoperaties op de getroffen locaties", meldt het ministerie van Binnenlandse Zaken. Onduidelijk is nog of er ook slachtoffers zijn gevallen.
De Straat van Hormuz, de ingang van de olierijke Perzische Golf, is zaterdag zo goed als leeggeraakt na oproepen van Iraanse autoriteiten aan schepen om niet meer door de zeestraat te varen.
De grote vraag is wat er de komende dagen gaat gebeuren. Zowel in Iran als daarbuiten. Premier Netanyahu en de Amerikaanse president Donald Trump hebben de inwoners van Iran opgeroepen om de straat op te gaan om hun "vrijheid terug te pakken".
Onduidelijk is hoeveel mensen gehoor willen, kunnen en durven geven aan die oproep. Eind december en begin januari werden betogingen tegen het Iraanse regime met harde hand neergeslagen. Daarbij zijn duizenden doden gevallen.
Daarnaast zijn er twijfels of het uitschakelen van Khamenei genoeg is om het regime definitief omver te werpen. Voorafgaand aan de aanvallen zou de CIA een inschatting hebben gemaakt dat er bij de dood van de ayatollah hoogstwaarschijnlijk een nieuwe hardliner uit de gelederen van de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) naar voren zal worden geschoven. Dat zeggen bronnen die bekend zijn met de briefing tegen Reuters.
Met 125.000 tot 190.000 manschappen is de IRGC een machtsfactor om rekening mee te houden. Er zijn (nog) geen signalen dat de IRGC gehoor zal geven aan de oproep van Trump om zich over te geven. De dienst kan ook bogen op de 600.000 oproepkrachten van de Basij, een paramilitaire vrijwilligersorganisatie. Hier zijn naar schatting ruim 25 Iraniërs lid van.
Als nieuwe betogingen en onmiddellijke regime change uitblijven, dan is er altijd nog het veiligheidsargument als rechtvaardiging voor de aanvallen. Want volgens Trump en Netanyahu waren de aanvallen ook - en misschien wel vooral - bedoeld om Iran tandeloos te maken. Dat hoor je onder meer terug in de toespraak van Trump, te zien hieronder.
Israël en de VS willen er naar eigen zeggen voor zorgen dat Iran geen bedreiging meer kan vormen. Maar hoeveel luchtaanvallen daarvoor nog nodig zijn, is onbekend. En ook of het wel bij luchtaanvallen kan blijven.
Trump voedt die strategische onduidelijkheid zelf ook. "Ik kan het lang volhouden en de hele zaak overnemen, of het in twee of drie dagen beëindigen en de Iraniërs vertellen: tot over een paar jaar als jullie weer beginnen met het opbouwen", zei hij tegen nieuwssite Axios, doelend op de Iraanse nucleaire- en raketprogramma's.
Een hoge Amerikaanse functionaris zei tegen Axios dat Israël en de VS uitgaan van grootschalige bombardementen die zeker vijf dagen aanhouden. Trump maakte volgens Axios duidelijk dat die plannen ook nog gewijzigd kunnen worden.
Source: Nu.nl algemeen