Sterrenwachten openen dit weekend in heel Nederland hun deuren voor publiek. Sterrenkijken is populairder dan ooit, maar de hemel wordt steeds voller met ruimtepuin en satellieten. "We moeten voorkomen dat we onze kinderen leren dat tussen de satellieten ook nog sterren staan."
Dit weekend is de vijftigste editie van de Landelijke Sterrenkijkdagen, waar tegenwoordig tienduizenden bezoekers op afkomen. "De interesse is de afgelopen tientallen jaren echt toegenomen", zegt Lucas Ellerbroek.
Volgens de voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS) ligt het bezoekersaantal tegenwoordig rond de 30.000 geïnteresseerden.
Toch wordt het steeds lastiger om sterren te zien, ziet ook Annelotte Derkink, die net als Ellerbroek sterrenkundige is. Dat komt onder meer door de toegenomen drukte in de ruimte, zeggen beide deskundigen. Sinds 2019 is het aantal satellieten binnen 400 tot 500 kilometer van de aarde verviervoudigd tot ruim vijftienduizend. Ook verder van de aarde neemt het aantal satellieten toe.
Wetenschappers berekenden eind vorig jaar dat in 2030 ongeveer 560.000 satellieten rond de aarde zweven als die trend doorzet. Als die satellieten kapotgaan, blijven ze ongecontroleerd rondzweven in de ruimte. Daardoor zijn er nog meer objecten in de ruimte, die weer op elkaar kunnen botsen. Zo neemt het ruimtepuin in rap tempo toe.
Die explosieve toename van satellieten en ruimtepuin is al langer een probleem voor professionele sterrenkundigen, die onderzoek doen met een telescoop. "Als je onderzoek doet naar objecten verder weg in het heelal en er komt ineens een zwerm satellieten voorbij, dan zitten er witte strepen in je beeld", zegt Ellerbroek.
Voor hobbysterrenkijkers is dat probleem minder groot. Wie dit weekend naar een sterrenwacht gaat, kan net een telescoop met gemak op zoek naar Jupiter of Uranus, zegt Ellerbroek. "Het kan zijn dat er af en toe een satelliet door je beeld komt, maar die kans is klein."
Het kan in de toekomst een groter probleem worden. "Als het zo doorgaat, komt er een moment dat je meer satellieten dan sterren ziet. En als je gaat sterrenkijken, wil je sterren zien en geen satellieten."
"Eigenlijk hebben we de hemel eigenhandig aangepast", zegt Derkink over het toegenomen aantal satellieten. "Het beeld van de hemel is niet meer hetzelfde." Dat is volgens haar zonde. "Sterren zijn zó cool, het zijn zulke bijzondere objecten die onze plek in het enorme universum laten zien. We moeten voorkomen dat we onze kinderen leren dat er sterren tussen de satellieten staan."
Daarnaast is er het probleem van toegenomen lichtvervuiling. Als je Nederland 's nachts vanuit de lucht zou bekijken, zie je een gele bol van al het licht in ons land. Hoe lichter het op aarde is, hoe moeilijker de sterren te zien zijn. Daardoor is de nachtelijke hemel op een afgelegen camping in Zuid-Frankrijk een stuk indrukwekkender dan op de Dam in Amsterdam.
"Nederland is eigenlijk één grote lichtbak", zegt Ellerbroek. "Toen ik onlangs in de Achterhoek was, ver van de stad, zag ik ineens de Melkweg. Maar kinderen die opgroeien in Amsterdam hebben misschien nog nooit een ster aan de hemel gezien, laat staan de Melkweg."
Dat beaamt Derkink. "Ons beeld wordt daardoor kleiner, we verstoren de hemel met ons licht. Er blijven steeds minder donkere plekken over. Hoe meer licht, hoe slechter zichtbaar de sterrenhemel wordt."
Om de donkere nacht te beschermen blijft op een aantal plekken 's nachts het licht uit. Nederland heeft zelfs twee officiële Dark Sky Parks: de Boschplaat op Terschelling en Nationaal Park Lauwersmeer in het noorden van Groningen. Om ook in stedelijke gebieden donkere oases te creëren, besloot ARTIS in Amsterdam een aantal jaar geleden onnodige verlichting 's nachts uit te zetten. Het werd de eerste Urban Night Sky Place van Europa.
Derkink heeft een aantal tips voor wie de komende dagen een sterrenwacht bezoekt. Want hoe zie je het verschil tussen een satelliet, ster, planeet of vliegtuig? "Een satelliet is een puntje dat niet knippert en in een rechte lijn over de hemel beweegt", zegt ze. De meeste satellieten die dichter bij de aarde staan, bewegen zich in een vaste baan om de aarde.
"Vliegtuigen bewegen ook door de hemel, maar hebben knipperende lampjes", vervolgt Derkink. "Sterren zijn er in verschillende soorten en maten. Sommige zijn feller, andere weer minder fel. En ze kunnen van kleur verschillen. Over het algemeen herken je ze als lichtpuntjes die stil aan de hemel staan en een beetje twinkelen. Ze kunnen op planeten lijken, maar die twinkelen niet."
Dat komt doordat een planeet veel dichter bij de aarde staat dan een ster en daardoor vanaf de aarde gezien een groter oppervlakte heeft. Daardoor blijft het licht dat van de planeten wordt weerkaatst stabieler en zijn ze zichtbaar als helder puntje aan de hemel.
Ellerbroek en Derkink benadrukken dat er nog genoeg moois is te zien voor sterrenkijkers. Als het weer een beetje meezit, kunnen mensen via telescopen miljarden kilometers de ruimte in kijken. "Blijf je verwonderen en blijf naar boven kijken", zegt Derkink. "Het is een prachtig idee dat iedereen op aarde onder dezelfde sterrenhemel leeft."
Source: Nu.nl algemeen