De Rotterdamse haven staat onder grote druk om te verduurzamen, maar botst op stikstofbeperkingen en een overvol stroomnet. ‘Wij willen graag’, zegt Victor van der Chijs, afzwaaiende voorzitter van havenbelangenbehartiger Deltalinqs. ‘Help ons dan in vredesnaam.’
Toen Victor van der Chijs (65) in 2021 aantrad bij Deltalinqs, belangenbehartiger voor zo’n 95 procent van de bedrijven in de Rotterdamse haven, wilde hij de boel flink opschudden. Tijdens zijn eerste toespraak toonde hij beelden van klimaatactivisten van Extinction Rebellion die demonstreerden tegen Shell. Ook liet hij het protestlied Shell is een prima bedrijf (als ik de website mag geloven) horen, van de punkband Hang Youth. Een van de havenbobo’s hoorde het fronsend aan en sneerde dat Van der Chijs ‘beter voor Greenpeace kon gaan werken’.
Van der Chijs, die binnenkort naar de Verenigde Arabische Emiraten vertrekt om de National University of Dubai op te zetten, vond dat de havenwereld de blik meer naar buiten moest richten. ‘Er was onvoldoende besef van hoe de buitenwereld naar ons keek. Maatschappelijk draagvlak krijg je niet cadeau. Dat moet je verdienen.’
Vijf jaar later is die schoktherapie volgens hem niet meer nodig. ‘Elk bedrijf in de haven is nu doordrongen van de noodzaak om te verduurzamen.’
Toch kwam u in verzet tegen nationale klimaatmaatregelen, zoals de CO2-heffing en een plastictaks.
‘Dat was om goede redenen. De nationale CO2-heffing werkte averechts: daardoor zou de productie verplaatsen naar landen met een hogere uitstoot. Het nieuwe kabinet heeft die gelukkig geschrapt.
‘Hetzelfde gold voor de plastic-heffing. Daar zou de overheid geen cent mee verdienen, want het had de Nederlandse chemie de kop gekost. Wij zeggen: regel zulke maatregelen Europees, zodat er een gelijk speelveld is.’
Het probleem is inmiddels verschoven, volgens Van der Chijs. Waar havenbedrijven vroeger op de rem stonden, hapert nu de overheid. ‘Den Haag slaagt er onvoldoende in om de randvoorwaarden te scheppen voor verduurzaming en concurrentiekracht. Wij willen graag, maar help ons dan in vredesnaam.’
Hij doelt op de hoge energiekosten, de stikstofcrisis en het netcongestieprobleem. Bedrijven die willen elektrificeren, lopen vast op een overvol stroomnet, of krijgen vanwege stikstof geen vergunning om installaties aan te passen. ‘Terwijl we ongeveer 1 procent van de stikstofdepositie veroorzaken. Intussen moeten we ruim 30 procent van de nationale CO2-reductie realiseren. Dat wordt ons praktisch onmogelijk gemaakt.’
U dreigde onlangs met een rechtszaak. Dat had meteen effect.
‘Twee dagen later belde premier Dick Schoof mij. Daarna zijn we met het Rijk, de provincie, gemeente en het Havenbedrijf om tafel gegaan: wat kan er specifiek voor Rotterdam? Er wordt nu 50 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een gebiedsgerichte aanpak voor de natuur rondom het havengebied. Voor het eerst zien we weer wat licht, ook omdat het nieuwe kabinet onze zorgen serieus oppakt.’
U toonde zich aanvankelijk een voorvechter van verduurzaming, maar bleek gaandeweg meer een klassieke lobbyist van de fossiele industrie, zei emeritus hoogleraar mobiliteit Harry Geerlings vorig jaar. Snapt u die kritiek?
Lacht. ‘Nee. Verduurzaming is echt economische noodzaak, ook om energie-onafhankelijk te worden.’
Er zijn tastbare resultaten. De uitstoot van broeikasgassen in de Rotterdamse haven daalde van 31,5 megaton CO2 in 2016 naar 19,2 megaton in 2024. En dan moet Porthos, de enorme onderzeese CO2-opslag, nog in gebruik worden genomen. Ook is er verbetering op een ander vlak: de hoeveelheid onderschepte drugs is sinds 2022 fors afgenomen.
Toch overheersen de zorgen. De toekomst van de haven, die in de regio werk verschaft aan meer dan honderdduizend mensen, is ongewis. Het Japanse chemiebedrijf Mitsubishi Gas Chemical schrapte onlangs de bouw van een nieuwe fabriek. BP koos ervoor om een elektrolyser in Duitsland te bouwen. Shell legde de ontwikkeling van een biobrandstoffenfabriek stil. En ExxonMobil zette de investering in een gepland chemisch recyclingproject voorlopig stop. Fabrieken van LyondellBasell en Indorama gingen zelfs helemaal dicht. ‘Daar heb ik echt buikpijn van’, zegt Van der Chijs.
Hoeveel banen zijn tot nu toe verloren?
‘1.200 directe banen. Maar we weten dat elke baan in de chemie tien andere banen oplevert: van leveranciers tot en met schoonmaakbedrijven. De impact reikt dus verder.’
Gelooft u nog dat Rotterdam de waterstofhub van West-Europa gaat worden?
‘Daarvan ben ik overtuigd. Rotterdam heeft een unieke ligging. Aan de Noordzee kunnen we veel windenergie opwekken, cruciaal voor groene waterstof. Daarnaast is het industriële complex ontzettend groot en efficiënt, waardoor de haven aantrekkelijk blijft.
‘En er worden natuurlijk ook al waterstoffabrieken gebouwd, door Shell en Air Liquide. Het gaat langzamer dan gehoopt, maar een transitie is altijd rommelig.’
In het FD zei Van der Chijs dat hij zich afvroeg of de westerse democratie ‘nog goed houdbaar is’ en of dat systeem een grote transitie aankan. In de Verenigde Arabische Emiraten wordt volgens hem ‘ook goed geluisterd’ naar het volk, ‘maar dan op een andere manier’.
Heeft u sympathie voor een autoritair bestel?
Schudt nadrukkelijk het hoofd. ‘Nee. Ik wil absoluut niet van de democratie af, maar procedures en rechtszaken kunnen hier acht tot tien jaar duren. Dan verlies je als Europa terrein. We moeten nadenken over het versnellen en begrenzen van procedures. Gelukkig is dat voor de regering ook geen taboe meer.
‘Ook een kiesdrempel zou in mijn ogen bespreekbaar moeten zijn. Politieke versplintering helpt de bestuurlijke daadkracht niet. Juist in een democratie hebben we de plicht om het systeem kritisch te evalueren en indien nodig te verbeteren.’
Gaat u het fossiele Dubai proberen te verduurzamen?
‘De economie in de Verenigde Arabische Emiraten is nog maar voor 11,5 procent afhankelijk van olie (blijkt uit cijfers uit 2020, red.). In Dubai is dat nog veel minder, dat is vooral een financieel zakencentrum geworden met veel logistiek en een containerhaven die inmiddels groter is dan Rotterdam. Mijn opdracht is niet om de fossiele economie te helpen, maar om een kenniseconomie op te bouwen. Punt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant