Veel winnende foto’s in de tien categorieën van Zilveren Camera 2025 zijn direct of indirect gelieerd aan migratie en oorlogen. Afgelopen jaar bevonden zich weer veel fotografen van de Volkskrant in de voorste linies. Zo ook de winnaar.
Door Arno Haijtema
Fotograaf Arie Kievit (60) heeft de Zilveren Camera 2025 gewonnen met zijn voor de Volkskrant gemaakte serie over het rechtsextremistische geweld op het Malieveld in Den Haag. Dat heeft de jury van de belangrijkste prijs voor de fotojournalistiek vrijdag bekendgemaakt. Bij een demonstratie tegen migratie op 20 september keerden honderden mannen zich met grof geweld tegen de politie, vielen vervolgens in de Haagse binnenstad voorbijgangers aan en gooiden bij het partijbureau van D66 de ruiten in.
Kievit, net als andere collega’s doelwit van de gewelddadigheden, bevindt zich midden in de horde, waar met vuurwerk en metalen pijpen wordt gegooid en politiewagens in brand worden gestoken. Ondanks de agressie die van de gezichten van de extremisten afspat - voor zover zij zich niet onherkenbaar hebben gemaakt met capuchons, hoody’s en maskers - blijft Kievit fotograferen. Daarmee geeft hij de collectief beleden vreemdelingenhaat waarvan de relschoppers getuigen een herkenbaar gezicht, ook als ze individueel hun gelaat bedekken.
Volgens juryvoorzitter Eva de Vos (chef beeldredactie van Het Parool) toont Kievits serie ‘hoe gepolariseerd de samenleving is en met wat voor woede dit gepaard gaat’. De foto’s representeren volgens de jury ‘het afgelopen jaar fotografisch en inhoudelijk het sterkst’. Ze voldoen bovendien aan het door de organisatie van de Zilveren Camera altijd gekoesterde verlangen om nieuwsfoto’s te onderscheiden, boven het documentairewerk dat meestal veelvuldig wordt ingezonden voor de competitie.
Ook de winnaar van de categorie nieuws internationaal is een, aangrijpend, voorbeeld van een hardnieuwsfoto. Jelle Krings fotografeerde aan de rand van de Oekraïense stad Kramatorsk het ontzielde lichaam van Olga Ivanivna. Haar ex-man buigt zich over haar dode lichaam, te midden van de puinhoop die is veroorzaakt door een Russische zweefbomaanval. Het is een foto die door het persoonlijke karakter beklijft, ongeacht de grote aantallen foto’s van dodelijke oorlogsslachtoffers in Oekraïne.
Veel winnende foto’s in de tien categorieën zijn direct of indirect gelieerd aan migratie en oorlogen (in Oekraïne en het Midden-Oosten), conflicten die ook hun weerslag hebben op Nederland. Zo wint in de categorie politiek David van Dam met zijn voor de Volkskrant gemaakte foto van aangeslagen Kamerleden van de Commissie voor Defensie, die de beelden bekijken van de aanval van de Nederlandse luchtmacht op een bommenfabriek van terreurorganisatie IS in Hawija, Irak. De beelden waren aanvankelijk geclassificeerd als staatsgeheim. Bij de aanval, en de enorme ontploffing die daarbij werd veroorzaakt, vielen tientallen burgerslachtoffers, informatie die pas lang na het drama in volle omvang werd geopenbaard.
Ook de ijzersterke serie van Daniel Rosenthal in de categorie documentair internationaal weerspiegelt de wereldwijde onrust als gevolg van (oorlogs)geweld en de vluchtelingenstromen die daarvan het gevolg zijn. Rosenthal legde bij het Franse Duinkerken voor de Volkskrant vast hoe bootvluchtelingen met rubberbootjes de levensgevaarlijke oversteek over het Kanaal naar Engeland wagen. Als gevolg van de Brexit kunnen vluchtelingen aldaar, anders dan in EU-landen, niet worden teruggestuurd naar het land waar ze net vandaan komen. Met tot gevolg dat het Verenigd Koninkrijk, wrange ironie, juist aantrekkelijker is geworden voor asielzoekers. Van de met de Brexit verhoopte autonomie komt zo niet veel terecht.
Rosenthal was er getuige van hoe de migranten wadend door het zeewater richting een kleine boot zich met de moed der wanhoop aan elkaar vastklampen. Helemaal op zichzelf aangewezen zijn de migranten die voor hun vertrek in provisorische kampen verblijven niet: lokale solidariteitsgroepen en ngo’s bieden enige hulp, in de vorm van maaltijden of warme thee, en de mogelijkheid om, staand in de modder, kleren te wassen bij een kraantje.
Rond Calais maken meer migrantenbootjes dan ooit de oversteek
Vaak worden de kampen door de politie hardhandig ontruimd en worden migranten slachtoffer van mensenhandel. Symbolisch voor de treurige omstandigheden waarin de vluchtelingen verkeren, is het meisje bij de branding dat aan de armen overeind wordt gehouden door twee volwassenen buiten beeld. Haar gelaten blik verraadt dat ze in haar jonge leven al veel te veel heeft meegemaakt.
Rosenthal wint overigens ook de categorie sociaal, met zijn (eveneens voor de Volkskrant) gemaakte serie over de Oezbeekse familie Babayants, die sinds eind 2024 kerkasiel krijgen in de protestantse wijkgemeente Open Hof in Kampen. Het gezin vluchtte twaalf jaar geleden naar Nederland, maar kreeg nooit een verblijfsvergunning. Toen het gezin de zomer van 2024 dreigde te worden uitgezet, het was door de politie reeds overgebracht naar Schiphol, stak de rechter daar op het allerlaatste moment een stokje voor. Sindsdien verblijft het in de Open Hof, waar onafgebroken kerkdiensten worden gehouden om uitzetting te voorkomen. De Babayants komen nooit buiten, uit vrees voor deportatie.
Naast het zwaarmoedige en ernstige werk van veel prijswinnaars, is er ook ruimte voor luchtiger fotografie. Zoals het hoogst originele groepsportret dat Daniel Cohen voor Vrij Nederland maakte van de band de Zweefclub, zeven muzikanten samengepropt in een aftandse Fiat Panda.
Voor de Volkskrant dook Loek Buter in de wereld van de orchidee. De wilde plant is een indicator voor de achteruitgang van de biodiversiteit in Nederland. Orchideeën zijn gevoelig voor bodemverstoringen en de effecten van klimaatverandering. Ook vermesting, verzuring, verdroging en versnippering van natuurgebieden eisen hun tol. Maar door samenwerking tussen universiteiten, vrijwilligersorganisaties, de Leidse Hortus en Naturalis zijn er succesvolle kweekprogramma’s ontwikkeld en worden collecties met zaden en levende planten aangelegd. Zo is de uitgestorven zomerschroeforchis geherintroduceerd in de Brabantse natuur.
Fleur Wiersma wint in de categorie nieuws regionaal met haar op eigen initiatief gemaakte serie over de laatste dagen van drogisterij Woortman op de Neude in Utrecht. Sinds 1851 was deze zaak een begrip in de stad. Hans Rijkhof was de laatste eigenaar, die allerlei artikelen zelf maakte, zoals meubelwas, kruidenmengsels en theerecepten. In april moest Rijkhof de winkel sluiten als gevolg van een afnemende gezondheid. Een opvolger was er niet. In september stierf hij, 87 jaar oud.
Olivier Middendorp maakte voor NRC een reportage bij het MMA-evenement LFL 16, op 16 februari in Amsterdam. MMA staat voor Mixed Martial Arts, een relatief nieuwe, in populariteit snel groeiende vechtsport waarbij gebruik wordt gemaakt van uiteenlopende technieken uit sporten als judo, kickboksen, worstelen en jiujitsu. Er wordt in drie rondes gevochten in een achthoekige, met gaas omheinde ring.
Ook de serie waarmee David van Dam wint in de categorie cultuur stemt vrolijk. Hij legde met veel humor de generale repetitie vast van de ere-escorte van de cavalerie voor Prinsjesdag, en de symbiose die bij het escorte is ontstaan tussen mens en paard.
De Iraans-Nederlandse kunstenaar Tina Farifteh won met Document Nederland: Asiel de Prijs voor Storytelling. Met video en foto’s volgt ze het leven van een asielzoeker in een azc. Anders dan vaak het geval is bij de aandacht voor asielkwesties, krijgt uitsluitend deze Afrikaanse man het woord. Zo gaat de tentoonstelling (in het Rijksmuseum) niet over migranten, maar over Nederlandse gewoonten en (on)gastvrijheid.
Alle genomineerde en winnende foto’s zijn te zien in Fotomuseum Hilversum, t/m 10/5
Voor ‘Document Nederland’, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum, maakte Tina Farifteh close-up beelden van vluchteling B. die, ondanks zijn alomtegenwoordigheid, een onbekende blijft. Farifteh reduceert zijn leven tot een procedureverhaal – aangrijpend en universeel.
Source: Volkskrant