Stampvolle disco’s met swingende jongeren - je ziet ze steeds minder. Veel clubs gaan dicht.
Waarom laten jongeren de dansvloer links liggen? De Volkskrant ging een avondje stappen in Alphen.
Door Abel Bormans en Marieke de Ruiter
Fotografie Veerle Haan
Graphics Stefan Pullen
Met lichte teleurstelling kijken Joep (16) en Tiemen (16) vrijdagnacht om half 1 in de halflege Club De Generaal in Alphen aan den Rijn om zich heen. De zaal, goed voor zo’n 700 bezoekers, oogt nog opvallend leeg: nauwelijks dertig tieners staan op de dansvloer, ze schuifelen onwennig heen en weer. ‘Als je hier binnenloopt, hoop je gewoon dat het helemaal volstaat’, zegt Tiemen.
Hun rode ogen verraden dat het eerder op de avond een stuk gezelliger was bij hun vriend Frenk. Juist daarom hadden ze meer van de nacht verwacht. In de zaal kleurt de booth van dj Night Vision afwisselend paars, blauw en mintgroen. De pompende beats die hij de club in jaagt – Raa Raa Refix van DJ Spadez – echoën krachteloos in de lege ruimte. ‘Wij willen echt wel uitgaan’, zegt Joep, ‘maar dan moet het wel een beetje loskomen.’
Joep
Tiemen
Het Nederlandse uitgaansleven lijkt zijn beste tijd te hebben gehad. De afgelopen tien jaar is het aantal nachtclubs met 45 procent afgenomen, blijkt uit cijfers die de Volkskrant opvroeg bij dataplatform Locatus – van 327 naar 182. Met de cafés gaat het al niet veel beter: bij 2.200 van de 6.800 kroegen ging het afgelopen decennium definitief het licht uit.
Die trend is het sterkst in krimpregio’s, maar ook iconische clubs die tot voor kort vanzelfsprekend volle zalen trokken, snoeien in hun programmering. Club Poema in Utrecht halveerde het aantal clubnachten van vier naar twee per week, Paradiso in Amsterdam schrapte een nieuwe jongerenavond wegens te weinig belangstelling en Club Perron in Rotterdam sluit zelfs helemaal de deuren.
Ook De Generaal heeft het zwaar. De club opende vorig jaar in het pand aan de Julianastraat waar bijna dertig jaar lang de roemruchte Bar Amsterdam zat. Die discotheek moest sluiten; de eigenaar was op leeftijd en het aantal bezoekers liep terug. Denise Ramharakh (40), die ook een poolcafé in Alphen heeft, nam de plek over. In de eerste weken was het nog ‘stampvol’ en ‘ging het helemaal los’, zegt ze, maar daarna werd het langzaam stil op de dansvloer.
Gelukkig is De Generaal niet haar core business – Ramharakh runt ook een uitzendbureau voor zorgpersoneel en een muzieklabel – want de club heeft haar inmiddels al enkele tonnen gekost. Toch wil ze niet opgeven. ‘Ik ging hier vroeger zelf ook vaak uit, in Bar Amsterdam. Dat was geweldig. Weet je hoeveel huwelijken hier zijn ontstaan? Het zou zonde zijn als dit verdwijnt.’
Denise Ramharakh
Ter verklaring van het kwakkelende nachtleven wordt vaak gewezen naar gen Z, de generatie die nu tussen de 14 en 29 jaar oud is. Maar volgens onderzoeker Mark ten Hoopen van Locatus nam het aantal uitgaansgelegenheden ook vóór gen Z al af. ‘Wel zagen we bij clubs een versnelling van die trend tijdens de coronacrisis: in het eerste jaar verdween 13 procent van de discotheken, het jaar daarop 9 procent.’
De pandemie, waardoor clubs tijdens de lockdowns dichtmoesten, heeft het uitgaansleven geen goed gedaan, stelt ook Laura Bas, gen‑Z‑expert en onderzoeker naar de voorkeuren van jongvolwassenen. ‘Een deel van de jongeren is daardoor niet gewend geraakt om uit te gaan. Er is letterlijk een hap uit hun jeugd genomen.’
Ik kom voor de vibe, de mensen, alles bij elkaar. Het klopt dat veel van mijn leeftijdsgenoten niet uit willen gaan. Het is natuurlijk duurder, vanwege de economie. Voor mij is dat geen probleem. Ik geef zo 100 euro uit als het moet. Ik heb twee baantjes: bij de supermarkt Hoogvliet en in de horeca. Ik ken hier veel mensen, ik ben best wel bekend hier. Ik weet hoe alles in elkaar steekt.
Hind (16)
Dat blijkt ook wel uit het driejaarlijkse uitgaansonderzoek van het Trimbos Instituut. Het aandeel jongeren en jongvolwassenen dat daarin aangeeft wekelijks een kroeg te bezoeken daalde van 48 procent begin 2020 naar 25 procent in 2023. Bij de clubs was de daling bijna net zo sterk: ging vlak voor de pandemie 24 procent wekelijks naar de club, drie jaar later was dat nog slechts 13 procent.
Clubeigenaar Denise Ramharakh mikt daarom nu op de jongste categorie: ze organiseert sinds kort 16+-feesten, in de hoop dat zij het uitgaansleven weer gaan omarmen. ‘Zij zijn niet verpest door corona.’ En dus delen de aanwezige ‘sfeerbeheerders’ – die een oogje in het zeil houden – vrijdagavond gele bandjes uit aan de 18-plussers, de 16- en 17-jarigen krijgen geen bandje.
Mijn leeftijdsgenoten willen wel uitgaan, maar vaak kan dat niet. De meeste clubs zijn toch 18+. Wat ik leuk aan uitgaan vind? Samen met vrienden zijn. Ik geniet van de muziek. Uit de eighties, maar ook hippe muziek zoals hier wordt gedraaid.
Elyne (16)
Rond 1.00 uur wordt het voorzichtig iets drukker in De Generaal, al moet het schaarsgeklede barpersoneel zich toch af en toe over de armen wrijven om warm te blijven. Er zijn nu zo’n vijftig jongeren binnen. Een groepje jongens met paarse bandjes bestelt een emmer met een wodkafles Grey Goose, cola en energiedrank – opgedirkt met brandend siervuurwerk – voor 150 euro. Een paar meiden klinken hun shotglaasjes mierzoete Rocket Shot tegen elkaar. Enkele pubers met een bekertje fris in de handen kijken er wat beteuterd naar.
De Nederlandse uitgaansscene is niet de enige die worstelt om haar voortbestaan. In Berlijn werd na de sluiting van de iconische clubs Watergate en Schwuzz gewaarschuwd voor ‘clubsterben’, Londen zag het aantal pubs in twintig jaar tijd met 20 procent afnemen. Wat volgens onderzoeker Ruben van Beek van het Trimbos Instituut niet helpt, is dat kort na de coronacrisis de energiecrisis volgde die de toch al hoge prijzen in grote steden verder opdreef: ‘Clubs zijn daardoor ontzettend duur geworden, zowel voor de uitbaters als bezoekers.’
Tel daarbij op dat door die andere crisis – op de huizenmarkt – steeds meer jongvolwassenen bij hun ouders wonen. Dat maakt het een stuk lastiger om tot in de kleine uurtjes aan de toog te hangen. Sowieso zijn sommige jongeren kritischer gaan kijken naar dat soort ongezonde gewoontes, stelt Van Beek. ‘Ze zijn meer bezig met hun gezondheid en hebben het ook veel te druk voor een kater; ze moeten de volgende dag weer vroeg op om te werken of om in de sportschool te staan.’
Ook Laura Bas wijst erop dat jongeren meer belang hechten aan een gezonde levensstijl, al is het maar om het resultaat daarvan (een sixpack of strakke bilpartij) op sociale media te kunnen delen. ‘Jongeren geven liever geld uit aan één duur, esthetisch drankje zoals een Espresso Martini, waar ze een mooie foto van kunnen maken voor Instagram, dan aan vier wijntjes’, aldus Bas. Om diezelfde reden betalen ze wel voor dure festivals als unieke ervaring, maar gaan ze niet elke vrijdagavond naar de stamkroeg.
Ik wil uitgaan vanwege de gezelligheid. Andere jongeren willen misschien tijd besteden aan sporten, maar dat kun je ook overdag doen, of niet? Deze club bevalt mij wel, vorige week waren hier leuke meisjes.
Nigel (16)
Die gezondere levensstijl is terug te zien in de cijfers. Het percentage jongvolwassenen (tussen de 18 en 25) dat maximaal één glas alcohol per dag drinkt is gestegen van 26 procent in 2014 naar 37 procent in 2024. Het is ook te zien aan de stormachtige opmars van alcoholvrij bier en het bij jongeren zeer populaire caloriearme drankje Stelz (‘geen suiker, geen koolhydraten, en slechts 63 calorieën’).
En het is ook te horen op de dansvloer van De Generaal, waar een 17-jarige jongen met een vlassnorretje, die liever anoniem blijft, zegt dat zijn sportieve leven voorrang heeft. ‘Ik ben een voetballer, man. Ik smoke niet, ik drink niet’, zegt de jeugdspeler van de Alphense club ARC, terwijl hij met zijn handen in zijn zakken in de hoek van de club staat. ‘Hij heeft me meegenomen’, zegt hij over zijn vriend die naast hem staat. Of hij het leuk vindt? ‘Mwah, ik ga zo lekker naar huis.’
Ook de twee meisjes die op de bar aan een paal dansen, op het nummer My Love van Jonna Fraser kunnen hem niet op andere gedachten brengen. ‘Ik heb daar geen zin in, bro’, zegt hij als ze hem wenken.
Jongeren hebben clubs en kroegen ook niet meer nodig als ontmoetingsplaats, aldus Bas. ‘Voorheen waren dat dé plekken om te flirten of een partner te vinden. Nu gebeurt dat via datingapps. Jongeren weten voortdurend van elkaar waar ze zijn.’
Het is bovendien ook niet zo dat jongeren en jongvolwassenen elkaar helemaal niet meer ontmoeten. Tegenover de kwakkelende kroegen en clubs is in de Locatus-cijfers namelijk een opvallende toename te ontwaren: van koffietentjes. Telde ons land er in 2020 nog een slordige 300, inmiddels zijn dat er ruim 800. Daar komen nog eens een kleine honderd bubble tea-bars bovenop. Er is, kortom, een verschuiving gaande van nacht- naar dagleven.
Aantal discotheken per gemeente. Bron: Locatus, analyse de Volkskrant
Het is dan ook de vraag hoe erg het is dat jongeren minder uitgaan. ‘Natuurlijk is het een goede ontwikkeling als jongeren daardoor minder alcohol, tabak of drugs gebruiken’, zegt Van Beek van het Trimbos Instituut. ‘Aan de andere kant zien we ook dat bepaalde jongeren zich eenzamer voelen en er minder spontane ontmoetingen zijn. Dat kan natuurlijk een schaduwzijde zijn als de club verdwijnt.’
Dat laatste zal in het huidige tempo niet heel lang meer duren. Als Ten Hoopen van Locatus de trend doortrekt, dan zou in 2034 de laatste discotheek zijn deuren sluiten.
Dit zijn de leukste avonden voor mij. Normaal moet ik 23-jarigen met drugs op in toom houden. Dit is anders. Deze jongens vertonen soms haantjesgedrag, maar over het algemeen luisteren ze. Ik probeer goede gesprekken met ze te hebben, en zeg ze dat ze moeten stoppen met vapen, want dat doen ze allemaal.
Sfeerbeheerder Ali van den Hout (26)
Het is een vooruitzicht dat in De Generaal nog ver weg lijkt. Het mag dan niet zo druk zijn, de jonge bezoekers hebben het duidelijk naar hun zin. Er wordt gekletst, gedanst, gelachen, gevapet en af en toe stiekem een slokje alcohol genomen van een oudere vriend of vriendin. En er is het theater dat bij die leeftijd hoort. ‘Ik heb ruzie met mijn vriend!’, roept de 16-jarige Ilse uit, haar handen ten hemel geheven. Binnen een paar tellen komen haar vriendinnen aangesneld, klaar om alle details te horen.
‘Het is soms wel een en al drama’, zegt uitbater Ramharakh, die van een afstandje toekijkt. ‘Dan heeft die weer met die gezoend, en dan hebben ze allemaal ruzie.’ Toch is ze er heilig van overtuigd dat het nachtleven altijd een aantrekkingskracht zal uitoefenen op jongeren die zichzelf en anderen willen ontdekken. ‘Ik geloof in deze leeftijdsgroep.’
Tegen het einde van de avond zetten de overgebleven Alphense jongeren in de leeggelopen club zelfs nog de polonaise in. Generaties mogen dan verschillen, maar sommige tradities veranderen nooit.
Eindelijk gebeurt er weer wat in het Rotterdamse nachtleven. Dat is niet alleen dankzij een ambitieus plan van de gemeente, ook de nieuwe nachtburgemeester, Thys Boer, geeft uitgaan in 010 een flinke zwieper. De Volkskrant ging een nachtje met hem mee op stap.
De discotheek verdwijnt, zeker op het platteland. In Beilen kon de jeugd zaterdagavond voor het laatst dansen in Afslag 30. ‘Waar ze straks blijven, weet je niet.’
Met de oplopende besmettingen is de horeca voorlopig niet af van de verplichte sluiting om middernacht. Wat gebeurt er op straat als de kroegen en clubs op slot gaan? Onze verslaggever ging een avond ‘afteren’.
Source: Volkskrant