Iedere dag begint het werk van de opinieredactie met een uitpuilende brievenbus. Boos, grappig, scherp, betrokken en soms op hoge poten - alle toonaarden passeren de revue. Wie zijn de afzenders en wat beweegt ze?
Door Peter Wierenga en Iñaki Oñorbe Genovesi
Fotografie Ivo van der Bent
Data Serena Frijters en Martijn Eerens
1
Elke ochtend krijgen we bij de opinieredactie van de Volkskrant een stuk of tachtig ingezonden bijdragen.
1
Gemiddeld zijn het 2- tot 3 duizend mails per maand.
1
In ruim vijf jaar tijd waren dat 199.323 ‘brieven’, zoals we ze op de redactie nog noemen.
1
OPINIE
Wat u ons op een briefje gaf
Door Peter Wierenga en Iñaki Oñorbe Genovesi
Fotografie Ivo van der Bent
Data Serena Frijters en Martijn Eerens
11 februari 2026, 05:00
Elke dag zetten we een selectie van de meest aansprekende ingezonden bijdragen in de krant en online. Vaak is het een mix van verdrietige, vrolijke en soms boze reacties op het nieuws. Iedere brief – zo noemen we ze nog steeds, al zijn het tegenwoordig voornamelijk e-mails – wordt gelezen. Toch weten we vaak maar weinig van de afzenders. Wie zijn zij? En wat drijft hen om naar het toetsenbord te grijpen?
Met die vragen zijn we, samen met de dataredactie, in onze mailbox gedoken. We keken naar álle brieven, geplaatst en ongeplaatst, van januari 2019 tot eind 2025. Als we alle individuele namen bij elkaar optellen, komen we tot een Johan Cruijff Arena vol schrijvers: 54.649. In totaal stuurden zij ons in deze periode 199.323 e-mails.
De meesten houden het bij één briefje, of hooguit een paar. Maar er is ook een clubje fanatiekelingen dat een constante stroom overpeinzingen met ons deelt. De afgelopen zeven jaar leverden grofweg 160 briefschrijvers samen 36.568 brieven aan. Hiervan werd zo’n 8 procent gepubliceerd. We houden in de gaten dat niet alleen veelschrijvers in de krant staan, iedere inzending krijgt een kans.
Welke leeftijd de briefschrijvers hebben, weten we niet precies. Schrijvers hoeven dat niet in te vullen. Maar onze indruk is dat de gemiddelde afzender niet zo jong is – eerder een boomer dan gen Z – en wat vaker man dan vrouw. De Randstad is goed vertegenwoordigd, maar het is zeker niet alleen grachtengordel wat de klok slaat: ook Friezen, Groningers, Zeeuwen, Tukkers en Limburgers weten de krant te bereiken. De blik op de wereld is meestal progressief-links, maar sommige briefschrijvers leunen ook naar rechts.
1
‘Mijn stelregel is: een brief moet in, om en nabij de tien minuten klaar zijn. Is het onderwerp te groot, of gaat het te veel energie kosten, dan zeg ik in navolging van Wim Sonneveld: niet op reageren, Lena. Mijn brieven schrijf ik meestal op een bankje in het bos met mijn hond Tina geduldig naast mij. Onrechtvaardigheid is een van de onderwerpen waar ik op ‘aansla’. Kwetsbare mensen die buiten de boot vallen, het wegvallen van beschutte werkplekken, de uitkleding van de (psychische) zorg.
Wat bracht onze brievenschrijvers in beweging? Als we kijken naar de onderwerpen van hun berichten, zijn er drie dominante crises. Het begon met de lockdown in maart 2020. Plotseling zat een groot deel van Nederland thuis, met minder te doen dan normaal en juist veel meer om zich druk over te maken. Vanaf dat moment regende het brieven in onze inbox, veelal over de coronapandemie; nog altijd is april 2020 de recordmaand met 3.274 ingezonden brieven.
Ergernissen over de maatregelen werden afgewisseld met ergernissen over medeburgers die zich niet aan die maatregelen hielden. Maar er waren ook veel liefdevolle steunbetuigingen van oud aan jong, en andersom.
Na de coronacrisis werd de oorlog in Oekraïne het belangrijkste onderwerp in de mailbox. De inval leidde tot grote woede en verontwaardiging over Vladimir Poetin, zeker toen Russische soldaten ongewapende burgers afslachtten in Boetsja. De sympathie lag van meet af aan bij president Volodymyr Zelensky en de Oekraïners.
Met de aanslag door Hamas op 7 oktober 2023, verschoof de aandacht van veel briefschrijvers naar het Midden-Oosten. De ogen waren eerst gericht op de slachtoffers aan Israëlische zijde. Met de grootschalige bombardementen op Gaza door Netanyahu en de zijnen, werden die echter de grote zorg onder de briefschrijvers. Steeds bezorgder vroegen die zich af: vond hier soms een genocide plaats onder onze ogen?
Tussendoor borrelden vele andere kwesties op. Zoals de zorgen die veel lezers delen over de klimaatverandering, en of de overheid hier wel of niet genoeg aan deed. Het thema klimaat blijft prominent in de brieven opduiken, maar door alle geopolitieke crises is de aandacht duidelijk verzwakt. En al wisselen de gehanteerde termen (discriminatie, ‘woke’, racisme, inclusiviteit), ook het thema van gelijkheid blijft op het netvlies van de gemiddelde briefschrijver. Zoals dat ook geldt voor vrouwenrechten in het bijzonder.
Één thema viel het allermeest op: politiek. De brievenschrijvers zien het podium dat de Volkskrant hen biedt als middel om ‘Den Haag’ aan te spreken, te adviseren, of te bespotten. Het begrip populisme komt vaak voor in de brieven, en dan vooral in kritische zin: de gemiddelde afzender maakt zich zorgen over (met name het rechts-radicale) populisme. Van alle politici is er dan ook eentje die nog vaker genoemd wordt dan Rutte, Wilders, Poetin of Netanyahu: dat is Donald Trump, sinds zijn herverkiezing. En hoewel sommige lezers zijn gezicht niet meer kunnen zien in de krant, blijven anderen schrijven over hoe het verder moet in een wereld waarin de Verenigde Staten steeds autocratischer en onvoorspelbaar worden.
Ook Artificiële Intelligentie (AI) houdt de gemoederen van de lezers bezig. Een groot deel van de inzendingen is kritisch over techmiljardairs en ChatGPT wordt regelmatig genoemd. Voorbeelden van grove fouten van deze chatbot worden meermaals ingezonden. Toch lijkt een deel van de lezers AI-hulpmiddelen juist te omarmen. Dat is op zichzelf toegestaan, bijvoorbeeld om spelling te checken of research te doen, maar de opinieredactie hecht er waarde aan dat brieven persoonlijk geschreven zijn en dat de tekst niet automatisch gegenereerd is door een AI-tool.
1
‘Waarom ik zo veel brieven schrijf? Ach, ik heb ook niet het idee dat ze allemaal geplaatst moeten worden. Als ik zie dat een vergelijkbare brief wél geplaatst wordt, vind ik het ook prima. Het achterliggende idee achter al die inzendingen is dat ik hoop dat de Volkskrant een beetje getriggerd wordt. Soms vind ik de positionering van de krant namelijk té correct en te veel gericht op de feiten. Kijk, de Volkskrant-columnisten, zoals Sheila Sitalsing, zijn onovertroffen. Maar er is een te strikte scheiding tussen de columnisten en de rest van de redactie. Dat geeft mij soms het gevoel dat de redactie wel iets wil zeggen, maar het niet doet omdat ze vindt dat het niet passend is bij haar rol.
Voor veel briefschrijvers (en ongetwijfeld voor veel andere lezers) fungeert de Volkskrant ook als een soort huisgenoot. Zo eentje tegen wie je ’s ochtends je ergernissen kwijt kan over de talkshows op tv, van Beau tot Jinek. Of al dan niet boze observaties over het Journaal, of andere media. Dit soort brieven publiceren we alleen als de strekking ervan verder gaat dan een recensie en ook interessant is voor lezers die het betreffende programma niet hebben gezien. Moderne trends, zoals vapen of fatbikes, behoren ook tot de favoriete onderwerpen in de inbox. De verbazing over hoe de e-sigaret onder jongeren zo snel kon oprukken, is groot.
1
‘Het was in coronatijd. Ik was 17 en zat in het examenjaar atheneum, op het Amsterdams Lyceum. Veel jongeren om me heen hadden mentale problemen door de lockdown en de eenzaamheid. Intussen ging het alleen maar over onze cijfers en prestaties. Dat vond ik zó gevoelloos, alsof onze generatie niet begrepen werd. Toen ik aan het leren was voor een wiskundetoets en de woede over die gevoelloosheid in mijn hoofd bleef malen, tipte een vriendin: schrijf het van je af.’
De woordgrap is een geliefde stijlfiguur van menig briefschrijver (zoals Arjan de Roon uit Elst: ‘Een aandeel op de beurs is iets anders dan een aandeel op het veld. Zouden ze dat bij Ajax ook weten?’). Ook andere lezers doen eraan mee. Het is leuk bedoeld, maar bij de zoveelste constructie met ‘koffiedik kijken’ op het moment dat de koffieprijzen toevallig hoog zijn, verslikken we ons niet meer van het lachen. Kortom, we zijn terughoudend met het publiceren van humor, omdat smaken nu eenmaal sterk verschillen.
Daarover gesproken: vaak vragen lezers ons waarom hun brief niet geplaatst is. Dit is vooral een kwestie van beperkte ruimte, en de tijd ontbreekt om elke afwijzing inhoudelijk toe te lichten. Het enige wat we hier wél kunnen doen, is wat tips geven. De ideale brief bestaat niet, maar het helpt als een brief helder en puntig is en een verrassend, liefst persoonlijk gezichtspunt inbrengt. Scherpe kritiek is welkom, ook op de krant, maar liever niet op de persoon. Sluit aan bij het nieuws, en bij de artikelen in de krant of op de site: zo word je als lezer onderdeel van het maatschappelijk debat.
1
‘Het begint altijd met de krant lezen ’s ochtends, met de laptop op schoot en een appel, boterhammen en een eitje. Van sommige onderwerpen weet ik inmiddels dat plaatsing onwaarschijnlijk is en daar begin ik dan niet aan. Bij andere onderwerpen, zeker als ik denk een originele invalshoek te hebben, is de kans een stuk groter.
1
Gemaakt door:
Tekst: Peter Wierenga en Iñaki Oñorbe Genovesi
Dataverzameling: Martijn Eerens
Data-analyse: Serena Frijters
Graphics en ontwerp: Eleanor Mohren
Foto's: Ivo van der Bent
Fotoredactie: Gabriel Eisenmeier
Coördinatie: Geart van der Pol
Eindredactie: Meredith Greer
Foto's enveloppen: Lightfield Studios, Andrij Zastrozhnov, Dendyh7 via Adobe Stock
De lezersbrieven! Over Jutta Leerdam, Elanor Boekholt-O’Sullivan, het prijsgeven van een locatie, de (on)gezondste generatie, een ongemakkelijke werkvraag en de toekomst van onze sterrenhemel.
De lezersbrieven! Over cadeautjes van de belastingdienst, een gebrek aan inlevingsvermogen, een vergeten fabriek, Olympische tegenstanders, ouderwetse Amerikaanse waarden en een journalistiek magnum opus.
De lezersbrieven! Over het gevaar van wapens, koningin Máxima die wordt opgeleid tot reservist, langer werken, een monument voor de frikandel, kanker voorkomen, een onverwacht eerbetoon en waarom een gokverslaving niet online hoeft te beginnen.
Source: Volkskrant