In Londen en omgeving zijn vossen tot het straatbeeld gaan behoren. Ze raken nogal eens gewond en dan staan de medewerkers van The Fox Project klaar om ze naar het ziekenhuis te brengen. ‘Zal ik je langs onze patiënten leiden?’
Fotografie David J Shaw
Video AP
Jacky Tillott slaakt een zucht van verlichting wanneer de vossenambulance arriveert bij haar bungalow in Chatham. ‘Daar zijn de fox people’, zegt de 79-jarige vrouw als ambulancechauffeur Nicki Townsend met een net en een kooi op haar afloopt. ‘Zo fijn dat jullie er zijn. De vos zit op het gazon. Hij kan amper lopen.’ Het gewonde dier probeert zich weg te slepen als Townsend arriveert, maar twee minuten later ligt hij stilletjes in de ambulance. ‘Het ziet er niet goed uit’, zegt Townsend, alvorens ze koers zet naar het vossenziekenhuis in Paddock Wood, een plaats in het hartje van graafschap Kent.
Ambulancechauffeur Nicki Townsend vangt een vos in een tuin in Chatham.
Daar was een half uur eerder de melding binnengekomen dat er een ‘poorly fox’ was gesignaleerd aan de Beechmore Drive in Chatham. Het alarm was namens de oude dame geslagen door een jongere buurvrouw, die al eens eerder The Fox Project had ingeschakeld. Even vreesde Townsend, die al acht jaar werkt voor de vossenhulpdienst, dat het om dezelfde vos ging, maar dat bleek niet het geval te zijn. ‘Meneer Beechmore had een witte pluim op de staart’, herinnert ze zich. ‘Wel heb ik het vermoeden dat de vos die we nu hebben familie is. Hopelijk kunnen we ook hem oplappen.’
Het oplappen van gewonde vossen is de passie van de ongeveer tweehonderd medewerkers van The Fox Project. Kloppend hart is een miniziekenhuis op een bedrijventerrein nabij Paddock Wood. Daar komen meldingen binnen bij coördinator Kerry Fowler, die bepaalt of vrijwilligers ter plekke de vos vangen of dat Townsend er met haar ambulance heen moet. ‘De grenzen van ons gebied liggen op een uur rijden’, zegt ze. ‘De meeste oproepen komen uit de buitenwijken aan onze kant van Londen. Stadsvossen zijn kwetsbaarder dan plattelandsvossen. Ze zijn ook minder schuw.’
Dat laatste zal elke bezoeker van de hoofdstad zijn opgevallen. Zodra de zon ondergaat, of zelfs daarvoor, komen de stadsvossen tevoorschijn, op zoek naar eten of, in de wintermaanden, naar maatjes om mee te paren, wat gepaard gaat met angstaanjagend gekrijs. Ze zijn door de jaren heen in treinen, winkeletalages, voetbalstadions en op autodaken gesignaleerd. Downing Street-kat Larry vermaakte ooit de wachtende pers door een vos weg te jagen. In de roman South of the River van Blake Morrison zijn vossen hoofdpersonages. Londen telt zo’n twaalf vossen per vierkante kilometer.
Londense vossen gezien op Downing Street, in het Betwright Stadium, op Fleet Street en op het terras van St Paul's Cathedral.
Getty en AFP
Grondlegger van The Fox Project is Trevor Williams, een oud-popmuzikant die in de jaren zeventig een ‘hunt saboteur’ werd, een activist die vossenjagers dwarszit. Sinds 2005 is deze jacht verboden, maar jagers en hun honden mogen nog wel een uitgezet vossenspoor volgen, iets wat soms alsnog tot onbedoelde slachtoffers leidt – reden voor de regering om het te willen verbieden. In de jaren tachtig richtte Williams zich op gemeenten die stadsvossen als ongedierte liet doodschieten. Mede dankzij zijn campagne stopten ze daarmee. ‘Dat beleid was wreed, kostbaar en zinloos.’
Begin jaren negentig zette hij samen met zijn vrouw Sue vanuit hun tuin in Zuidoost-Londen The Fox Project op. Met kooien op het dak van een Citroën haalden ze gewonde vossen op. ‘In 1993 redden we drie vossen, nu zijn dat er veertienhonderd per jaar.’ Er is nog een vossenziekenhuis in Manchester, maar niet zo groot als dat in Kent. Aan de muren hangen kerstkaarten, foto’s en schilderijen van Fantastic Mr. Fox, de held uit de gelijknamige kinderboeken van Roald Dahl. ‘Het dier is in de folklore als een sluwe dief afgeschilderd’, zegt Townsend, die niet alleen de ambulance bestuurt maar ook fondsen werft, ‘maar dat negatieve beeld is aan het verdwijnen.’
Freddie, Petal, Ted en Cooper in de opvang van The Fox Project.
‘Zal ik je langs onze patiënten leiden?’, stelt Townsend voor. In kooi 5 ligt vos Freddie opgekruld te slapen. ‘Gewond geraakt aan zijn hoofd, waarschijnlijk door een gevecht met een rivaal over een vrouwtje – het is er de tijd van het jaar voor. Hij wil dolgraag weer de hort op, maar moet even geduld hebben.’ In kooi 1 lijkt Clyde er minder goed aan toe te zijn. Deze vos, gevonden bij de set van de film Scrooge op de dokken langs rivier de Medway, heeft bijna zijn hele wintervacht verloren. Het is schurft, iets waar veel vossen last van hebben. Bij het optillen heeft Clyde de parasiet ook aan Townsend gegeven. ‘Dat jeukte enorm. Maar het hoort mij mijn werk.’
Een vrijwilliger komt rammelend voorbij met een karretje waarop drie borden met ontbijt staan. Een stuk kip, natte hondenbrokken en een dood kuikentje, een restant uit de bio-industrie. ‘Dat is voor mij als veganist het zwaarste deel van dit werk’, zegt Townsend, die diensten van minimaal twaalf uur draait. Ze vertelt dat ze al haar hele leven van dieren houdt en eigenlijk dierenarts had willen worden. ‘Maar ik werd een recruitmentmanager. Toen mijn kinderen volwassen werden en geld gingen verdienen, ben ik hier gaan werken. Het verdient minder, maar dit is mijn droombaan.’
Soms neemt Townsend haar werk mee naar huis – letterlijk. Het gebeurt vooral tijdens het welpenseizoen, de drukste tijd van het jaar. ‘Mensen kunnen wreed zijn. We kregen ooit een oproep van een school waar de conciërge een moedervos had doodgeschoten en vervolgens haar kinderen bij ons aanbood. Het is voorgekomen dat ik in het holst van de nacht een paar pups heb gered en ze tot de volgende ochtend opving in mijn huis. Mijn kinderen keken vreemd op ’s morgens.’
Het zoeken van ‘pleeggezinnen’ voor jonge of herstellende vossen is een van de lastigste klussen. Daarbij kan altijd worden gerekend op Mandy Eccleston, een oud-omroepmedewerker die in haar tuin twee kooien heeft staan, vernoemd naar oud-patiënten: Mars Mansion and Pepy’s Palace. ‘Het zijn iconische en intelligente dieren, maar ook onhandig’, zegt ze. ‘Cooper heeft een wond aan een van zijn poten nadat hij verstrikt was geraakt in een voetbalnet’, vertelt ze, terwijl dierenarts Rachel Bright samen met Townsend medicatie toedient, ‘achtertuinen zitten vol gevaren. Prikkeldraad is een ander gevaar.’
De twee dieren hebben gebraden kip en een beetje geneeskrachtige honing gehad van de gastvrouw. Vooral stadsvossen zijn makkelijke eters, soms te makkelijk. ‘Ze houden van zoetigheid en sommige vossenliefhebbers trakteren ze op van alles, en laten ze uit de hand eten’, zegt Townsend. ‘Er is een neiging om ze te vertroetelen, ook bij mij, maar het is geen goed idee om ze te tam te maken. Dan verliezen ze hun antenne voor gevaar en er zijn genoeg mensen die vossen haten. Een hondenliefhebber in Catford weigerde me eens in zijn tuin te laten om een dode moedervos weg te halen. Heel naar.’
Tijdens haar werk heeft ze avonturen genoeg beleefd voor een realityshow. In Blackheath heeft ze eens uren staan graven om stervende vosjes uit een hol te halen wier mama was gedood en tevens herinnert ze zich de vos die ondersteboven in een boom hing en naar haar hapte bij pogingen hem te bevrijden. Terwijl ze vertelt komt er een oproep uit Croydon, waar een gewonde vos op hulp wacht. ‘Die hebben we gisteren proberen te vangen, maar dat lukte niet, en daarom hebben we een vangkooi achtergelaten bij mensen die ons hadden gebeld. Nu heeft de vos gehapt. Ted, heet hij.’
Bij aankomst in een groene wijk van de Londense voorstad staat Jackie Wearing op haar oprit te wachten. ‘We hebben heel wat dieren in de vangkooi gehad’, zegt ze, ‘een kat, een duif, een hond, maar uiteindelijk zat Ted erin. Jullie werk is zo belangrijk, ik maak een donatie over.’ Snel rijdt Townsend terug naar de thuisbasis – maar niet te snel, want ze heeft ervaren dat de vossenambulance, anders dan de gewone ambulance, niet is uitgezonderd van snelheidslimieten. Eenmaal in het ziekenhuis begint dierenarts Bright meteen aan het onderzoek. Op de achtergrond klinkt gehamer dat gepaard gaat met de aanleg van een röntgenafdeling.
Deze investering is bedoeld om sneller een diagnose te stellen. Bij Ted wordt al snel duidelijk dat de das met wie hij om eten lijkt te hebben gevochten, een achterpoot doormidden had gebeten. Hij krijgt een spuitje, waarna het dode lichaam in een vuilniszak met een label verdwijnt. ‘Het lichaam is nu voor de wetenschap’, legt Bright uit, ‘dat is nuttig en scheelt ons geld.’ The Fox Project kost 1.000 pond per dag en is grotendeels afhankelijk van donaties en erfenissen. De Britse overheid geeft geen subsidie. Ze heeft al moeite genoeg om de gezondheidszorg voor mensen te betalen.
Voor de vos uit Chatham ziet het er evenmin goed uit op deze grauwe winterdag. Op zijn buik is een zwerende wond te zien, waarvan de herkomst niet geheel duidelijk is. ‘O nee’, zegt Townsend wanneer Bright de bek opent. De gele kleur valt meteen op. ‘Geelzucht. De lever en andere organen begeven het.’ Wederom moet Bright haar spuitje tevoorschijn halen. Townsend is zichtbaar geëmotioneerd. ‘Het went nooit’, zegt ze, ‘om een vos zo ziek te zien.’ Binnen een minuut is de vos, bedekt met een handdoek, uit zijn lijden verlost. Hij heeft nooit een naam gekregen.
Bij de verkiezing van Wildlife Photographer of the Year draait het niet alleen om natuurlijke schoonheid zo bewijzen de winnaars in alle categorieën van 2025.
Dieren die gebruikmaken van de ruimte die de quarantaine biedt en opduiken op plekken waar normaal gesproken de mens alomtegenwoordig is. Dat was het uitgangspunt van de coronadierenverzameling van Merel Bem, die al snel uit de hand liep.
Source: Volkskrant