Het plan van het aanstaande kabinet om de AOW-leeftijd sneller te laten stijgen, leidde dinsdag in het Tweede Kamerdebat over het regeerakkoord tot een storm van kritiek. Waarom is het zo controversieel? En wat zijn de gevolgen voor u?
Door Hessel von Piekartz en Pepijn de Lange
Graphics Stefan Pullen
Het is een van de meest controversiële plannen uit het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA: de snellere stijging van de AOW-leeftijd. Als de oppositiepartijen zich niet in meerderheid tegen dit voorstel keren, moeten jongeren misschien wel anderhalf jaar langer doorwerken.
Aan het begin van deze eeuw kregen inwoners van Nederland op hun 65ste verjaardag recht op AOW.
In 2013 werd de AOW-leeftijd voor het eerst verhoogd.
Nu geldt: als de levensverwachting van 65-jarigen een jaar stijgt, gaat de AOW-leeftijd acht maanden omhoog. Dat gebeurt in stapjes van drie maanden.
Als het aan D66, VVD en CDA ligt, gaat de AOW-leeftijd vanaf 2033 bij ieder extra verwacht levensjaar met een jaar omhoog.
Bron: Algemene Ouderdomswet, Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, CBS, analyse de Volkskrant
Deze maatregel raakt alle werkenden van 60 jaar of jonger, maar heeft de grootste gevolgen voor jongere generaties. Wie nu 30 jaar is, moet in het huidige stelsel naar verwachting doorwerken tot de leeftijd van 69 jaar en 6 maanden. In het nieuwe stelsel bereikt deze 30-jarige de AOW-gerechtigde leeftijd pas op zijn of haar 71ste verjaardag.
Een belangrijke kanttekening: alle uitspraken over de toekomstige AOW-leeftijd zijn – zowel in de huidige als in de nieuwe methode – gebaseerd op voorspellingen van het CBS. Dit statistiekbureau stelt elk jaar de levensverwachting voor 65-plussers vast. Daarop baseert de Rijksoverheid vervolgens wat de AOW-leeftijd over vijf jaar is. In de huidige wetgeving kan de AOW-leeftijd niet dalen.
Hoe lastig het is om de levensverwachting te voorspellen, bleek de afgelopen jaren. In nieuwe prognoses stelde het CBS eerdere verwachtingen een aantal maal naar beneden bij. De AOW-leeftijd in de verre toekomst is daarom nog met veel onzekerheden omgeven.
Dat heeft te maken met de vergrijzing. ‘We worden steeds gezonder ouder’, schrijft de nieuwe coalitie in het vrijdag gepresenteerde akkoord. ‘Dit is een positieve ontwikkeling, die tegelijkertijd ook vraagt om verstandige keuzes over hoe en hoelang we werken.’ Een van die ‘verstandige keuzes’ is volgens D66, VVD en CDA dus langer doorwerken.
Bron: CBS
Daar valt inderdaad wat voor te zeggen. De collectieve ouderdomspensioenen uit de Algemene Ouderdomswet, zoals de AOW-uitkeringen officieel heten, worden namelijk niet betaald uit individuele spaarpotjes van de ontvangers, maar opgebracht door de werkenden van nu. Daarin verschilt deze regeling van de aanvullende pensioenen.
Door de vergrijzing zijn er steeds minder werkenden ten opzichte van het aantal mensen van AOW-gerechtigde leeftijd. Die scheefgroei maakt het steeds lastiger voor de samenleving om de kosten van de uitkeringen te dragen. Sinds 2001 moet een deel uit belastinggeld worden betaald. In 2024 gold dat voor het eerst voor meer dan de helft van de kosten, dat wordt naar verwachting alleen maar meer.
Bron: CBS
Afgelopen zomer kwam de Studiegroep Begrotingsruimte, een commissie van topambtenaren, dan ook met het advies aan de volgende regering om wat aan het vergrijzingsvraagstuk te doen. Een van de mogelijkheden die door de commissie werd geopperd: het een-op-een koppelen van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting.
De discussie rond de AOW-leeftijd geldt als politiek explosief. De AOW, die al in 1957 werd ingevoerd, is een van de oudste volksverzekeringen en heeft daarom een haast heilige status. Toen in 2012 werd afgesproken dat de AOW-leeftijd van de oorspronkelijke 65 jaar in stapjes naar 67 zou gaan, ging daar dan ook stevig protest aan vooraf.
In datzelfde plan stond nog een ander gevoelig punt: na de stijging naar 67 jaar zou de AOW-leeftijd een-op-een gaan meestijgen met de levensverwachting – net als de nieuwe coalitie nu voorstelt. Dat onderdeel werd onderwerp van onderhandelingen toen vakbonden, werkgevers en het kabinet met elkaar in gesprek gingen over de hervorming van het pensioenstelsel. In ruil voor hun steun kregen de vakbonden onder meer de toezegging dat de AOW-leeftijd minder snel zou stijgen.
Die afspraken kwamen in 2019 in het Pensioenakkoord, dat de basis vormt voor de ingrijpende pensioenhervorming die nog altijd in volle gang is. De afspraken waren ook van politiek belang. Onder meer GroenLinks-PvdA had ook kritiek op het nieuwe pensioenstelsel, maar stemde in zowel de Eerste als de Tweede Kamer uiteindelijk in met de plannen uit het akkoord, met als een van de redenen de afspraken rond de AOW-leeftijd.
Dat het nieuwe kabinet de een-op-een-regeling weer wil invoeren, wordt door velen daarom gezien als een schending van de zwaarbevochten afspraken. GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver noemde het plan dinsdag in het debat over het regeerakkoord ‘bijna een belediging’ voor alle Kamerleden die dit pensioenakkoord hebben gesteund.
‘Het zou u sieren als u zou zeggen: eigenlijk hebben we hier een fout gemaakt’, hield Klaver toekomstig premier Rob Jetten voor. 50Plus-leider Jan Struijs vroeg zich hardop af hoe ‘betrouwbaar’ het nieuwe kabinet is als het de belofte uit het akkoord niet nakomt.
Als dinsdag tijdens het Kamerdebat over het formatieakkoord één ding bleek, is het dat Jetten het zwaar krijgt als hij de plannen wil invoeren. Het grootste deel van de oppositie van links tot rechts is het er wel over eens: de snellere stijging van de AOW zal er niet zomaar doorheen komen. Jetten is straks premier van een minderheidskabinet en moet dus voortdurend op zoek naar steun. Voor het AOW-plan is er in de Tweede Kamer nog wel een kleine kans op een meerderheid, maar in de Eerste Kamer is die ver weg.
Bovendien is Jetten er veel aan gelegen om de oppositie niet van zich te vervreemden. Hij wil immers voorkomen dat ook zijn andere plannen worden geblokkeerd. Met name de steun van GroenLinks-PvdA is daarin essentieel. De linkse fusiepartij kan het minderheidskabinet in de Tweede Kamer aan een meerderheid helpen en is in de senaat van groot belang. Wat dat betreft klonk Klavers kritiek ook als dreigement: ‘Waarom zouden wij in vredesnaam afspraken met jullie maken als jullie op ieder moment kunnen zeggen: laat maar zitten, die bestonden niet echt?’
Niet zo gek dat de formerende partijen hun oog hebben laten vallen op de AOW, maar ze zien daarbij wel wat dingen over het hoofd.
Jesse Klaver wil het kabinet-Jetten alleen steunen als er ‘fundamentele wijzigingen’ komen in de coalitieplannen. Bij de achterban van GroenLinks-PvdA is de scepsis groot. ‘In dit geval is verantwoordelijk oppositie voeren ‘nee’ zeggen.’
Een vergelijking van de drie verkiezingsprogramma’s met het coalitieakkoord kan maar tot één conclusie leiden: de VVD drukt een zeer zwaar stempel, terwijl D66 grote offers brengt.
Source: Volkskrant