De Verenigde Staten zijn in de ban van een grimmige aanval van extreem winterweer, met meer dan tien doden, massale stroomstoringen en vrieskou tot in Texas. Dat levert opmerkelijke beelden op – en een ongewone weerkaart.
Door Maarten Keulemans
Een weerman die geëmotioneerd raakt bij zijn weerkaart? Check. Gestrande reizigers, in de sneeuwstorm worstelend met hun vastgelopen auto’s? Check. Ongewone natuurverschijnselen, zoals spontaan oprollende sneeuwballen en knappende bomen? Check.
NEW YORK Sneeuwschuivers aan het werk in de straten van New York, tijdens een sneeuwstorm afgelopen zondag.
Bron: NLBeeld
OKLAHOMA Een vrijwilliger deelt soep uit aan een dakloze die de winterstorm uitzit in een tent.
Bron: Reuters
Het is een opmerkelijk inkijkje in de ijskoude winter die momenteel door de Verenigde Staten trekt. In Minnesota en Wisconsin: temperaturen onder de min 25 graden Celsius. In Texas: vorst, en overal sneeuw. In New York: 30 centimeter sneeuwval in Central Park, een nieuw dagrecord.
De ontwrichting is enorm. Elf mensen kwamen om, bijna een miljoen Amerikanen zitten zonder stroom. Zeventienduizend binnenlandse vluchten zijn geschrapt, en voor 70 miljoen mensen geldt maandag een weeralarm.
TEXAS Een medewerker van een groothandel in auto-onderdelen pekelt de parkeerplaats voor zijn winkel.
Bron: Reuters
NEW YORK Stuifsneeuw hoopt zich op in metrostation Borough Hall, terwijl de metro naar Brooklyn arriveert.
Bron: Reuters
De boosdoener is een krul ijzige lucht vanuit het poolgebied.
Normaliter zit de poollucht veilig in het hoge noorden, opgesloten achter een band wind hoog in de atmosfeer genaamd de poolvortex, die tegen de klok in rond de poolcirkel jaagt. Maar soms raakt de vortex verstoord, en kan een krul koude arctische noordpoollucht afdwalen naar het zuiden. Daar botste hij in dit geval ook nog eens op een warm, vochtig hogedrukgebied.
Met als gevolg ijzige kou, sneeuw en harde wind, van Texas tot New York uitwaaierend over de Verenigde Staten. Alsof je een emmer water in ijzige poollucht omhoog gooit: het komt neer als sneeuw.
Een gevolg van klimaatverandering? Dim Coumou, klimaatwetenschapper aan de VU Amsterdam, denkt van niet. ‘Waarschijnlijk komt dit hoofdzakelijk door de interne variabiliteit in de stratosfeer. Lees: door toeval’, reageert Coumou desgevraagd. Recent onderzoek oppert weliswaar dat afdwalende poolkrullen vaker zullen voorkomen op een planeet die opwarmt. ‘Maar dat onderzoek laat ook zien dat het verband waarschijnlijk zwak is, ten opzichte van de interne variabiliteit in de atmosfeer’, stelt Coumou vast.
TEXAS Een zeldzaamheid in de zuidelijke staat Texas: de staat raakte afgelopen weekeinde bedekt onder een laagje sneeuw.
Bron: Reuters
Aan onderzoeksinstituut Berkeley Earth deelt atmosfeerwetenschapper Zeke Hausfather die opvatting. ‘We zien gewoon geen duidelijke toename in ernstige koudegebeurtenissen’, stelt Hausfather, die zijn sociale-mediakanalen gebruikt om klimaatontwikkelingen te duiden. ‘Als je al iets ziet, is het een afname [van extreme winterkou].’
Intussen werpt de plotse superwinter allerlei opmerkelijke fenomenen op. Zoals ‘ontploffende bomen’, een waarschuwing van een plaatselijke meteoroloog, die prompt werd gevolgd door een digitale sneeuwstorm van nepfilmpjes en -foto’s van, jawel, ontploffende bomen.
TENNESSEE Omgewaaide bomen en losgeraakte takken versperren de weg na de langsgetrokken winterstorm, afgelopen weekeinde.
Bron: Getty Images/AFP
Wat er in werkelijkheid gebeurt, is dat bomen zo snel kunnen bevriezen dat hun bast ‘knapt’, soms met een ploppend geluid. Geen explosies in het bos dus, maar wel genoeg om bomen forse vorstschade toe te brengen, aldus Amerikaanse bosbeheerders. In Tennessee legde een fotograaf intussen iets opmerkelijks vast: een boom, in vieren gekliefd door het ijs.
Zeldzaam is ook een ander fenomeen, dat werd gefilmd in Canada: spontane sneeuwballen, ontstaan doordat de harde wind op vlaktes verse sneeuw laat opkrullen.
In Texas fotografeerden burgers ‘lichtpilaren’, zuilen van licht ontstaan doordat licht vanaf de grond reflecteert in ijskristallen in de lucht. Nieuwszender Fox zond intussen opnames uit van een klassieke truc: spaghetti laten bevriezen, zodat het lijkt alsof de spaghetti werkelijk tijdens de maaltijd is bevroren.
TEXAS Zeldzame lichtzuilen prikken naar de hemel, doordat licht van het oppervlak ijskristallen in de atmosfeer belicht.
Foto: Michelle Persson
Ook een halve aardbol verderop, in Europa, loert de winterkou, met temperaturen van min 10 in Oekraïne tot onder de min 20 in het zuiden van Noorwegen – hemelsbreed maar zo’n 700 kilometer van ons vandaan. Maar helaas voor winterliefhebbers houdt een lagedrukgebied boven Bretagne de winterkou voorlopig bij ons weg, door warmere lucht noordwaarts te duwen.
‘Afgezien van wat winterse plaagstootjes in met name het noordoosten van het land, kan van (koud) winterweer in Nederland geen sprake zijn, en zal dat er ook niet komen’, duidt KNMI-modelleur Jos de Laat op zijn X-kanaal. In elk geval twee weken vooruit laten de modellen die hij gebruikt geen noemenswaardige winterkou zien.
PENNSYLVANIA Personenauto's zijn bedekt geraakt onder een dikke laag stuifsneeuw.
Bron: Getty
NEW YORK Een vrouw worstelt in de ijzige koude tijdens een sneeuwstorm, afgelopen weekeinde.
Bron: Getty
Voor wie door alle kou gaat twijfelen aan klimaatverandering, is er het bredere plaatje: de wereld als geheel, brengt Hausfather in herinnering. Daarop is duidelijk te zien dat het in Amerika en Rusland weliswaar kouder is dan normaal, maar dat het intussen in grote delen van Azië, Afrika en Australië juist wármer is dan gemiddeld.
Ook opvallend: op Groenland, in Canada en rond Spitsbergen is het tot wel tien graden warmer dan tussen 1991 en 2020 in deze tijd van het jaar. Dat geeft al aan: de opwarming zelf gaat gewoon door, het is alleen de verdeling van warmte die tijdelijk scheef zit.
Meer dan een miljoen huishoudens in de Verenigde Staten zitten zondag zonder stroom als gevolg van een zware winterstorm die de oostelijke en zuidelijke staten heeft lamgelegd. Zeven mensen zijn al gestorven door de kou.
Deze witte week voelt vertrouwd, maar is dat allang niet meer. Door de opwarming van het klimaat daalt het aantal sneeuwdagen in Nederland sneller dan gedacht. Hoeveel witte dagen zijn er nog te verwachten gezien het opwarmende klimaat?
Door de aanhoudende sneeuwval ontstaan er woensdag overal in Nederland wonderlijke situaties. ‘Dit is toch zoals de sauna in Finland ooit bedacht is.’
Source: Volkskrant