Na recente Russische luchtaanvallen is Kyiv duisterder en kouder dan ooit.
Volgens de burgemeester beleeft de stad de zwaarste winter sinds het begin van de grootschalige invasie.
Inwoners van Kyiv moeten letterlijk zoeken naar lichtpuntjes.
Door Pepijn de Lange en Daan de Vries
Fotografie Getty Images, AFP, EPA, Reuters en AP
‘Elke nacht is een test voor onze mentale weerbaarheid’, zegt Iryna, een 41-jarige communicatiespecialist uit Kyiv. ‘Als er op de twaalfde verdieping geen water, elektriciteit en verwarming zijn, verandert je huis in een grot. De alomvattende kou is beklemmend.’
Als moeder van twee zonen probeert ze de moed erin te houden, vertelt ze aan Kyiv Post, de grootste Engelstalige krant in de hoofdstad. Maar als ’s nachts het luchtalarm klinkt en ze zich met haar kinderen de trappen af haast, is dat niet eenvoudig. ‘Je voelt je volkomen hulpeloos’, zegt ze. ‘Het is alsof je de hoofdrol speelt in een apocalyptische film.’
Niet eerder waren de gevolgen van de nachtelijke Russische luchtaanvallen voor inwoners van Kyiv zo groot. De perioden van stroomuitval werden de afgelopen weken steeds langer en onvoorspelbaarder. De helft van de miljoenenstad zat deze maand zonder verwarming. Ook de watervoorziening staat onder druk.
Vorige week hadden de inwoners van Kyiv dikwijls maar een paar uur stroom per dag, blijkt uit cijfers die de Volkskrant heeft opgevraagd bij DTEK, de grootste energiemaatschappij in Oekraïne. Bovendien lukt het DTEK niet meer om inwoners vooraf te laten weten op welke uren het stroomnetwerk platligt. Tot half januari maakte het bedrijf via een speciale app bekend wanneer het netwerk moest worden ontlast of wanneer het werd gerepareerd, maar vanwege de enorme schade is daarvan geen inschatting meer te maken.
Voor de timing van zijn aanvallen lijkt Rusland nauwkeurig de weersvoorspellingen voor Oekraïne in de gaten te hebben gehouden. Kort voordat de temperatuur in Kyiv half januari flink zakte, vuurde Rusland tweemaal honderden drones en raketten af. Het ijskoude winterweer maakt het leven zonder stroom, gas en water aanzienlijk zwaarder. Overdag komt de temperatuur in Kyiv zelden boven het vriespunt uit, ’s nachts dalen de temperaturen tot onder de -15 graden.
De nood is zo hoog dat burgemeester Vitali Klytsjko voor het eerst sinds het begin van de oorlog bewoners opriep tot een tijdelijke evacuatie. ‘Ik vraag inwoners, mits zij daartoe in staat zijn, de stad te verlaten en naar een plek te gaan waar alternatieve stroom- en warmtebronnen zijn’, schreef hij op 9 januari, kort na een zware Russische aanval. Vorige week dinsdag meldde Klytsjko dat 600 duizend mensen aan die oproep gehoor hadden gegeven – ruwweg een vijfde van de bevolking van Kyiv.
Rusland teistert Oekraïense steden al meer dan drie jaar met drone- en raketaanvallen, maar het afgelopen jaar is de omvang van de dreiging flink toegenomen. In het laatste kwartaal van 2025 lanceerde Rusland in totaal 15.885 drones, blijkt uit cijfers van de Oekraïense luchtmacht. Dat is ruim tweeënhalf keer zoveel als een jaar eerder (6.197 drones). Ook het aantal raketten nam toe, hoewel licht.
Daar komt bij dat Rusland deze winter van tactiek is veranderd. Niet langer is het gehele Oekraïense energienetwerk doelwit, maar ligt vooral het netwerk van de vier grootste steden onder vuur: Kyiv, Odesa, Dnipro en Charkiv. De aanvallen met raketten en langeafstandsdrones richten zich met name op de eerste drie steden. Charkiv ligt dichter bij de frontlinie en wordt ook met vliegtuigbommen onder vuur genomen.
Hoewel inwoners van de grootste steden momenteel de meeste problemen kennen, hapert ook in de rest van Oekraïne het energienetwerk. In december kwam stroomuitval nog voornamelijk voor in het oosten en midden van het land, blijkt uit de cijfers van DTEK. Na de recente aanvallen is verwarming, verlichting en elektriciteit ook voor Oekraïners in de westelijke provincies geen vanzelfsprekendheid meer.
Over het doel van de Russen bestaat volgens burgemeester Klytsjko geen enkele twijfel. Ze willen ‘de geest van de Oekraïners’ breken, zei hij in een interview met persbureau Reuters, ‘Ze doen er alles aan om mensen depressief te maken, opdat zij hun koffers pakken en het gebied verlaten. Kyiv is en blijft hét doelwit van Rusland.’
De manier waarop Oekraïners in Kyiv hun huizen verwarmen, maakt hen kwetsbaar voor aanvallen vanuit de lucht. Veel flatgebouwen zijn aangesloten op de gezamenlijke stadsverwarming, die haar warmte haalt uit twee grote thermische elektriciteitscentrales aan de rand van de stad. Zo zijn miljoenen inwoners afhankelijk van slechts twee installaties. Die kwetsbaarheid noemt de Oekraïense energie-expert Joeri Pylypenko tegenover de Oekraïense nieuwssite Texty een ‘strategische fout uit het verleden’.
Juist deze twee elektriciteitscentrales kwamen deze winter driemaal zwaar onder vuur te liggen: in de kerstperiode, op 9 januari en op 13 januari. Door deze opeenstapeling van Russische aanvallen kwamen honderdduizenden inwoners in de kou te zitten. In totaal kreeg ongeveer de helft van de 12 duizend flatgebouwen in Kyiv daarmee te maken. Half januari deelden inwoners van Kyiv op sociale media foto’s van thermometers die binnenshuis temperaturen onder de 10 graden lieten zien.
Bij de langdurige stroomuitval van de afgelopen weken speelde nog een ander probleem. Om te voorkomen dat het water in de leidingen bevriest, moest het meermaals uit het verwarmingsnet worden gepompt. Inmiddels zit er weer water in de leidingen, maar de Kyivse energiecentrales produceren nog altijd niet genoeg warmte om de hele stad te verwarmen.
Duizenden monteurs zijn dag en nacht in de weer om de schade van de Russische aanvallen te herstellen. Het werk is levensgevaarlijk: geregeld vuurt Rusland direct na een aanval op een elektriciteitscentrale nog een salvo drones of raketten op dezelfde plek af, waardoor de reparateurs in de vuurlinie zitten. Sinds het begin van de invasie zijn zeker 160 van hen om het leven gekomen.
Tussen de verschillende grootschalige aanvallen zitten doorgaans zo’n twee weken. Net genoeg om de ergste schade te herstellen, maar daarentegen weer zo frequent dat de druk op de elektriciteitsvoorziening alleen maar toeneemt.
De infrastructuur van Kyiv, grotendeels gebouwd tijdens de Koude Oorlog, is vijftig jaar geleden ontworpen om de stad zo efficiënt mogelijk te voorzien van stroom en verwarming, zegt energie-expert Pylypenko. ‘Maar geen enkele stedenbouwkundige had rekening gehouden met vier jaar energieterreur met precisiewapens.’
Inwoners van Kyiv maken er ondertussen het beste van. Op nieuwjaarsdag legde een AFP-fotograaf vast hoe het jonge koppel Stas en Kateryna hun vijfjarige zoon en tweejarige dochter tijdens een stroomstoring bezighielden. Kort voor het slapengaan beweegt het gezin zich met mijnwerkerslampen op het hoofd door de duistere kamers.
Wie het zich kan veroorloven, heeft de afgelopen maanden zelf een superbatterij in huis gehaald – apparaten die omgerekend enkele honderden euro’s kosten. Eenmaal opgeladen kan die tijdens stroomuitval een elektrische kookplaat of waterkoker van stroom voorzien. Ook de lampen in huis kunnen op de batterij worden aangesloten.
Voor minder bedeelden zijn verspreid over Kyiv inmiddels meer dan twaalfhonderd zogenoemde ‘Punten van Onoverwinnelijkheid’ ingericht. Hier kunnen inwoners zich warmen, hun waterflessen vullen, eten bereiden of hun apparaten opladen. De locaties bevinden zich op plaatsen als scholen, kinderdagverblijven, politiebureaus, supermarkten en horecagelegenheden. Ook zijn her en der verwarmde tenten opgezet. In wijken met weinig steunpunten rijden bussen rond waar Oekraïners kunnen schuilen voor de kou.
Oekraïners die slecht ter been zijn, hebben door het winterweer en de stroomuitval soms moeite om de steunpunten te bereiken. In sommige flatgebouwen hebben bewoners zelf een dieselgenerator aangeschaft om de lift draaiende te houden voor ouderen voor wie de trap geen optie is. Bovendien zijn de wegen en trottoirs op veel plekken bedekt met een flinke laag ijs.
‘Ik wanhoop niet’, zegt Andri, een 40-jarige kunstenaar die in Kyiv woont tegen Kyiv Post. ‘De zon schijnt nog steeds, de sneeuw blijft wit en prachtig. Het zou een schitterende winter zijn, als Rusland er niet was geweest. Zelfs de kalender geeft mij hoop: ik heb geen elektriciteit nodig om te zien dat de lente er weer aankomt.’
Binnenshuis hebben Oekraïners in bijna vier jaar oorlog talloze creatieve oplossingen bedacht om de erbarmelijke omstandigheden dragelijk te maken. Sommigen weten hun appartement een paar graden te verwarmen door op het gasfornuis een baksteen of gietijzeren pan te leggen, die langere tijd warmte vasthoudt en uitstraalt. Anderen slapen in huis in een tent, of leggen ’s nachts flessen of kruiken met warm water in hun bed. Velen verwarmen alleen de kleinste slaapkamer van hun woning.
Andri en zijn gezin zullen deze winter wel doorkomen, zegt hij. In de herfst schafte hij al thermisch ondergoed en fleece kleding aan. Hij heeft nog een voorraad kaarsen in huis. Muziek luisteren en jezelf opwarmen kan in de auto. En de hond – ‘een permanente warmtebron, die niet draait op batterijen of een generator’ – slaapt bij het gezin in bed.
Drones worden steeds dominanter op het Oekraïense slagveld, merken ze ook aan het front bij Pokrovsk. Dat komt goed uit, nu de Amerikaanse steun wegvalt: drones zijn relatief goedkoop en eenvoudig in elkaar te zetten. Maar met drones alleen kan Oekraïne de oorlog niet winnen.
Zonder het uitgebreide spoorwegnet had Oekraïne zijn strijd tegen Rusland nooit kunnen volhouden. Precies drie jaar duurt dat gevecht nu. De Nederlandse fotojournalist Jelle Krings legt sinds de invasie het unieke leven van Oekraïners op en rond het spoor vast.
Tien jaar geleden zette de Russische president Vladimir Poetin zijn handtekening onder de annexatie van de Krim: het begin van gewelddadige pogingen om Oekraïne onder Moskous bewind te stellen. De Oekraïense fotograaf Sergej Soepinsky legt al ruim drie decennia vast hoe Oekraïne voor een andere toekomst vecht, onafhankelijk en democratisch.
Source: Volkskrant