Gewapend met een rolkoffertje vol partituren trekt de Franse (gast)dirigent Raphaël Pichon de wereld over. In mei strijkt hij neer bij het Concertgebouworkest. Hij verzamelt vijfsterrenrecensies met zijn eigen orkest en koor Pygmalion en licht deze week zijn smaak en favorieten toe als onze Gids.
is redacteur klassieke muziek van de Volkskrant.
Natuurlijk stond hij afgelopen jaar weer in de eindejaarslijsten, ook in die van de Volkskrant. Zijn opname van Ein deutsches Requiem van Johannes Brahms eindigde op 6 in de lijst van de beste albums, met alle genres door elkaar. Raphaël Pichon (41) moet inmiddels gewend zijn aan de loftuitingen. Muziekcritici zien in de Franse dirigent de aanvoerder van een generatie onderzoekende muzikale toptalenten. Die moet iedereen dus kennen.
De lange, tengere Fransman, meestal met een kort baardje, blijft er nuchter onder. En hij heeft ook geen tijd om echt met zijn receptie bezig te zijn: gewapend met een rolkoffertje vol partituren trekt hij de wereld over. Efficiëntie is geboden. Het interview doet hij bellend vanuit de Parijse metro, onderweg naar weer een repetitie; ideaal voor een gesprek van veertig minuten.
Straks ziet hij zijn vrienden weer van het door hem opgerichte barokorkest en koor Pygmalion. Althans, barokorkest? De musici spelen op tijdgetrouwe instrumenten – darmsnaren op de violen, hoorns zonder ventielen –, maar hij pakt ook graag 19de- en 20ste-eeuws repertoire aan.
‘We spelen op instrumenten die passen bij de tijd waarin de muziek tot stand kwam, we musiceren met kennis van en respect voor oude praktijken’, zegt Pichon. ‘Maar we moeten wel artiesten blijven, we spelen voor het publiek van nu.’
Waar Pygmalion in 2016 nog een Edison ontving voor het conceptalbum Rheinmädchen (met al dan niet bewerkte stukken van Isaac, Schubert, Schumann, Wagner en Brahms), is Pichon nu bezig aan een reeks albums met de geijkte meesterwerken. Hij poetst de ene na de andere klassieke hit op: Monteverdi’s Vespro della Beata Vergine, Bachs Matthäus-Passion en Hohe Messe, de requiems van Mozart en, dus, Brahms.
Toch weet Pichon ook in dit overbekende repertoire altijd weer iets eruit te lichten waarvan je je niet bewust was. Die Brahms: het koor is virtuoos en bedwelmend, de omarmende strijkersklank in het eerste deel mild prikkelend. Maar Denn alles Fleisch, es ist wie Gras is juist weerbarstiger dan ooit: Pichon stemt de klank subliem af op de uiteenlopende karakters van de teksten. Het opvallendst: die uitgelichte, harde, sardonische paukenmeppen.
De volgende opname om naar uit te kijken is Bachs Johannes-Passion. Want dat stuk leidde Pichon in april in het Amsterdamse Concertgebouw. Oordeel van de Volkskrant: vijf sterren. ‘Voor veel van de ongeveer tweeduizend bezoekers kan dit zomaar de mooiste Johannes-Passion zijn die ze ooit hebben gehoord of zullen horen. Het applaus is er ook naar. Wanneer klinkt dat nou zó uitbundig na een stuk over Jezus’ kruisdood?’ Al waren er ook mensen in het publiek die razendsnel de zaal verlieten, misschien om een trein te halen. Geheel des Pichons voegde hij ook passende muziek aan het stuk toe.
Zo veelzijdig als zijn repertoire is, zo breed is hij opgeleid. De muzikale vorming van Pichon nam een vlucht in Versailles, waar hij onderdeel werd van het kinderkoor, de Maîtrise des petits chanteurs. Hij studeerde er viool en piano, om zich vervolgens aan het conservatorium van Parijs te storten op zang en dirigeren. Hij ontwikkelde zich als countertenor (een hoog zingende man die zijn kopstem cultiveert) en zong onder barokgiganten als Ton Koopman en Jordi Savall.
En toen kwam Pygmalion, dat hij in 2006 oprichtte. Meteen succes. Inmiddels wordt hij ook volop gevraagd als gastdirigent, zo zal hij in mei zijn debuut maken bij het Concertgebouworkest (in een programma met Rameau en Gluck). Pichon: ‘Maar ik doe ongeveer 85 procent met mijn eigen club. Dat ik dat mag doen, is een enorme luxe.’
Goed, wij houden van Raphaël Pichon, maar wat is zíjn smaak? Pichon is onze gids dit weekeinde.
‘De zee die landinwaarts oprukt. Ongelooflijk contrastrijke landschappen tussen eb en vloed. Al die eilandjes, een rijkdom aan fauna: de vogels en zeedieren. De zon lijkt er verschillende malen per dag onder te gaan en op te komen. Dit is het speelparadijs van mijn jeugd, die zich vooral afspeelde op zee, op de boot, maar ook op de paden rond de baai. Het is een plaats van unieke schoonheid. Mijn ouders komen hier uit de buurt, ze gingen alleen voor hun werk naar Parijs.’
‘Al sinds ik voor het eerst een opname van John Eliot Gardiner (Engelse barokdirigent, red.) hoorde, ben ik vol ontzag voor wat hij in de muziek bereikt. De klank van zijn Monteverdi Choir was voor mij het hoogst haalbare. Toen hij een cyclus opnam met de cantates van Bach (een project dat begon in 1999, red.), kochten mijn vrienden van het koor en ik elke maand om de beurt een van die cd’s. Die wisselden we dan uit. Op de parkeerplaats gingen we in de auto meteen de cd draaien.
‘Gardiners koor is een uitstekend gecaste assemblage van stemmen. Er moet een chemische reactie in de klank ontstaan. In zijn koor hoorde ik vocale generositeit, toewijding, een collectief verlangen, één ziel die in de ruimte resoneert. Mijn favoriete album van hem is Santiago a cappella, geïnspireerd op de pelgrimsreizen naar Santiago de Compostela, vol Spaanse renaissancemuziek.’
In de zomer van 2023 kreeg de carrière van Gardiner (toen al 80) een knauw toen hij een zanger sloeg na afloop van een concert. Het Monteverdi Choir beëindigde de samenwerking met zijn oprichter. Is hij ook voor Pichon van zijn voetstuk gevallen? ‘Ik heb geen zin om me over die kwestie uit te laten’, klinkt het ineens geïrriteerd. En is hij gepolst om voor Gardiner in te vallen of hem zelfs op te volgen? ‘Ja. Geen denken aan. Ik heb enorm veel respect voor Gardiner.’
‘Deze Amerikaanse mezzosopraan overleed veel te vroeg, in 2006 op haar 52ste. Wat haar zo goed maakte? Luister maar naar haar opname van Theodora van Händel, de aria As With Rosy Steps the Morn, dan begrijp je het. Echt een sensationele stem en een tragédienne op het podium, want haar muzikale expressie was net zo intens als haar acteren. Bij haar was zingen een kwestie van leven en dood, ze ging recht door je hart.’
‘Deze film van Paolo Sorrentino uit 2021 gaat over de helende kracht van de kunst, over het lot van een jonge man die aan gruzelementen ligt na een familietragedie en heelt door de cinema. Sorrentino plaatst het drama tegen de achtergrond van de viezige schoonheid van Napels in de jaren tachtig. De magie van zijn cinematografie zit in het fotografische, de symbolen, de Italiaanse popcultuur en zijn legenden en idolen. Ik hou van de manier waarop Sorrentino een banaal verhaal zo kan ontwikkelen.’
‘Dit is misschien een beetje ijdel, maar het is precies hoe ik wil dat een festival is. Pygmalion en ik hebben dit opgezet in Bordeaux in het pandemiejaar 2020. We wilden het normale leven op pauze zetten en een plaats stichten voor experiment, waar onze wildste projecten en dromen en hybride shows konden samenkomen.
‘We vinden steeds meer opwindende locaties, zoals een oude onderzeebootloods, verlaten fabrieken. Daar kunnen we ervoor zorgen dat het publiek helemaal omgeven is door de uitvoerenden. We brengen veel nauwelijks bekend repertoire. We organiseren het om de twee jaar, de volgende editie is in 2027.’
‘Hoog op de rotsen van Anse de Maldormé vind je dit restaurant-hotel in een zonovergoten villa. Waanzinnig uitzicht. De Middellandse Zee is de hoofdgast aan tafel. Le Petit Nice van de chef-cuisinier Gérald Passédat is uniek, omdat het zo met de zee verbonden is. Passédat biedt een diepgaande verkenning van de Middellandse Zee, en bereidt meer dan 65 vaak vergeten soorten vis, die met ongeëvenaarde techniek worden bereid. Het is een goed verstopte plek, niet heel bereikbaar voor de meeste mensen in Marseille zelf (het restaurant heeft drie Michelinsterren, red.).’
‘Je moet echt een keer de Proms hebben bezocht, de sympathieke zomerserie in de Royal Albert Hall in Londen. Ik heb er fantastische herinneringen aan. Bij al die concerten zit en staat er zo’n vijfduizend man in de zaal, iedereen is zo gepassioneerd en nieuwsgierig – wat een atmosfeer, wat een intensiteit! Het is een luistertempel. De opwinding meemaken die hier heerst in de minuten voor je als artiest op mag komen, is onvergetelijk.’
‘We kijken hier uit over de stranden waar de geallieerden in 1944 op Franse bodem kwamen. Het monument is in 2021 opgeleverd en gewijd aan de Britse slachtoffers die vielen bij D-Day. Een unieke plek om stil te staan bij de offers van al die soldaten. Het is een plek van intense schoonheid in de richting van de zee, en eenvoud. Mijn bezoek daar was memorabel. Daar staan zorgde voor een diep gevoel van dankbaarheid aan al die mensen, waarvan velen het vasteland van Europa niet eens kenden. Zeker in deze tijd moeten we de herinnering aan de gevallenen levend houden.’
‘Montenegro is ongeveer zo groot als een Frans departement, maar wat een contrast en schoonheid. Zee, bergen, meren, echt een must-see. De kustlijn, de baai van Kotor, het Skadarmeer met zijn waterlelies zover het oog reikt. Je kunt er fantastisch wandelen, vogels kijken. Het is een heerlijk land voor een familievakantie.’
‘Het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam is niet alleen een magnifieke concertzaal. Ook de bar annex brasserie vind ik fijn. Die zit niet alleen aan het water, die praat er ook mee. Ik vind het Muziekgebouw sowieso een spectaculair ‘schip’, van glas en beton dat zo uit het water opdoemt. Als je hier zit, is het alsof je zweeft tussen stad en lucht. Zeker mooi bij zonsondergang. We treden tegenwoordig vaker op in het Concertgebouw, dat klopt. Maar ik blijf net zo lief naar het Muziekgebouw komen.’
17 oktober 1984 Geboren in Savigny-en-Terre-Plaine, ten zuidoosten van Parijs.
1993 Zingt als jongenssopraan in kinderkoor in Versailles.
2006 Richt tijdens conservatoriumstudie in Parijs het koor en orkest Pygmalion op.
2008 Maakt zijn cd-debuut met missen van Bach.
2011 Dirigeert een geënsceneerde uitvoering van de Johannes-Passion bij de Nederlandse Reisopera.
2016 Wint een klassieke Edison met het album Rheinmädchen.
2017 Dirigeert Monteverdi in de Amsterdamse Gashouder op het Holland Festival.
2025 Album Ein deutsches Requiem van Brahms met Pygmalion.
2026 Debuteert bij het Concertgebouworkest.
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant