Eén jaar Trump In een week met omineuze woorden, in een maand van gewelddadige daden en na een jaar van radicaal machtsvertoon is Donald Trumps grip op de Verenigde Staten – en de wereld – ongekend. Maar niet eindeloos.
Donald Trump gooit een pen het publiek in na het tekenen van decreten op 20 januari 2025, de dag van zijn inauguratie
Het zijn omineuze woorden, zoals er in het afgelopen jaar al zoveel hebben geklonken. „De dag van afrekening en vergelding komt eraan!” schreef president Donald Trump dinsdag in kapitalen op zijn sociale medium Truth Social. Dit specifieke dreigement was gericht tegen immigranten, Democraten en „professionele onruststokers” in Minnesota, de staat waar zijn vreemdelingenpolitie vorige week een Amerikaanse vrouw doodschoot in haar auto. Hij dreigde ook een negentiende-eeuwse wet in te roepen om het leger daar op demonstraties af te kunnen sturen.
Wraak nemen op alles wat links ruikt en persoonlijke rekeningen vereffenen is het leidmotief van Trumps tweede termijn, die een jaar oud is. Inmiddels is duidelijk dat zijn dreigementen tegen vermeende binnenlandse en buitenlandse vijanden inwisselbaar klinken, maar allemaal serieus genomen moeten worden.
Trumps dweperigste fans en felste tegenstanders zijn het over één ding eens: hij is de radicaalste en invloedrijkste president uit hun leven. Niemand sinds Franklin Roosevelt (1933-1945) heeft de overheid, economie en Amerika’s internationale rol zo getransformeerd. En Trump doet het sneller. Per decreet zet hij Washington naar zijn hand, verschuift hij de fundamenten van de Verenigde Staten en herschrijft hij de geschiedenis. Met megafoon, militaire suprematie en territoriale claims legt hij de wereld zijn wispelturige wil op.
Trump „opereert vanuit het idee dat er niets is dat hij niet kan. Niets, nada, noppes”, zei zijn stafchef Susie Wiles in een recente reportage van Vanity Fair. ”Ik regeer het land en de wereld”, beweerde hij zelf tegen The Atlantic. En niemand houdt Trump tegen.
Met nog drie jaar presidentschap voor de boeg is de vraag: voor hoe lang nog? Want hoe overweldigend en verstrekkend Trumps macht ook is, de politieke zwaartekracht trekt aan de 79-jarige. Uiteindelijk zal ook hij een lame duck (aangeschoten wild) worden: niet langer relevant en oppermachtig.
Vier redenen waarom Trump de macht die hij zich heeft toegeëigend niet meer uit handen geeft. En vier waarom zijn dominantie kwetsbaar is.
Tijdens zijn inauguratie op 20 januari beloofde Trump zijn succes af te meten aan „de oorlogen die we beëindigen – en mogelijk het belangrijkst, de oorlogen die we weten te voorkomen”. Een jaar later claimt hij discutabele vredes in acht conflicten.
Ondertussen heeft hij zeven landen gebombardeerd (Irak, Jemen, Somalië, Syrië, Nigeria en – op spectaculaire wijze – Iran en Venezuela). De voor Amerikaanse militairen vlekkeloos verlopen ontvoering van de autocraat Nicolás Maduro begin januari maakte een einde aan de laatste illusies over Trumps isolationisme: dit is een president die de wereld wil herschikken. Die grondgebied en grondstoffen op zijn eigen halfrond inneemt. Imperialisme nieuw leven inblaast.
Nu stelt Iran executies van demonstranten uit in de hoop bombardementen te voorkomen. Europese landen sturen militairen naar Groenland om het te beschermen tegen de voornaamste NAVO-bondgenoot. In de wetenschap dat ze een Amerikaanse invasie niet kunnen tegenhouden.
Ook in de ongekende handelsoorlog is er niet meer te doen dan slijmen, apaiseren en door Trump begeerde deals sluiten. NAVO-bondgenoten tasten diep in de buidel om een door de VS afgedwongen norm van 5 procent van het bbp te halen.
„Je kunt zoveel als je wilt praten over internationale fatsoensnormen”, zei Trumps adjunct-stafchef Stephen Miller na de onthoofding van het Venezolaanse regime tegen CNN. „Maar wij leven in de echte wereld… Die wordt beheerst door kracht, die wordt beheerst door macht, die wordt beheerst door overwicht.”
Een president mag niet zomaar een ander land binnenvallen. Evenmin kan hij naar eigen goeddunken ministeries ontmantelen, of door het Congres vastgelegde uitgaven schrappen. Maar dan moet de wetgevende macht wel in verzet komen. Republikeinen hebben in 2025, op de woede over het seksueel misbruik van minderjarigen door Jeffrey Epstein na, alle interne kritiek op Trumps bewind en beleid beperkt kunnen houden. Hun krappe meerderheid was telkens net genoeg om in te stemmen (met dubieuze ministerskandidaten en het grote belastingplan) of om juist stemmingen tegen te houden die sommige van Trumps 229 presidentiële decreten hadden kunnen afzwakken of verwerpen.
Vrijwel iedereen die Trump in zijn eerste termijn dwars zat, is bekeerd of uit de partij verbannen. Wie de Grote Leider tegenspreekt, kan bij diens eerstvolgende voorverkiezing een door Trump gesteunde en gefinancierde tegenkandidaat verwachten. Of erger.
Republikeinen vrezen niet alleen voor hun politieke overleven. Nadat Trump zijn voormalige vazal Marjorie Taylor-Greene (de inmiddels opgestapte afgevaardigde uit Georgia) voor verrader uitmaakte, werden haar kinderen bedreigd. „We zijn allemaal bang”, liet senator Lisa Murkowski (Alaska) zich ontvallen. „Omdat represailles reëel zijn.” Wie op het schoolplein de pestkop en al zijn meelopers tegen zich heeft, maakt zich onzichtbaar of neemt de benen.
Van het Hooggerechtshof ondervindt Trump evenmin hinder. Dat bood hem al voor zijn comeback immuniteit voor zijn daden als president. In het afgelopen jaar gaf de conservatieve meerderheid (6 tegen 3) Trump toestemming om wetenschappelijk onderzoek te blokkeren, 300.000 ambtenaren te ontslaan en migranten te deporteren naar landen waar ze niet vandaan komen. De deels door Trump zelf, voor het leven, benoemde rechters brengen een lang gekoesterde Republikeinse wens voor een oppermachtige president in vervulling.
De Democraten ogen vrijwel heel 2025 zwak en zwalkend. De oppositiepartij is verstrikt in verwijten aan oud-president Joe Biden en meningsverschillen tussen linkse en centristische Democraten. Met een minderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat kunnen ze weinig, maar ze zijn ook historisch impopulair.
Een opgeschud medialandschap helpt de Democraten niet. De bazen van sociale media hadden zich al voor Trumps inauguratie achter hem geschaard. Amazon-miljardair Jeff Bezos schuift de opiniepagina’s van zijn The Washington Post naar rechts. Het nieuws van CBS, nu in handen van de familie van Oracle-oprichter Larry Ellison, heeft een nieuwe ‘anti-woke’ hoofdredacteur. In de publieke omroep is flink gesneden. Wie grappen maakt over Donald Trump of zijn doodgeschoten jeugdleider Charlie Kirk, kan van de buis verdwijnen. Media schikken kansloze rechtszaken die Trump heeft aangespannen.
Hij gaat op vergelijkbare wijze achter universiteiten en advocatenkantoren aan. Die bijna allemaal inbinden. De ‘deep state’ waar Trump in zijn eerste termijn tegenaan liep, roert zich al helemaal niet. Elke ambtenaar vreest voor zijn baan. Aanklagers die hem vervolgden, zijn nu zelf onderwerp van strafrechtelijk onderzoek. Demonstranten voelen zich onveilig.
In het constante spervuur aan Trump-nieuws viel het eerst nauwelijks op: in juni moedigde de president Republikeinen in Texas aan om hun districten te hertekenen. Dit gerrymandering gebeurt normaal maar eens per decennium, direct na een volkstelling. Lokale politici schoven binnen enkele maanden zo met de kaart dat vijf huidige Democratische zetels na de volgende verkiezingen waarschijnlijk Republikeins worden. Missouri, North Carolina en Ohio volgen. Florida is nog bezig. Allemaal om te voorkomen dat hun partij bij de tussentijdse verkiezingen in november de meerderheid in het Huis kwijtraakt, waarbij Trump een nieuwe impeachment-procedure voorspelt.
Het is niet de enige manier waarop Trump en zijn medestanders aan verkiezingen proberen te morrelen. Ze maken het stemmen moeilijker voor minderheden, perken briefstemmen in en zaaien verdere twijfel over stemcomputers, zoals Trump deed na zijn verlies in 2020.
Op cruciale plekken bij justitie heeft Trump mensen aangesteld die de uitslag van 2020 ontkennen en onmiddellijk na de midterms onderzoeken en rechtszaken kunnen beginnen over de verkiezingen van 2026. Zijn druk op lokale stemmentellers en het Congres was niet sterk genoeg om de uitslag te beïnvloeden – toen. Zijn de verkiezingen dit jaar ook nog vrij en eerlijk?
„Exactly what I voted for”, schrijven Trump-aanhangers regelmatig online bij nieuwsberichten over migrantengezinnen die uiteengerukt zijn, beelden uit een Salvadoraanse martelgevangenis, gepeppersprayde demonstranten, gebombardeerde drugsbootjes en ‘Liberation Day’ importheffingen. Maar een flink deel van zijn kiezers denkt daar anders over. Vooral groepen die hij in 2024 voor zich won, jongeren en minderheden, lopen weg. In verschillende peilingen schommelt Trump rond de 40 procent steun. Dat is bijna een diepterecord na één jaar; alleen Trump zelf scoorde in zijn eerste termijn nog lager.
De manier waarop de Amerikaanse immigratiepolitie ICE te werk gaat, de dreiging richting Groenland, de heffingen, zijn omgang met de Epstein-files en de huidige economie zijn allemaal impopulair. Zelfs na al het gegerrymander (deels geneutraliseerd doordat Californië vijf districten vertimmerde in Democratisch voordeel) lijken de Republikeinen in ieder geval het Huis te verliezen. Democraten wonnen sinds 2024 alle belangrijke lokale verkiezingen, van een rechter in Wisconsin tot de gouverneur van New Jersey. Als ze dat ook landelijk doen, kunnen ze wetgeving en decreten blokkeren en parlementaire onderzoeken naar Trump en zijn bewindslieden beginnen. Rechtsgeldige decreten terugdraaien kan alleen een volgende president. Veel persoonlijk leed is dan geschied, maar de maatschappij is dan wel minder fundamenteel veranderd.
Trumps toespraken en persmomenten gaan nog vaak over hoe vreselijk zijn voorganger was. Maar hij trapt in dezelfde val als Biden: de macro-economie zien als de realiteit van gewone mensen. Met de harde cijfers van Amerikaanse inflatie, werkgelegenheid en groei is niet veel mis – zeker in vergelijking met doemscenario’s die rond Trumps importheffingen geschetst zijn. Maar Trump heeft klachten over woonlasten, zorgkosten, boodschappen, elektriciteitsrekeningen en verdere betaalbaarheid van levensonderhoud een „hoax” genoemd. Terwijl inflatie naast migratie de reden was waarom veel twijfelende kiezers op hem stemden.
Met de portemonnee van zijn eigen familie gaat het ondertussen florissant. Berichten over hun crypto, corruptie, nepotisme, buitenlandse deals en zelfverrijking bereiken niet elke Amerikaan, maar de Democratische boodschap dat Trump er alleen is voor de miljardairs als Elon Musk en hijzelf, lijkt aan te slaan.
Donald J. Trump (sr.) zal niet meer op een stembiljet staan. Speculatie over een ongrondwettelijke derde termijn is, al is het maar vanwege zijn leeftijd en lichamelijke kwalen, stilgevallen. Dit zou Republikeinen in 2026 sowieso niet helpen. Zij moeten zonder hem de ‘alleen Trump’-kiezers bereiken: mensen die zelden tot nooit stemmen, maar speciaal voor Trump van de bank kwamen.
Trumps campagnekas en endorsements – en het vermijden van zijn toorn – blijven belangrijk. Maar Republikeinen met een eigen achterban, in een kwetsbaar district, met hogere ambities, of die niets meer te verliezen hebben zullen zich meer van hem distantiëren. Zij hebben in Trumps eerste jaar slechts één belangrijke wet aangenomen: een begrotings- en belastingplan.
De eerste barstjes zijn te zien. Rond het Epstein-dossier muiten vooral Republikeinse vrouwen massaal tegen Trump. Deze maand stemden zeventien Republikeinen voor het behoud van een toeslag voor mensen met de Obamacare-zorgverzekering, waar Trump vanaf wil. „Een hobbelige weg”, antwoordde een afgevaardigde op de vraag of de president de troepen nog in het gareel kan houden en wetten kan doorvoeren.
In de Senaat leidt Thom Tillis (North Carolina) de onvrede. Hij regelde met Democraten dat er een gedenkplakaat komt voor de agenten die op 6 januari 2021 het Capitool beschermden, noemt de dreigementen richting Groenland „absurd” en veroordeelt het justitieel onderzoek naar centrale bankvoorzitter Jerome Powell. Tillis dreigt geen elke kandidaat voor de Federal Reserve meer goed te keuren, „inclusief de komende vacature voor Fed-voorzitter”.
In de gecentraliseerde Verenigde Staten komt substantiële weerstand ook van lokaal niveau. In met name Californië en Illinois blokkeren Democratische politici en federale rechters Trump soms. In Indiana doen zijn eigen Republikeinen dat: zij buigen niet voor intimidatie en weigerden hun kiesdistricten te hertekenen.
Presidenten worden niet afgerekend op buitenlandse interventies zonder Amerikaanse slachtoffers. Maar ze hebben er ook electoraal weinig mee te winnen. Het uitblijven van de „binnen 24 uur” beloofde vrede in Oekraïne, raakt meer mensen in Europa dan in de VS. Sterker nog, America First-kiezers vinden dat Trump veel te veel met andere landen bezig is. Vindt hij Iran en Groenland belangrijker dan hun economische malaise?
Toch is het waarschijnlijk dat Trump dreigementen en bommen blijft afvuren, juist wanneer hij in het binnenland aan macht verliest. Een president aan het einde van zijn houdbaarheid richt zich vaak meer op buitenlands beleid. Daar heeft hij traditioneel veel macht, zonder inmenging van het Congres. Daar kan hij een erfenis nalaten, de geschiedenis ingaan.
Een zwakkere Trump is daarom geen geruststelling. Toen The New York Times hem vroeg of er grenzen zijn aan zijn wereldwijde macht antwoordde hij: „Mijn eigen moraliteit. Mijn eigen geweten. Dat is het enige dat me kan tegenhouden.”
Omineuze woorden.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC