Klimaatverandering Het Franse skigebied Super-Besse loopt noodgedwongen voorop bij klimaatadaptatie. Alleen de beginnerspistes krijgen opgespoten sneeuw, zodat families met kinderen blijven komen. „De hotels zijn hier betaalbaar en we dachten: we proberen het eens uit.”
Sledehonden van trainer Julien Boivin in Super-Besse na een rit met toeristen in de regen.
Berggids Claire Costet (43) draagt een skibroek, een winterjas, dikke handschoenen, een muts, stevige bergschoenen met sneeuwschoenen eronder en… een grote zwarte paraplu. Die beschermt haar tegen de koude regen die met bakken uit de lucht komt op deze donderdagochtend in januari, waarop ze een wandeling op raquettes leidt in de bossen nabij Super-Besse. Dat skigebied ligt middenin in de vulkanische regio Auvergne in het hart van Frankrijk.
„Het ziet er een beetje gek uit”, zegt Costet terwijl ze met de paraplu boven haar hoofd en zeven toeristen in haar kielzog de licht besneeuwde bergen naast een vrijwel lege kinderskipiste oploopt. „Maar als ik mijn kleding iedere keer dat het regent nat laat worden, moet ik die elke paar maanden vervangen.” De kleding van de deelnemers, die zich zonder paraplu maar ook zonder morren de berg opwerken, kleurt intussen steeds donkerder. Hun handschoenen en mutsen druipen.
Ook de sneeuw waarop ze lopen lijdt onder de regen: het witte pak verdwijnt onder je voeten. Terwijl het er pas net lag: de vlokken vielen de afgelopen zeer koude dagen na een wekenlange warme periode. Vanwege de wisselvallige sneeuwval zijn de meeste van de 32 pistes van het skigebied, gelegen op 1.300 tot 1.850 meter hoogte, gesloten. Een dag na de regenachtige wandeling zal de temperatuur opnieuw kelderen en valt weer een fors pak sneeuw. En de dagen daarna stijgt de temperatuur tot ruim boven het nulpunt.
Dit gejojo van temperatuur en neerslag is het nieuwe normaal, verzucht burgemeester Lionel Gay (58) van het dorp Besse-et-Saint-Anastaise waarin het skigebied ligt. „Door klimaatverandering hebben we niet alleen minder sneeuw, het weer is ook onnavolgbaar geworden. Eergisteren was het hier -14 graden, vandaag is het +3 en smelt de regen alles weg!” Een jaar of tien geleden had Super-Besse vrijwel elke winter meerdere periodes van opeenvolgende weken waarop sneeuw viel en bleef liggen. „Nu zijn we blij als de sneeuw langer dan een dag blijft.”
Sneeuwschoenwandeling in Super-Besse.
Het veranderende klimaat dwingt Super-Besse en andere skigebieden zich aan te passen. Super-Besse begon daar relatief vroeg mee: tien jaar geleden ging het inzetten op vierseizoenstoerisme. Het afgelopen decennium werd een enorme kabelbaan gebouwd waarmee toeristen door de vallei kunnen glijden, maar ook een rodelbaan, een zwembad, een bowlingbaan, een avonturenpark en een achtbaan. Ook worden hethele jaar door activiteiten als escaperooms, mountainbiketours en wandelingen-met-gids aangeboden. In de toekomst wil Super-Besse ook onder meer coaching, yoga en zelfontwikkelingsprojecten in de natuur aanbieden.
„De transformatie werd aanvankelijk aangezwengeld door een ander probleem: we konden niet genoeg seizoenswerkers vinden en wilden het hele jaar werk kunnen aanbieden”, vertelt Gay. „En we móésten wel doordat we relatief laag liggen. Tien jaar geleden hadden we al de eerste problemen met sneeuwtekort.” Vincent Gratignol (61), directeur van het skigebied, voegt toe dat burgemeester Gay sterk geëngageerd is als het gaat om klimaatverandering. „Zonder de druk van mijn baas waren we uiteindelijk ook wel gediversifieerd, maar dan was het niet zo snel gegaan.”
Burgemeester Lionel Gay van het dorp Besse-et-Saint-Anastaise in Super-Besse.
Berggids Claire Costet in Super-Besse geeft instructie voor een wandeling op sneeuwschoenen.
Er kán in Super-Besse nog wel geskied worden: met water uit een nabijgelegen meer wordt sneeuw opgespoten waarmee de beginnerspistes het hele winterseizoen open worden gehouden. „We zijn een skigebied dat gericht is op families dus we willen dat kinderen in Super-Besse kunnen blijven leren skiën”, zegt Gay. „De andere activiteiten zijn ontwikkeld om hun ouders te plezieren, en de kinderen na de skiles.” In sneeuwloze weken zijn de beginnerspistes de enige witte stroken in het gebied; op deze regenachtige donderdag verandert de sneeuw er binnen enkele uren in een grijze slush puppy waarop slechts enkele skiërs zich wagen.
De keuze om toch sneeuw te blijven produceren, is ook een economische: het skigebied gebruikt de inkomsten uit skitoerisme voor de ontwikkeling van de andere activiteiten. Dat model werkt, vertelt Gay: „Inmiddels komt zo’n 30 tot 50 procent van onze omzet uit niet-sneeuwgerelateerde activiteiten. Voor een gemiddeld skigebied op deze hoogte is dat slechts 4 à 5 procent.”
Inmiddels geldt Super-Besse als een voorbeeld. Geregeld komen burgemeesters en directeuren van andere skigebieden die minder ver zijn er inspiratie opdoen voor klimaatadaptatie. En families uit de nabijgelegen stad Clermont-Ferrand, die hun huisjes massaal verkochten toen er steeds minder sneeuw begon te vallen, keerden de laatste jaren terug, zagen Gay en Gratignol. Gay: „Waarbij meespeelt dat niet iedereen het kan betalen naar dure, hoger gelegen gebieden te gaan.”
De deelnemers aan de wandeling-op-sneeuwschoenen tonen zich tevreden. Maud Hautot (44), dik ingepakt, vertelt dat zij en haar man dit jaar bewust voor Super-Besse kozen, hoewel haar man fervent skiër is. „De hotels zijn hier betaalbaar en we dachten: we proberen het eens uit. We wisten van tevoren dat er waarschijnlijk weinig sneeuw zou zijn, dus we hadden ons erop ingesteld dat we vooral zouden gaan wandelen. En dat vinden we prima”, zegt ze terwijl ze door de sneeuw en regen ploegt.
Ook de 61-jarigeJean-Marc Hulot, die met zijn schoonzoon en zoon meedoet aan de wandeling, zegt dat zijn familie bewust koos voor „een wintervakantie” in plaats van een skivakantie, al hadden meerdere mensen uit hun familie graag de lange latten ondergebonden. „We wilden in de bergen zijn en dit gebied was korter reizen dan de Alpen of de Pyreneeën. Dus dan skiën we maar niet”, zegt hij schouderophalend.
Voor gids Costet, die al achttien jaar wandeltochten begeleidt, betekent klimaatverandering vooral „dat ik minder vaak sneeuwschoenen onderbind. Maar gelukkig kunnen we ook wandelen als er geen sneeuw ligt.” Een andere verandering is dat Costet toeristen wat probeert bij te brengen over klimaatverandering. Zo stopt ze deze dag geregeld om te vertellen over de gevolgen die in Super-Besse waarneembaar zijn. „Door de droogte afgelopen zomer verloren deze bomen hun bladeren al in augustus”, zegt ze bijvoorbeeld. De groep blijft stil als hun gids uitlegt dat dit een eerste teken is dat de bomen kunnen afsterven.
Sneeuwwandelaars op weg naar een bevroren waterval.
Sneeuwkanon in het skigebied Super-Besse.
Berggids Claire Costet is de enige met een paraplu.
Ook aanbieders van andere toeristische activiteiten passen zich noodgedwongen aan aan het veranderende klimaat. Mountainbikeverhuurders halen hun fietsen eerder van stal. Verhuurders van vakantiehuisjes en restaurantuitbaters openen ook in de zomer. De lokale langlaufclub is al een jaar of drie slechts enkele dagen per winter open – deze winter is ze überhaupt nog niet open geweest. Een gloednieuw klimpark trekt in de koude winter weinig bekijks. Het cafeetje ernaast, met houten meubilair en één medewerkster, oogt verlaten.
Julien Boivin (45) biedt tochten aan met husky’s en andere sledehonden. Hij vertelt dat hij steeds vaker de sleeën moet inwisselen voor karts, waarop toeristen staand kunnen plaatsnemen. „Het voordeel van mijn vak is dat het al geschikt was voor alle seizoenen”, zegt Boivin nadat hij zijn doorweekte honden heeft bevrijd van hun harnas na een ritje met een Frans echtpaar door de half besneeuwde bergen. „Ook de honden vinden het prima: die rennen altijd wel. Hoewel dit regenachtige weer ook voor hen verschrikkelijk is” – de dieren bibberen en laten hun oren hangen.
Maar Boivin merkt dat hij mensen vaker teleurstelt. „Veel toeristen willen een sledetocht met husky’s maken over een wit landschap, in de zon. Die droom kunnen we steeds minder vaak waarmaken.” Hij verbaast zich geregeld over die weinig realistische verwachtingen. „Mensen denken dat hier nog altijd meters sneeuw ligt. Maar iedereen weet toch dat er klimaatverandering is? En we hebben webcams waarop je kunt zien hoe het gebied erbij ligt – we kunnen hier vaak niet eens een sneeuwpop maken!” De hondentrainer denkt dat het een vorm van ontkenning is, „mensen lijken de realiteit niet onder ogen te willen zien.”
Ook burgemeester Gay begint daarover. „Ik wil niet overkomen als iemand die anderen de les probeert te lezen, maar ik zie dat in andere gebieden nog steeds volledig wordt ingezet op skiën terwijl zij al lang in de transitiefase zouden moeten zitten. Er zijn nog steeds burgemeesters die klimaatadaptatie zien als iets irritants of onnodigs.” Volgens hem speelt mee dat de meeste burgemeesters van Franse dorpen met skigebieden politiek rechts georiënteerd zijn. „Het zijn vaak mensen die geloven dat technologie alles gaat oplossen”, zegt hij. Zoals snowfarming waarbij natuurlijke sneeuw wordt opgeslagen en een volgend seizoen hergebruikt. „Zij voelen zich daaringesterkt omdat wereldwijd te weinig gedaan wordt om klimaatverandering tegen te gaan.” Het werkt op hem demoraliserend. „Er moet een breder begrip komen over de ernst van het probleem en nationale en internationale leiders moeten aan de bak. Anders kunnen we ons aanpassen tot we een ons wegen, maar zullen we uiteindelijk alsnog worden ingehaald.”
Bevroren waterval in Super-Besse.
Skiër in de regen.
De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid
Source: NRC