Het vredesplan voor Gaza gaat de tweede fase in, maar talloze vragen blijven onbeantwoord. De kans is klein dat Palestijnen er op korte termijn beter van worden.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Het klonk deze week voortvarend: het Amerikaanse vredesplan voor Gaza gaat de tweede fase in. Volgens Steve Witkoff, de Amerikaanse speciale gezant voor het Midden-Oosten, kunnen de ‘volledige demilitarisatie’ en de ‘wederopbouw’ van Gaza beginnen.
Voor wie nu een zucht van opluchting slaakt: de praktische uitwerking van het plan is nog steeds onduidelijk. De Palestijnen proberen ondertussen in Gaza onder miserabele omstandigheden te overleven.
Het overgrote deel van de bevolking zit samengeperst in het gebied ten westen van de gele lijn, het gedeelte waar het Israëlische leger zich uit heeft teruggetrokken. Dat beslaat grofweg 47 procent van Gaza. Alles ligt hier in puin. Mensen wonen in kapotte tenten die bij regenbuien volstromen, er is geweld en er is geen enkel loket waarbij zij kunnen aankloppen voor hulp.
De tweede fase dus. Wat er op papier van de grond is gekomen, is een overgangsregering die het dagelijks bestuur van Gaza op zich moet nemen. Het goede nieuws is dat alle Palestijnse facties hun zegen hebben gegeven. Hamas, Islamitische Jihad en de Palestijnse Autoriteit steunen het initiatief, al is onduidelijk of zij dat uit overtuiging of onder Amerikaanse druk hebben gedaan.
Dat nieuwe bestuur heeft een volle gereedschapskist nodig om stappen vooruit te kunnen zetten. Daarvoor zou de hele internationale gemeenschap de handen ineen moeten slaan en met mensen en middelen over de brug moeten komen. Cruciaal is bovendien de medewerking van Israël, de staat die alle grensovergangen van Gaza controleert.
Israël blijft echter tegensputteren. Formeel is het belangrijkste bezwaar dat de tweede fase volgens het land pas kan beginnen als de eerste fase volledig is afgerond, en dus ook het lichaam van de laatste gijzelaar is teruggekeerd. Pas daarna zou Israël bereid zijn zich verder uit Gaza terug te trekken en meer hulp toe te laten.
In de praktijk voldoet Israël zelf ook niet aan alle voorwaarden. Zo is de grensovergang met Egypte potdicht, terwijl die in de eerste fase van het vredesplan had moeten opengaan.
Er wordt bovendien gewacht op de presentatie van het zogenoemde bestuur van vrede, het orgaan dat toezicht moet houden op het Palestijnse overgangsbestuur en de reconstructie van Gaza. De Amerikaanse president Donald Trump zal hier zelf de voorzitter van zijn, maar het is onbekend welke andere leiders zullen aanschuiven.
Daarnaast is een effectieve politiemacht nodig om de veiligheid en orde in het gebied te bewaren. Maar die internationale stabilisatiemacht komt vooralsnog niet van de grond vanwege een belangrijke vraag: wordt dat een soort politiedienst of is het de bedoeling dat zij ook Hamas gaat ontwapenen?
Als dat laatste het geval is, wordt het lastig om landen over te halen mensen naar Gaza te sturen. Als die stabilisatiemacht echter alleen over veiligheid op straat gaat, is het weer volstrekt onduidelijk wie Hamas ertoe moet bewegen de wapens in te leveren – een belangrijk onderdeel van fase 2.
Er bestaat geen twijfel over dat Hamas ondanks twee jaar oorlog stevig in het zadel zit in Gaza. Tegenstanders zijn geëxecuteerd en gedode commandanten zijn snel vervangen door nieuwe mensen. Volgens inwoners zijn er bovendien overal in het gebied weer checkpoints die worden bemand door Hamasstrijders.
‘Ze proberen uit te stralen dat zij nog steeds de baas zijn en dat zij voor veiligheid zorgen’, zei Nidal Kuhail uit Gaza-Stad tegen The New York Times. ‘Je kunt hun aanwezigheid voelen, al lijken ze wel zwakker dan in het verleden.’
De organisatie beschikt nog altijd over een enorme wapenvoorraad. Aangezien meer dan de helft van het tunnelnetwerk onder Gaza intact zou zijn, is er voldoende plaats om ze op te slaan en te verbergen.
De druk om de wapens in te leveren is groot, zowel vanuit Israël als de internationale gemeenschap, maar voor Hamas ligt dit uitermate gevoelig. Allereerst zou de organisatie daarmee de kern van haar identiteit opgeven: de gewapende strijd tegen Israël. Daarnaast wil Hamas zijn wapens niet kwijt, omdat de strijders zichzelf willen kunnen verdedigen.
Nu zegt Hamas over ontwapening te willen praten, maar alleen als er ook serieus gesproken wordt over de volledige terugtrekking van Israël uit Gaza en de oprichting van een Palestijnse staat in de Westelijke Jordaanoever en Gaza, met Oost-Jeruzalem als hoofdstad. Daar zal Israël nooit mee instemmen.
Het zal niet meevallen om fase 2 soepeltjes uit te rollen. Er zijn veel vragen. Zolang deze niet worden beantwoord, laat de stabiliteit waar de inwoners van Gaza zo naar snakken op zich wachten. De tweede fase, zo wordt gevreesd, zou weleens lang kunnen duren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant