Het Iraanse regime weet het internet in eigen land bijna compleet uit de schakelen. Dat is een strategische keuze. Op Amerikaanse Starlink-ontvangers wordt actief gejaagd met Russische storingssystemen: zogeheten jammers.
is onderzoeksjournalist bij de Volkskrant met als specialisatie cybersecurity en inlichtingendiensten.
Video’s met het geweld van de Iraanse ordetroepen, ooggetuigenverslagen, beelden van schietende leden van de Revolutionaire Garde: het vindt maar mondjesmaat de weg uit Iran nu de demonstraties in het land al bijna drie weken aanhouden.
Net als bij voorgaande protestgolven slaagt het islamitische regime er behoorlijk effectief in om het internet in het land zo goed als compleet plat te leggen. Deze black-out is volgens experts zelfs strikter dan bij voorgaande demonstraties en misschien wel de ernstigste die in decennia is voorgekomen. Hoe slaagt Iran daar telkens opnieuw in?
Het voordeel van het land is dat het weinig zogeheten toegangspunten tot het mondiale internet heeft. Een strategische keuze. Als het regime besluit dat het land afgesneden moet worden, kan dat relatief eenvoudig. Het nadeel: alles komt in zo’n geval stil te liggen, ook bijvoorbeeld bank- en overheidssytemen.
Daarom heeft het regime aan een oplossing gewerkt, het zogeheten Nationale Informatie Netwerk (NIN), een soort intranet voor Iran alleen. Het is een gecensureerde versie van het vrije internet. Overheidsdiensten zijn hierop aangesloten.
De black-out van deze maand was alleen zo intens dat ook delen van het NIN platgingen. De afgelopen dagen heeft de Iraanse regering geprobeerd die te herstellen. Vanaf donderdag deden bijvoorbeeld .IR-domeinen het grotendeels weer in het land. En ook bepaalde online services, zoals Snapp en Tapsi voor vervoer en het bezorgen van eten, werkten volgens lokale Iraanse bronnen weer als gebruikelijk.
Maar verbindingen met de buitenwereld zijn nog steeds grotendeels afgesloten. En dus vindt er een permanent kat-en-muisspel plaats met critici van het regime die proberen datapakketjes het land uit te krijgen, bijvoorbeeld via Starlink-ontvangers.
De Volkskrant had deze week via een tussenpersoon enkele malen contact met twee Iraanse bronnen, waarvan er een bij de overheid werkzaam is. De krant wilde weten hoe effectief de internetverstoring is, welke middelen het regime inzet en wat daarvan op straat merkbaar is.
Beide Iraanse bronnen wonen in de hoofdstad Teheran en maken gebruik van internet via Starlink, de service van SpaceX, het bedrijf van Elon Musk. Starlink maakt verbindingen via laagvliegende satellieten. Er zouden tienduizenden apparaten het land zijn ingesmokkeld. De bronnen zeggen dit te herkennen: zij kennen meerdere personen met dergelijke ontvangers.
De Revolutionaire Garde probeert, zeggen zij, met specifieke jammers (stoorzenders) de verbindingen van Starlink te verstoren. Die staan opgesteld op strategische plekken of zijn op vrachtwagens gemonteerd en rijden rond. Het idee is simpel: zij overstemmen het niet zo sterke Starlink-signaal, waardoor dat niet bij de ontvanger komt.
Een vrachtwagen met een jammer kan in een straal van enkele- tot tientallen kilometers signalen verstoren. Dit zorgt ervoor dat de verbindingen zo traag en onstabiel worden dat bijvoorbeeld VPN-services er niet meer op werken. Ook bellen naar het buitenland is te instabiel.
Een Iraanse bron: ‘De beweringen over een volledige, landelijke Starlink-black‑out zijn overdreven, maar zware jamming in specifieke gebieden kan wel tussen de 30 tot 80 procent pakketverlies veroorzaken. Op landelijke plekken is de connectiviteit sporadisch wel beschikbaar. Daardoor kan alsnog beeldmateriaal naar buiten lekken.’
De Volkskrant kon wel tekstberichten sturen en ontvangen maar geen video versturen of binnenkrijgen.
Het regime heeft volgens de Iraanse overheidsbron de afgelopen ‘12 tot 18 maanden’ met name Russische militaire jamsystemen aangekocht of verkregen om er ervaring mee op te doen. Deze bron verstrekte een lijst met systemen, zoals de Tirada-S, Silok-01, Repellent-1, Leer-3, Pole-21 en Zhitel R-330Zh. De informatie is niet onafhankelijk geverifieerd.
De bron: ‘Sommige van deze systemen zijn fysiek in Iran. Van andere is enkel de technologie beschikbaar om er lokale versies van te kunnen maken.’ Het is bekend dat Iran en Rusland op militair gebied samenwerken. Rusland heeft de militaire systemen echt hard nodig voor de oorlog in Oekraïne. Op het slagveld zetten de Russen veel jamming units in, zoals de Leer-3 die veelvuldig in Oekraïne is waargenomen.
Het gaat bij genoemde systemen niet alleen om jammers die signalen overstemmen, maar ook die gps-ontvangst kunnen verstoren of spoofen (vervalsen), drones kunnen ontregelen en mobiele communicatie hinderen. Dat verklaart waarom ook bellen in Iran nagenoeg onmogelijk is, behalve in grensregio’s waar mensen simkaarten gebruiken van telecomproviders in buurlanden.
De lokale bronnen schatten dat er tientallen vrachtwagens van de Revolutionaire Garde rondrijden met jammers. Enkele zijn door demonstranten in de fik gestoken en verwoest. Ook zoeken leden van de Revolutionaire Garde naar Starlink-ontvangers in Teheran, onder andere met drones die Starlink-antennes opsporen. Er zijn huiszoekingen en de Garde arresteert burgers die een apparaat bezitten.
Barend Lubbers, universitair docent navigatietechnologie aan de Nederlandse Defensie Academie, die de lijst met aangeschafte Russische militaire systemen bekeek, is onder de indruk van wat Iran aan jamming kan doen. ‘Dit gaat over systemen voor elektromagnetische oorlogsvoering, zoals de R-330Zh Zhitel en Pole-21’.
Volgens Lubbers betreft het militaire systemen die zowel ingezet kunnen worden om de communicatie van Iraanse burgers te beperken als om wapensystemen die beschermen tegen drones of gps-geleide wapens. Lubbers: ‘In dat geval zou je kunnen denken dat ze zich voorbereiden op een conflict tegen een geavanceerde tegenstander.’ Als de systemen enkel worden gebruikt om bijvoorbeeld Starlink te verstoren, ligt dat minder voor de hand, zegt hij. De Pole-21 is een systeem dat satellietpositionering (gnss) kan ontregelen.
Een Iraanse cybersecurity-expert uit Engeland, Nariman Gharib, zegt dat data vanuit Starlink-terminals laat zien dat Iran met geavanceerde middelen het gps-signaal verstoort. Gharib op X: ‘Dit gaat niet over eenvoudige jamming; het lijkt erop dat de (Iraanse) overheid valse gps‑signalen uitzendt om terminals te verwarren.’ Het effect is volgens hem dat Starlink wel online blijft maar nauwelijks te gebruiken is. Dat komt weer overeen met observaties uit Iran zelf.
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant