Diplomatie De Vaticaanse staatssecretaris Pietro Parolin probeerde op kerstavond een militaire interventie van de VS in Venezuela te vermijden. Dat was onsuccesvol. Eerder boekte de Vaticaanse diplomatie wel resultaat in onder meer Cuba en Colombia.
President Volodymyr Zelensky ontmoet de Amerikaanse president Donald Trump in de marge van de begrafenis van paus Franciscus in de Sint Pieter in Vaticaanstad.
In Italië domineert de thuiskomst van Alberto Trentini en Mario Burlò het nieuws. De hulpverlener Trentini en zakenman Burlò zaten meer dan een jaar vast als politieke gevangenen in Venezuela. De rechtse regering van premier Giorgia Meloni, een medestander van de Amerikaanse president Donald Trump, wist zeer snel diplomatiek voordeel te halen uit de machtswissel in Caracas. De VS ontvoerden op 3 januari president Nicolás Maduro, die werd opgevolgd door vicepresident Delcy Rodríguez.
Op kerstavond, toen de spanning tussen de VS en Venezuela al flink was opgelopen, werden vanuit Rome andere diplomatieke pogingen ondernomen om in die crisis iets te betekenen. Staatssecretaris Pietro Parolin (een functie vergelijkbaar met die van premier) probeerde die dag via een gesprek met de Amerikaanse ambassadeur bij de Heilige Stoel het vertrek van Nicolás Maduro naar Rusland te regelen. Parolin wilde zo militair ingrijpen in Caracas en het daarbij dreigende bloedvergieten voorkomen. Dat meldt de Washington Post, die documenten over die ontmoeting kon inkijken.
Dat lukte niet. De VS ontvoerden Maduro en zijn vrouw Cilia Flores, en brachten hen naar de VS. Volgens de Venezolaanse autoriteiten vielen daarbij honderd doden.
Hoewel deze diplomatieke actie mislukte, is Pietro Parolin (70) een ervaren rot in de Vaticaanse diplomatie die in het verleden mooie successen heeft behaald. Ben Rhodes, acht jaar lang adviseur en naaste medewerker van president Barack Obama, beschrijft in zijn memoires hoe Parolin nauw betrokken was bij de dooi tussen de VS en Cuba, in 2014.
Dat jaar betekende een keerpunt in de relatie tussen beide landen, na meer dan een halve eeuw vijandigheid. Toen het overleg vergevorderd was, ontmoetten beide partijen elkaar in het Vaticaan. Wijlen paus Franciscus was de neutrale derde die de historische toenadering overzag. Rhodes herinnert zich dat Parolin zei God dankbaar te zijn dat hij de verzoening mocht begeleiden. „Als alles hier tot een goed einde wordt gebracht, dan moeten we champagne schenken!”, fluisterde Parolin in Rhodes’ oor.
Het Vaticaan speelde tussen 2012 en 2016 ook een discrete maar moreel invloedrijke rol in de vredesgesprekken tussen de Colombiaanse overheid en de rebellengroep FARC, zegt de Belgische theoloog en filosoof Emmanuel Van Lierde, een goed geïnformeerde insider van het Vaticaan, aan de telefoon. De bemiddeling eindigde in 2016 in een vredesakkoord. Dat Parolin gezien zijn functie recent ook in Venezuela een rol probeerde te spelen, verbaast hem niet. „Hij heeft bovendien een bijzondere band met het land, want hij was er vier jaar lang de pauselijke nuntius, of ambassadeur.”
Ook onder wijlen paus Franciscus was de aandacht voor de aanslepende humanitaire crisis in Venezuela, als gevolg van wanbeleid, corruptie en drugs, al groot. „Vergeet niet dat Franciscus een jezuïet was, en dat Arturo Sosa, de generaal-overste van de jezuïeten, uit Venezuela komt.” De gevoeligheid voor de barre situatie van de gewone Venezolanen kwam via Sosa extra op de radar van het Vaticaan, maar zeker ook via de informatie van de talloze bisschoppen en priesters in het land.
Paus Benedictus (r.) met Pietro Parolin in Vaticaanstad in 2009.
Van Lierde omschrijft het uitgebreide, wereldwijde netwerk van het Vaticaan als de diplomatieke kracht van de kerkelijke ministaat in hartje Rome. De paus beschikt over een schat aan informatie over de toestand in de wereld, in de eerste plaats via het netwerk van ambassadeurs. „Hij is zowel religieus leider als staatshoofd”, zegt de theoloog. „Daarom heeft hij een uitgebreid netwerk van nuntii [ambassadeurs].” Tegelijk zijn ambassadeurs benoemd bij de Heilige Stoel. Tussen hen organiseert het Vaticaanse staatssecretariaat elke maand een multilateraal overleg, vaak per continent. Ambassadeurs omschrijven de post bij de Heilige Stoel als een van de interessantste uit hun carrière: „Het lijkt volgens hen een beetje op de Verenigde Naties.”
Bovendien is de kerk tot in de verste uithoeken van de wereld aanwezig met priesters, religieuzen, missionarissen, sociale organisaties en gelovigen. Van Lierde: „Daardoor behoren de kerk en het Vaticaan tot de best geïnformeerde instanties ter wereld.” Met al die informatie probeert de kerk iets waardevols te doen, zich neutraal op te stellen in conflicten, en het geweten van de wereld te spelen, zegt de Vaticaankenner.
Maar het morele gezag van de paus en dus de invloed van het Vaticaan botsen tegenwoordig snel op harde machtspolitiek. Een oorlog plaatst de paus, die niet openlijk partij wil kiezen, in een lastige positie. „Zo sprak wijlen Franciscus over het ‘gemartelde Oekraïne’, zonder de Russische president Poetin bij naam te noemen. Daarvoor kreeg hij kritiek”, zegt de theoloog. „Maar het was wel degelijk een grote persoonlijke frustratie dat hij die oorlog niet kon stoppen.” Van Franciscus is verder bekend dat hij zeer frequent met de belaagde kleine parochie in Gaza-Stad belde.
Zijn opvolger Leo, nog vrij vers in zijn pontificaat, is behoedzamer en spreekt zich politiek veel minder snel uit. „Hij is een strateeg, die achter de schermen vast ook goed weet wat hij doet”, vermoedt Van Lierde. „Al kunnen kerkleiders niet alle wereldproblemen oplossen, ook onder Leo zal het Vaticaan een belangrijke politieke speler blijven.” Maandag was alvast de Venezolaanse oppositieleider en Nobelprijswinnaar Maria Corina Machado op audiëntie bij de paus. Ze vroeg hem druk uit te oefenen voor de vrijlating van politieke gevangenen. Paus Leo sprak eerder de hoop uit dat Venezuela een onafhankelijk land blijft, met respect voor de mensenrechten.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC