Met groots opgezette historische voorstellingen, speciale evenementen, optochten, vuurwerkshows – ja, zelfs het WK voetbal - vieren de Verenigde Staten dit jaar 250 jaar onafhankelijkheid en vrijheid. Maar is er wel reden voor feest?
Amerika viert dit jaar zijn semiquincentennial, zijn 250ste verjaardag. ‘Met één vel perkament en 56 handtekeningen begon Amerika aan de grootste politieke reis in de menselijke geschiedenis’, aldus president Donald Trump over de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring die op 4 juli 1776 officieel het einde van de Britse heerschappij betekende en de oprichting van de Verenigde Staten van Amerika.
Wie de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring leest, ziet dat deze nog altijd krachtige woorden bevat over bestuur: tegen de tirannie van koningen, vóór het recht van het volk om samen te komen en zich zonder angst uit te drukken. Ja, zelfs passages dat ze een regering mogen veranderen, afschaffen en opnieuw inrichten om hun collectieve veiligheid en geluk te garanderen.
Intussen lijkt vooral Donald Trump - aanstaande dinsdag alweer een jaar terug in het Witte Huis - bezig met pogingen om Amerika uit te breiden en naar eigen inzicht te modelleren. Daarbij deinst hij er niet voor terug om ook de Amerikaanse geschiedenis te herschrijven. Dat herschrijven beperkt zich ook niet tot de leerboeken op scholen, maar strekt zich uit tot de kunst, de wetenschap en het geheugen van de Amerikanen zelf.
Daarom de vraag: waar staat Amerika op zijn 250ste verjaardag? Valt er eigenlijk iets te vieren?
‘De Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 houdt Amerikanen en de wereld een morele spiegel voor met twee kernprincipes: alle mensen zijn gelijk geschapen met onvervreemdbare rechten, en regeringen ontlenen hun macht aan de instemming van de geregeerden. Ook toen was er veel werk aan de winkel: de helft van de ondertekenaars was slavenhouder en allen behoorden tot de bevoorrechte klasse van kiesgerechtigden, nog geen 10 procent van de bevolking. Het was volgens founding father James Madison dan ook een ‘novelty’, het fundament van een nieuwe staatsvorm die toen nog nergens bestond.
‘De Verenigde Staten hebben sindsdien laten zien dat ze tegen een stootje kunnen. Het land doorstond de onafhankelijkheidsoorlog, een burgeroorlog, de verscheurende Vietnamoorlog, forse gewelddadigheden tijdens de moeizame strijd van de burgerrechtenbeweging, slecht functionerende presidenten, economische crises, en aanslagen op politici en activisten. De Amerikaanse grondwet uit 1787 bood uiteindelijk steeds voldoende houvast om uit een crisis te komen.
‘Sinds het presidentschap van Bill Clinton (1993-2001) is de Amerikaanse politiek in een nieuwe cyclus van polarisatie beland. De opkomst van sociale media, de grotere rol van campagnefinanciering en de versterking van de politieke flanken spelen daarbij een belangrijke rol. President Donald Trump is een product van deze tijd, en werd in 2024 opnieuw overtuigend gekozen door een bevolking die inmiddels vrijwel alles van hem weet. Hij benut vastberaden alle beschikbare middelen om zijn bevoegdheden maximaal op te rekken, maar dat kan in praktijk niet onbeperkt.
‘Recente verkiezingen in Virginia, New Jersey en New York City werden gewonnen door opponenten van Trump. En het door conservatieve rechters gedomineerde Hooggerechtshof stelde in de eerste termijn van Trump duidelijk grenzen aan zijn macht, terwijl de eerste grote uitspraken uit zijn tweede termijn in 2026 worden verwacht.
‘Amerika heeft in 2026 dus zeker iets te vieren. Het land loopt wereldwijd voorop in militaire macht, wetenschappelijk onderzoek, technologie en populaire cultuur – en heeft herhaaldelijk laten zien sterk uit crisissituaties te kunnen terugveren. Ook Nederland heeft hierdoor veel aan Amerika te danken, het is belangrijk ons daarvan bewust te zijn.’
‘Vanuit historisch perspectief zit er een zekere ironie in dat de Verenigde Staten in 250 jaar full circle zijn gegaan: een imperialistische despoot aan de macht, die niks van doen heeft met de democratie.
‘Het afgelopen jaar nam fascisme in de VS alleen maar toe en de consequenties zijn ernstig: uitbraken van mazelen met doden tot gevolg door onwetenschappelijk vaccinatiebeleid, concentratiekampen voor (illegale) immigranten waar vaak ook ‘per ongeluk’ inheemse Amerikanen in terechtkomen, het militair en internationaal recht wordt aan de laars gelapt als het gaat om Venezuela of het Midden-Oosten, er is sprake van een enorme afname in de rechten van queers en nog een hele waslijst aan andere ontwikkelingen die met moeite anders te lezen zijn dan uitwassen van een fascistisch regime.
‘De bovenstaande ontwikkeling doet meteen denken aan een bekend citaat uit de eerste helft van de 20ste eeuw van een onbekende bron, onjuist toegeschreven aan schrijver Sinclair Lewis: ‘When fascism comes to America, it will be wrapped in the flag and carrying a cross.’ Wat wél kan worden toegeschreven aan Lewis is het volgende citaat uit zijn boek uit 1935 It Can Happen Here: ‘In Amerika werd de strijd vertroebeld door het feit dat de ergste fascisten juist degenen waren die het woord ‘fascisme’ verwierpen en slavernij aan het kapitalisme predikten onder het mom van constitutionele en traditionele Amerikaanse vrijheid.’
‘Het is meer dan tijd om hierover in gesprek te gaan met elkaar in Nederland, de VS en andere gelijkgestemden wereldwijd die oprecht geven om democratische waarden en universele mensenrechten.’
‘Ik kijk nog even op het geboortekaartje van 250 jaar geleden. In die Onafhankelijkheidsverklaring wordt als vanzelfsprekend beschouwd dat ‘alle mensen als gelijken geschapen zijn; dat zij onvervreemdbare rechten hebben als het leven, de vrijheid en het streven naar geluk’. In 1776 klonken die woorden voor gewone Amerikanen als een ver toekomstvisioen of zelfs een dwaze fantasie. Amerika werd geregeerd door grootgrondbezitters en deels slavenhouders die hun eigen belangen dienden. Slaven, inheemse inwoners en vrouwen waren geketend aan ongelijkheid.
‘Dankzij massale burgerbewegingen kwam pas vele jaren later de afschaffing van de slavernij, het algemeen kiesrecht en de burgerrechtenwet. President Franklin Roosevelt ontwierp iets van een sociaal vangnet. Later uitgebreid door Truman en Johnson. Helaas kraakt dat ‘nieuwe’, vooruitstrevende Amerika onder Donald Trump. Over de ‘rule of law’ wordt nauwelijks meer gesproken. Machtsdenken domineert. Media zijn de vijanden van het volk. Het verschil tussen arm en rijk is ongekend. Amerika is tot op het bot gepolariseerd.
‘In 250 jaar Amerikaanse geschiedenis was het vallen en opstaan. Toch geloof ik in de bekende quote van Martin Luther King Jr.: ‘De boog van het morele universum is lang, maar hij buigt naar rechtvaardigheid.’ Maar… in het huidige tijdsgewricht is er opvallend veel angst over de koers van de eigen natie.
‘Een feestje? Ik spreek liever van een zinvolle herdenking. In 2026 herdenken we ook 25 jaar ‘11 september’. Ik wens Amerikanen toe dat iets van de golf van eensgezindheid, die hen toen overspoelde, terugkeert.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant