Oorlog in Oekraïne Met de lening van de EU moet Oekraïne vooral Europese wapens kopen, stelt de Europese Commissie voor. Voor aankopen in bijvoorbeeld de Verenigde Staten is toestemming uit Brussel vereist.
Oekraïense militairen vuren een houwitser van Amerikaanse makelij af, eind december 2025.
Voor wat hoort wat, zegt Brussel tegen Kyiv. Het is de bedoeling dat Oekraïne het merendeel van de lening van 90 miljard euro die het van de EU krijgt, gebruikt om defensiematerieel van Europese makelij te kopen. Alleen als het Oekraïense leger materieel nodig heeft dat in Europa niet op korte termijn beschikbaar is, kan het zijn inkopen in de Verenigde Staten of elders doen.
Met deze voorwaarden, die zijn vervat in een voorstel van de Europese Commissie, moet worden gegarandeerd dat de Europese industrie volop meeprofiteert van de financiële steun aan Oekraïne. De Europese herbewapening, zo blijkt opnieuw, is ook een vorm van industriepolitiek. De wens om Europese producenten voorrang te geven, van oudsher vooral een stokpaardje van Frankrijk, wordt inmiddels breed gedeeld.
Nederland en Duitsland hadden de afgelopen dagen bepleit dat Oekraïne de ruimte moest krijgen om sommige inkopen te doen bij andere bondgenoten, met name de VS. Denk aan Patriot-luchtafweersystemen, of onderdelen om F-16’s in de lucht te houden. Kyiv moet zulk materieel zonder tekst en uitleg aan Brussel kunnen inkopen in de VS, vond Nederland, ook al kwam het geld uit Europa.
De Europese Commissie gaat daar maar gedeeltelijk in mee. Kyiv kan elders inkopen doen, maar zal eerst moeten onderbouwen dat er een „urgente behoefte” aan specifiek materieel is, waardoor levering uit de EU of een Europees partnerland geen optie is. De Commissie en een meerderheid van de EU-landen zullen er mee moeten instemmen.
Een Nederlandse suggestie om bij voorbaat een bedrag van minstens 15 miljard euro te reserveren waarmee Oekraïne zonder papierwerk buiten Europa kan winkelen, haalde het niet. In totaal zal Oekraïne met het Europese geld zo’n 60 miljard euro aan defensieuitgaven kunnen financieren. De overige 30 miljard is bedoeld om andere gaten op de begroting te dichten.
„We willen allemaal vrede voor Oekraïne”, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen woensdag bij de presentatie van het voorstel. „En daarvoor moet Oekraïne zich in een krachtige positie bevinden, op het slagveld en aan de onderhandelingstafel.”
Oekraïne heeft het geld hard nodig. De Amerikaanse regering stuurt onder president Trump geen geld en wapens meer naar Kyiv. Europese landen zitten krap bij kas en willen het Amerikaanse gat niet zomaar met hun eigen geld dichten. Ook het IMF zag weinig ruimte om bij te springen.
Maandenlang probeerde de Europese Commissie gebruik te maken van de tegoeden van de Russische centrale bank ter waarde van ruim 200 miljard euro die zich in Europa bevinden en die sinds de Russische invasie van Oekraïne bevroren zijn. Niet de Europese belastingbetaler, maar Rusland moest voor de kosten opdraaien, vond Von der Leyen. Pas als Moskou na de oorlog herstelbetalingen aan Oekraïne zou doen, zou het zijn geld terugzien.
Die oplossing sneuvelde in december tijdens een marathonoverleg in Brussel. België, dat het leeuwendeel van de Russische tegoeden in Europa huisvest bij effectenhuis Euroclear, vreesde voor de gevolgen van zo’n ongekende ingreep. Premier Bart De Wever was niet te vermurwen, waarop ook andere landen begonnen te aarzelen.
Het leidde tot een compromis. De steun aan Oekraïne zou door de EU worden betaald door een gezamenlijke lening aan te gaan, met de EU-begroting als onderpand, en dat geld uit te lenen aan Oekraïne. Hongarije, Slowakije en Tsjechië bedongen een uitzondering: deze drie landen doen niet mee. De rentelasten voor de EU worden geschat op 3 tot 4 miljard euro per jaar.
In naam moet Oekraïne de lening terugbetalen, maar er wordt in Brussel aan getwijfeld of dat daadwerkelijk gaat gebeuren. Door de afgebakende inkoopvoorwaarden zal veel van het geld in de praktijk alsnog terug naar Europa stromen.
De Commissie wil in april het eerste geld uit de lening uitbetalen. Daarvoor zal Von der Leyen het eerst eens moeten worden met de EU-landen en het Europees Parlement over de precieze voorwaarden.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC