Waar zijn de media in het buitenland vol van? Vandaag: in Polen ziet correspondent Arnout le Clercq hoe nepfilmpjes van jonge vrouwen die pleiten voor een ‘Polexit’ tot commotie leiden.
‘Ja, ik wil een Polexit’, zegt de jonge vrouw op TikTok. Ze heeft lang bruin haar, is keurig opgemaakt, heeft een symmetrisch gezicht en draagt een wit T-shirt met de Poolse adelaar erop. ‘Het is genoeg geweest met het besturen vanuit Brussel’, vervolgt ze. ‘Dit is ons recht, ons geld en onze beslissing.’
Ze is een van de jonge vrouwen op het kanaal Prawilne Polki: ‘Echte Poolse vrouwen.’ En net als de anderen bestaat ze niet.
Twitter bericht wordt geladen...
Rond de jaarwisseling verschenen filmpjes op TikTok waarin werd opgeroepen tot een ‘Polexit’. Res Futura, een ngo die desinformatie onderzoekt, concludeerde dat ze zijn gemaakt met AI. De welbespraakte vrouwen die beantwoorden aan het Poolse schoonheidsideaal zijn deepfakes, neppersonen die een scriptje afratelen.
‘Als ik over Polexit praat, hoor ik bangmakerij, rampspoed, het einde van de wereld. Het is altijd hetzelfde patroon’, zegt een van de AI-klonen. ‘Er is geen discussie over wie er werkelijk voor ons beslist en waarom. Misschien is het hoog tijd dat we daar eens rustig over praten?’
In Warschau was het intussen hoog tijd om aan de bel te trekken. Op TikTok was ‘een sterke toename te zien door AI gegenereerde video’s die desinformatie verspreiden over het lidmaatschap van Polen van de Europese Unie’, aldus Dariusz Standerski, viceminister voor Digitale Zaken.
Hij stuurde een brief naar de Europese Commissie met het verzoek om een procedure te starten tegen TikTok onder de Digital Services Act (DSA), die onder meer sociale media reguleert. Saillant genoeg sprak de rechtse president Karol Nawrocki vorige week zijn veto uit over een wetswijziging waarmee Polen de DSA implementeert. Volgens hem komt dit neer op ‘censuur’.
Na verschillende meldingen van gebruikers haalde TikTok het kanaal uit de lucht. Onderzoek van Konkret24, de factcheck-redactie van televisiezender TVN, wees uit dat het account al langer bestond, maar pas afgelopen december een ‘patriottisch’ signatuur kreeg. Het gaat om slechts zeven filmpjes, maar ze bereikten honderdduizenden gebruikers.
Wie goed kijkt, ziet inderdaad de kenmerken van AI: vreemde gezichtsuitdrukkingen en raar taalgebruik. Het is echter de vraag of iedereen dit opvalt, gezien het flitstempo waarmee TikTok korte filmpjes op gebruikers afvuurt.
Volgens de regering gaat het om een georganiseerde campagne. Standerski zei tegen Politico dat het de bedoeling is om ‘narratieven te testen’ voorafgaand aan de parlementsverkiezingen volgend jaar; regeringswoordvoerder Adam Szłapka noemde het beestje bij de naam en stelde dat het om ‘Russische desinformatie’ zou gaan (hoewel daar nog geen sluitend bewijs voor is).
Steun voor de EU is in Polen, dat in 2004 lid werd, van oudsher hoog. Toch waart het spook van de Polexit door het land, of in elk geval door de Poolse media. Nieuwssite Wirtualna Polska publiceerde in december een peiling waarin maar liefst een kwart van de ondervraagden hun steun uitspraken voor het verlaten van de EU.
Deze ontwikkeling valt samen met de groei van uiterst rechts in de peilingen. Rechts-nationalistische oppositiepartij PiS is nog altijd het grootst op de rechterflank. Maar partijen die veel eurosceptischer zijn, winnen aan invloed, zoals Konfederacja en de nieuwe partij van extreemrechtse stokebrand Grzegorz Braun. Hij pleit voor Polexit en is berucht om zijn antisemitische en racistische retoriek. Zijn partij kwam recent als derde uit de bus bij een peiling.
Volgens het onderzoek van Wirtualna Polska zijn vooral oudere mannen het meest eurosceptisch. De grootste steun geniet de EU nog altijd onder jongere vrouwen. Volgens stichting Res Futura is dit juist de doelgroep van de deepfakes: 15 tot 25 jaar.
Aleksandra Wójtowicz, analist bij het Pools Instituut voor Internationale Zaken, zei tegen nieuwssite Euronews dat er een trend is onder uiterst rechts om de pijlen op jonge vrouwen te richten. ‘En wie kan jonge vrouwen beter aanspreken dan andere jonge vrouwen’, aldus Wójtowicz. Of ze nu echt zijn of niet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant