Noord-Ierland Bij de nationalistische jeugdclub Glór na Móna leren kinderen op jonge leeftijd op te komen voor de Ierse taal. Nu zien ze hun vrienden Iers leren met de nummers van de succesvolle hiphopgroep Kneecap. „Je plant eigenlijk voorzichtig een zaadje bij de kinderen.”
Kneecap op een muurschildering in West Belfast.
Jongerenwerker Emma Ní Mhuireagáin (28) wijst naar één van de foto’s op het grijze prikbord. De foto hangt in een zaaltje van Glór na Móna, een jeugdclub in Belfast. Een nationalistische club: ze zijn er vóór een verenigd Ierland. Op de foto zie je een grote groep kinderen en tieners met protestborden voor het statige gebouw van het Noord-Ierse parlement in Belfast. „Bhí an DUP harassin’ me!”, staat op één van de borden.
De half Ierse, half Engelse zin komt uit het nummer ‘Get Your Brits Out’ van Kneecap. De uit Belfast afkomstige hiphopgroep verwierf de afgelopen jaren internationale bekendheid met provocerende, politieke rap in het Iers. De zin betekent zoiets als: „De DUP was me aan het lastigvallen.” De DUP is de Democratic Unionist Party, de grootste unionistische partij in Noord-Ierland. Die wil juist géén verenigd Ierland, maar dat Noord-Ierland onderdeel blijft van het Verenigd Koninkrijk. Ruim 25 jaar na het einde van The Troubles, de burgeroorlog tussen de nationalisten en unionisten, is er nog steeds diepe verdeeldheid.
„De DUP komt niet bepaald op voor de Ierse taal. Daar ging het protest over”, zegt Emma Ní Mhuireagáin. De partij blokkeerde extra financiering voor een organisatie die zich inzet voor het behoud van de Ierse taal. Ní Mhuireagáin wijst op een T-shirt dat op een blauw prikbord is geprikt. „Zoals je ziet is hier ook veel solidariteit met Palestina.” Er staan Palestijnse vlaggetjes op en een balaclava, het logo van Kneecap. De leden van de groep kwamen dit jaar vaak in opspraak omdat ze op omstreden manieren hun solidariteit met de Palestijnse zaak toonden. Zo zwaaiden ze op het podium met een Hezbollah-vlag.
Kinderen bij een prikbord in de jeugdclub Glór Na Móna in West Belfast.
Glór na Móna (Stem van het Veen) huist in een eenvoudig, witgeverfd gebouwtje zonder verdiepingen in West-Belfast. De club heeft inmiddels zoveel leden dat er ‘noodlokalen’ zijn neergezet naast het hoofdgebouw. Zo’n 330 kinderen gaan er gemiddeld drie avonden in de week heen. Ze zijn tussen de zeven en achttien jaar oud.
Bij Glór na Móna mogen ze alleen Iers spreken, geen Engels. Ierse les krijgen ze er niet, maar ze doen allerlei sociale activiteiten waarbij ze de taal spreken. Ní Mhuireagáin: „Het doel is om jongeren te leren begrijpen dat het Iers niet slechts een taal is voor in een klaslokaal, maar een integraal onderdeel van hun leven.” De activiteiten zijn uiteenlopend: van samen naar protesten gaan tot gingerbreadhuisjes bouwen en van kleurplaten inkleuren tot filmpjes opnemen waarin kinderen voor minister spelen. Volgens koepelorganisatie Fóram na nÓg zijn er 37 van zulke jeugdclubs in Noord-Ierland.
Vorig jaar doneerde Kneecap ruim 7.000 pond (bijna 8.000 euro) aan Glór na Móna, van een bedrag dat ze hadden gewonnen in een discriminatierechtszaak tegen de Britse regering. Eén van de leden van Kneecap, Liam Óg Ó hAnnaidh (artiestennaam: Mo Chara), was in zijn jeugd lid van Glór na Móna. Later werkte hij er samen met Emma Ní Mhuireagáin. Ze zijn nog steeds goede vrienden. Eerder dit jaar zei hij tegen de Belfast Telegraph: „Glór na Móna was eigenlijk waar het voor mij allemaal begon. […] Daar werd de taal een centraal onderdeel van mijn leven. Ik heb al eerder gezegd dat Kneecap zonder Glór na Móna niet zou bestaan en de enorme impact van hun werk met jongeren is de reden waarom we ervoor kozen hen te steunen toen we de schatkist van de koning plunderden via de rechtbank.”
Kinderen komen op 4 december aan bij de jongerenclub Glór Na Móna in West-Belfast.
Hoe groot is de invloed van Kneecap op de Noord-Ierse jeugd? In Britse en Ierse media wordt gesproken van het ‘Kneecap-effect’. De groep zou de Ierse taal en cultuur weer hip hebben gemaakt waardoor meer jongeren Iers willen leren. Het bewijs is altijd anekdotisch. Wel maakte het British Council, een onderwijsorganisatie verbonden aan de Britse overheid, recent bekend dat er dit jaar in Noord-Ierland 7 procent meer inschrijvingen waren voor Iers als eindexamenvak ten opzichte van vorig jaar.
Lang niet alle Noord-Ierse kinderen krijgen de taal van huis uit mee. Volgens de laatste officiële cijfers, uit 2021, beheerst ruim 12 procent van de bevolking het Iers. Door de Britse overheersing was de taal bijna uitgestorven, waardoor er nu nationalisten zijn die de taal wel zouden willen gebruiken, maar er simpelweg niet mee zijn opgegroeid.
Bernadette O’Rourke, hoogleraar sociolinguïstiek aan de University of Glasgow, heeft ook de indruk dat Kneecap opnieuw de interesse van voornamelijk jongeren in het Iers heeft aangewakkerd. Ze denkt dat dat komt doordat Kneecap met hun rap de taal „jong en modern doet lijken”. „Bovendien zijn ze charismatisch en een beetje rebels. Daar slaan adolescenten vaak op aan.”
In één van de noodlokalen zitten zes jongeren van Glór na Móna aan een tafel: vier meiden en twee jongens, tussen de veertien en zeventien jaar. De muren hangen vol met tekeningen en foto’s. Er staan banken en een voetbaltafel.
De 18-jarige Roise (derde van links) tijdens een groepsdiscussie bij de jeugdclub Glór Na Móna in Belfast, in december.
Over Kneecap zijn ze het roerend eens. „Ze hebben echt het Iers gepromoot”, zegt Cassie-Rose (16), wat onderuitgezakt op haar stoel en met haar gewatteerde winterjas nog aan. „Er komen zoveel mensen naar hun concerten en die willen nu ook Iers leren.” Róise (17): „It’s mental, isn’t it?!”
„Mijn moeder bijvoorbeeld!”, zegt Brooke (16), de spraakzaamste van de groep met een geruite blouse en een neuspiercing. „Ze sprak geen Iers, maar kon op een gegeven moment wel elk Kneecap-liedje meezingen. En nu heeft ze de taal geleerd.” Aodhán (14) zegt dat hij veel vrienden heeft die aan de hand van de liedjes Iers proberen te leren.
Links: Cassie-Rose (16) Rechts: Brooke (16)
Volgens Róise, klein van stuk met rood lang haar, zitten al haar niet-Iers sprekende vriendinnen op „hun telefoon Iers te leren”. „Iedereen is gewoon helemaal gek geworden sinds Kneecap een ding is.” Ze trekt een blik alsof ze het nog steeds niet helemaal kan geloven. „Dat zijn meiden die naar Engelse scholen gaan, maar ze hebben nu zoiets van: ik wil tweetalig zijn.” Bij Glór na Móna gaat iedereen naar Ierstalige scholen. Volgens Róise is het verspilde moeite van die meiden. „Impossible. Ik wil niemand ontmoedigen, maar kom op.” Ze wil maar zeggen: het Iers is te moeilijk om even via Duolingo te leren.
Op deze jongeren heeft Kneecap niet zo’n directe invloed gehad, zegt Brooke, want zij zaten hier immers al. „Maar ze hebben veel betekend voor onze gemeenschap. Eerst vonden mensen Iers een beetje een stomme taal, maar toen Kneecap erin ging zingen, raakten ze geïntrigeerd.” Cassie-Rose: „Ook mensen uit andere landen, bijvoorbeeld Amerikanen.” Róise: „Zijn ze ook populair in Amerika?! That’s mad!”
Al snel wordt duidelijk dat de invloed van Glór na Móna op Kneecap ook groot moet zijn geweest. En niet alleen doordat Liam Óg Ó hAnnaidh er werd ondergedompeld in de Ierse taal. Het valt op dat alle kinderen precies dezelfde politieke denkbeelden hebben en daar uitgesproken over zijn. Denkbeelden die Kneecap uitdraagt in hun muziek en op het podium.
Zo willen de jongeren op geen enkele manier met de Britten geassocieerd worden, ook al wonen ze in het Verenigd Koninkrijk. Een stevig „No!” klinkt uit verschillende monden. „We’re just not British”, zegt Brooke kordaat. Met afgrijzen praat ze over de Britse vlaggen die ze soms in Belfast ziet wapperen.
Kinderen bij de jeugdclub Glór Na Móna in West-Belfast, 4 december.
Ook over de Palestijnse zaak hebben ze een uitgesproken mening. Brooke: „De Britten vielen ons land binnen en begonnen mensen te vermoorden, om niks. Israël doet hetzelfde in Palestina. En volgens mij is dat ook wat Kneecap wil laten zien.”
Ze vinden het bovendien heel normaal om naar protesten te gaan. Volgens Brooke is het „heel belangrijk” en maakt het „een verschil”.
Glór na Móna is in wezen een politieke organisatie, zegt Ní Mhuireagáin bij het blauwe prikbord met het Kneecap-T-shirt. „De Ierse taal ís politiek.” Het activisme bij Glór na Móna gaat verder dan opkomen voor het Iers, want de taal is verbonden met onderdrukking, legt ze uit. „Daarom doen we hier ook veel met vluchtelingen en zijn we grote supporters van de Palestijnse zaak.”
Bij Glór na Mona worden jongeren nooit gedwongen om een demonstratie bij te wonen, volgens Ní Mhuireagáin. „Maar we doen wel veel aan bewustwording binnenshuis.” Zo was het onlangs de Internationale Dag van Solidariteit met het Palestijnse Volk. Een collega die recent naar Palestina was geweest, kwam vertellen wat hij daar had gezien. „Je plant eigenlijk voorzichtig een zaadje bij de kinderen, zodat ze hopelijk als ze een jaar of achttien zijn nieuwsgierig worden, vragen gaan stellen, en hun stem gebruiken om de samenleving ten goede te veranderen.”
Jongerenclub Glór Na Móna in december.
De achternamen van de jongeren zijn bekend bij de redactie.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC