Nostalgie Te midden van wereldwijde politieke chaos verlangen mensen op sociale media terug naar het jaar waarin ‘alles beter was’: 2016. Waar komt de nostalgie voor fidget spinners en sepia-effecten vandaan? „Onrust is een trigger voor nostalgie.”
‘Bring Back 2016’ luidt het pleidooi op TikTok en Instagram.
De eerste grote online trend van het jaar wil… vooral heel graag terug naar een ander jaar.
Vintage fotofilters als ‘Sierra’ of ‘Mayfair’ waren allang naar het Instagram-kerkhof verbannen, maar opeens staat elke tijdlijn weer vol met sepia-getinte, vierkante throwbacks naar tien jaar geleden. Mensen cureren playlists met Drake’s One Dance en Beyonce’s Lemonade-album en kijken liefdevol terug naar de obsessie met de dansbeweging the dab, fidget spinners en het hondenfilter op Snapchat. ‘Bring Back 2016’ luidt het pleidooi op Instagram en TikTok. Maar waarom is 2026 omgedoopt tot het nieuwe 2016?
Nostalgie is van alle tijden, en behoort tot alle generaties. De afgelopen jaren grepen trends terug naar de Y2K en the noughties. Denk aan: low-waist jeans, klaptelefoons, iPods, baby tee’s en digitale camera’s met weinig megapixels en een harde flits. Wat de jaren tachtig en negentig waren voor oudere millennials, zijn de jaren nul en tien voor jongere millennials en Gen Z. Maar de grote nostalgie naar één specifiek jaar is opvallend.
En was 2016, zoals nu wordt beweerd, ‘the best year ever’? Zeker niet. Het was eerder een jaar van grote maatschappelijke breuklijnen: Brexit, de verkiezing van Donald Trump, en het jaar waarin de wereld veel geliefde idolen verloor zoals David Bowie, Prince, George Michael en Alan Rickman. Niet voor niks was in het jaar zelf de hashtag #Fuck2016 trending.
Maar veel jongeren zien 2016 als het ‘laatste goede jaar’. Vóór de pandemie, vóór Trump, vóór Gaza, Oekraïne en Soedan. Het internet zou een leukere, simpelere plek zijn geweest: je deed de Bottle Flip Challenge, zette er een filter overheen en noemde het ‘content’. Macro-trends van toen namen het internet als een collectief mee (de dab, Pokemon Go, de Mannequin Challenge) in tegenstelling tot hedendaagse ‘micro-trends’ (girl math, het Romeinse Rijk) die elkaar in hoog tempo opvolgen en hypergecureerde accounts van ogenschijnlijk perfecte influencers.
Het jaar staat eerder symbool als een keerpunt, en de drang om daarnaar terug te keren is niet gek als in slechts de eerste twee weken van 2026 onder meer dodelijke protesten in Iran zijn uitgebroken en de Amerikaanse president dreigt Groenland in te nemen.
„Onrust en conflict zijn triggers voor nostalgie”, aldus Krystine Batcho, expert op het gebied van nostalgie en hoogleraar aan het Amerikaanse Le Moyne College, per mail. „De plotselinge en ingrijpende veranderingen van de afgelopen jaren, zoals de pandemie of politieke polarisatie, creëren angst. Verandering is stressvol. Het versnellende tempo van verandering kan het gevoel oproepen dat we de technologische ontwikkelingen – zoals AI, virtual reality, enzovoort – niet kunnen bijhouden. Het bedreigt ons gevoel van controle, een fundamentele menselijke behoefte.”
Vooral Gen Z is hiervoor gevoelig, volgens haar. „Zij bevinden zich in een overgangsfase van adolescentie naar volwassenheid, dat brengt stress met zich mee over het leren omgaan met de verantwoordelijkheden en onzekerheden die een toekomst als volwassene met zich zal brengen. Onderzoek heeft aangetoond dat je in deze levensfase vatbaarder bent voor nostalgie.”
Screenshots TikTok
En nostalgie werkt geruststellend, zegt Anouk Smeekes, sociaal psycholoog bij de Universiteit Utrecht. „Het is een belangrijk emotioneel copingmechanisme. Het geeft mensen houvast; een anker. Het draait vaak om mooie herinneringen met dierbaren waardoor mensen zich meer verbonden voelen met elkaar. En verbondenheid is een heel belangrijke psychologische basisbehoefte, laat onderzoek zien. Het zorgt ervoor dat we ons optimistischer voelen, minder eenzaam, en het leven als meer betekenisvol ervaren.”
Het is opvallend hoe breed gedragen deze trend is onder jongeren wereldwijd, zegt Smeekes. Het onderstreept ook hoe groot hun zorgen zijn over de staat van de wereld, het vinden van een huis, een baan, het klimaat. „Het toont een bepaalde vorm van veerkracht en solidariteit: het is een creatieve en generatie-eigen manier om de gemoedstoestand op te vijzelen door herinneringen te delen over hoe zij waren als groep, als generatie, in 2016. Zo helpen ze elkaar om om te gaan met onzekere ontwikkelingen in de wereld.”
Of platforms als TikTok en Instagram actief zulke trends aanjagen, is moeilijk te achterhalen. „Meta is totaal niet transparant”, zegt Lotje Beek, beleidsadviseur bij Bits of Freedom. Al zijn ze waarschijnlijk heel blij met de hype. „Het doel van deze platforms is natuurlijk: geld verdienen. En ze verdienen meer geld naarmate je meer tijd op een platform spendeert, want dan kunnen ze je meer advertenties laten zien. Zo’n trend helpt daar natuurlijk ontzettend bij: want iedereen gaat terugzoeken in oude posts, elkaars posts bekijken, en nieuwe dingen posten.”
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s
Source: NRC