HAK wilde in 2027 bijna volledig biologisch zijn, zonder meerkosten voor de klant. Het conservenbedrijf concludeert nu dat dat niet realistisch is en schroeft de ambitie fors terug. Maar: ‘We lopen nog steeds ver voor de troepen uit.’
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Het was een opmerkelijke aankondiging: tegen 2027 zouden alle Nederlandse groenten en peulvruchten van HAK biologisch geteeld worden. Met die belofte werd het bedrijf drie jaar geleden een van de kartrekkers van verduurzaming in de Nederlandse landbouw. Alle lokale inkoop zou een biokeurmerk moeten krijgen, 85 procent van het totaal. Het oer-Hollandse conservenbedrijf zou 10 procent van de totale groei van het biologisch akkerbouwareaal voor zijn rekening nemen.
Een ambitieus doel, erkende toenmalig directeur Timo Hoogeboom destijds al. ‘Maar we durven het aan omdat het strategisch belangrijk is voor de toekomst van ons bedrijf, dat afhankelijk is van gezonde akkerbouw met florerende telers, én omdat het essentieel is voor een gezonde leefomgeving en gezonde voeding voor de generaties die na ons komen.’
Té ambitieus, moet zijn opvolger Nicole Freid nu concluderen, al is ze even overtuigd van de noodzaak ervan. ‘In de eerste plaats zijn er meerkosten voor biologische teelt, waarvoor we de teler ook compenseren. Daarnaast zijn door inflatie allerlei kosten sterk gestegen. Die absorberen we zo veel mogelijk zelf, want we willen een merk voor iedereen blijven. Maar het is onhaalbaar op dit moment om de betaalbaarheid overeind te houden én ons doel te halen, zonder dat onze eigen financiële stabiliteit in het geding komt.’
Biologische productie is altijd duurder geweest dan de gangbare productie. Was het niet naïef om te denken dat jullie die extra kosten zelf konden dekken?
‘We hadden destijds een aantal aannames die niet uitgekomen zijn. De overheid heeft het doel gesteld dat in 2030 van alle landbouwgrond 15 procent biologisch is. Maar dat areaal groeit nauwelijks. Je hebt meer areaal nodig om de kostprijs van biologisch omlaag te krijgen, dat is niet gebeurd.
‘Je ziet ook dat consumenten op dit moment niet bereid zijn de meerprijs te betalen voor biologisch. Betaalbaarheid is het allerbelangrijkst geworden voor de consument, duurzaamheid is naar de achtergrond verdwenen.’
Het areaal biologische landbouw steeg dit jaar licht, van 4,7 naar 4,8 procent van alle landbouwgrond. De groei van het biologisch akkerbouwareaal stagneerde zelfs. Landbouwgrond is duur, wat funest is voor de doorgaans minder kapitaalkrachtige bioboeren.
HAK koopt nu al 15 procent van zijn Nederlandse groenten en peulvruchten biologisch in, en dat blijft ook zo. De rest heeft het minder vergaande On the way to PlanetProof-keurmerk. ‘Dus we doen nog steeds het drievoudige van de markt’, zegt Freid. ‘We lopen ver voor de troepen uit.’
Gaat die 15 procent nog meer worden de komende jaren?
‘Dat is wel de insteek. We binden ons aan die 15 procent. Maar als het lukt, doen we meer. We zullen de stok continu zo ver mogelijk vooruit blijven gooien. Als je te ver voor de troepen uitloopt, gaat dat uiteindelijk ten koste van de haalbaarheid en betaalbaarheid. Bij pionieren hoort ook dat je af en toe je plannen bijstelt.’
Wat hebben jullie geleerd van dat pionieren?
‘Bijvoorbeeld dat je met veel minder chemische gewasbeschermingsmiddelen kunt telen. Dit jaar is de tuinbonenoogst mislukt door een insectenplaag. Op onze proefboerderijen willen we kijken hoe we dat kunnen voorkomen zonder chemische middelen. Je hebt wel minimaal drie jaar nodig om zoiets te beoordelen, want elk jaar is anders.’
‘Daarom ben ik blij dat we van een naar drie proefboerderijen gaan, waar we op kleinere schaal dingen kunnen uitproberen. Zodra we weten wat wel werkt, kunnen we dat naar de hele teelt opschalen. Drie stappen vooruit en soms eentje terug, dat is hoe verandering werkt. Als we drie jaar geleden alleen maar beren op de weg hadden gezien, stonden we niet waar we nu staan en hadden we niets geleerd.’
Hoe reageren de telers die aan jullie leveren?
‘Die vinden het uiteraard jammer. Maar een groot deel van wat we biologisch inkochten, blijven we inkopen. Er zijn trouwens bijna geen boeren geweest die gangbaar voor ons teelden en zijn omgeschakeld naar biologisch. Een teler heeft namelijk een bouwplan, met daarin allerlei gewassen. Wij nemen maar 10 of 20 procent daarvan af. Als een teler biologisch wil worden, moet hij voor al die gewassen overschakelen en een afnemer vinden. Dus we zijn uitgekomen bij telers die al biologisch waren.’
Dus ook de afnemers van andere gewassen moeten in beweging komen?
‘Klopt. het is een totale systeemverandering. Wij zijn niet groot genoeg om dat alleen te realiseren, dat moet je met elkaar doen. Anders loop je tegen grenzen aan.’
Hoe realistisch is het doel van 15 procent biologisch in 2030?
‘Ik denk dat het alleen mogelijk is als we grote stappen zetten met de gewassen die veel geteeld worden, zoals aardappelen, suikerbieten en uien. Er moeten bijvoorbeeld coalities gesloten worden om hele biologische teeltbouwplannen op te zetten. Dan kan je de biologische teelt opschalen, waardoor het toegankelijker en betaalbaarder wordt.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant