Een twintigpuntenplan staat centraal in de gesprekken tussen de VS en Oekraïne over de beëindiging van de Oekraïne-oorlog. Daarover komen steeds meer details naar buiten. Het grote probleem: Rusland ziet er waarschijnlijk niets in.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Na het urenlange overleg met president Donald Trump in Florida zei president Volodymyr Zelensky dat Kyiv en Washington het voor 90 procent eens waren over het twintigpuntenplan waaraan hij met de VS en Europa heeft gewerkt. Het zou onder andere gaan om een veiligheidsgarantie, een herstelfonds van 800 miljard dollar voor de wederopbouw, een snel lidmaatschap van de EU en de sterkte van het Oekraïense leger, dat de komende jaren tot 800 duizend man mag hebben.
Het probleem vormt de resterende 10 procent van het plan. De twee belangrijkste punten waarover de VS en Oekraïne het eens moeten worden voordat het plan aan Rusland wordt voorgelegd, is de toekomst van de door Rusland bezette gebieden en de kerncentrale van Zaporizja, die in Russische handen is.
Zelfs als de VS, Oekraïne en Europa het eens worden over de twintig punten, moet worden betwijfeld of Rusland ermee zal instemmen. President Vladimir Poetins belangrijkste buitenlandadviseur Joeri Oesjakov verwierp het plan vorige week al, omdat het volgens hem ‘radicaal verschilt’ van wat de VS en Russische onderhandelaars eerder hebben besproken.
Wat er moet gebeuren met de Donbasregio, vormt het moeilijkste dossier. In het omstreden 28-puntenplan dat de VS in november met Rusland opstelde, zou Oekraïne de Donbasregio’s Donetsk en Loehansk aan Rusland moeten afstaan. Loehansk is vrijwel geheel in handen van de Russen, maar Oekraïne vecht al sinds de invasie in 2022 voor het behoud van Donetsk, dat voor zo’n 40 procent in Oekraïense handen is.
In het twintigpuntenplan waarmee Oekraïne wel kan leven, wordt de strijd in de Donbas (en de regio’s Zaporizja en Cherson) bevroren langs de huidige frontlinie. Het Russische leger zou zich verder moeten terugtrekken uit andere bezette gebieden, zoals Charkiv en Soemy. Een internationale vredesmacht moet de legers van Oekraïne en Rusland van elkaar scheiden langs de frontlinie.
Met de VS wordt nu gekeken naar de instelling van een gedemilitariseerde of economische zone in Donetsk na bevriezing van de strijd, zodat Oekraïne de regio niet hoeft op te geven. Zelensky wil praten over vrije economische zones, mits die er ook komen in andere bezette gebieden. ‘Als alle regio’s worden betrokken en als wij kunnen blijven waar wij zijn, dan zullen we tot een akkoord komen’, aldus Zelensky.
Voor Rusland zal dit alles vrijwel onaanvaardbaar zijn. Moskou wil de strijd niet simpelweg bevriezen, maar alle bezette gebieden officieel inlijven.
Vorige week benadrukte Poetin dat Rusland desnoods zal blijven vechten tot alle militaire doelen zijn bereikt. Oesjakov zei dat Poetin zondag in een telefonisch gesprek met Trump had benadrukt dat de Alaskatop de basis moet zijn van een vredesakkoord. Tijdens deze topontmoeting in augustus eiste Poetin de volledige Oekraïense terugtrekking uit Donetsk. Trump zei daarna dat Kyiv territoriale concessies moest doen om tot een akkoord met Rusland te komen.
Een ander punt van het plan waarover de VS en Oekraïne het zondag niet eens konden worden, is de toekomst van de kerncentrale in Zaporizja, de grootste van Europa. Zelensky wil niet dat Rusland de kerncentrale onder controle houdt.
De VS hebben voorgesteld dat de drie landen de nucleaire installatie gezamenlijk gaan beheren. Maar Kyiv wil dat de kerncentrale een joint venture wordt van Oekraïne en de VS. De helft van de energie moet dan naar Oekraïne gaan. Betwijfeld mag worden of Rusland instemt.
Over veel kwesties zouden de VS en Oekraïne het wel eens zijn geworden. ‘Er zijn nog een of twee zeer netelige kwesties, hele lastige kwesties, maar ik denk dat we het heel goed doen’, aldus Trump, die eerder fel botste met Zelensky. ‘Wij hebben vandaag veel vooruitgang geboekt, maar eigenlijk hebben we die afgelopen maand bereikt.’
Het twintigpuntenplan voorziet in veiligheidsgaranties, ook afgegeven door Europa, die vergelijkbaar zijn met Navo’s artikel 5. Dat moet Rusland afhouden van een nieuwe aanval. De VS en Europese landen moeten Oekraïne militair te hulp komen bij nieuwe agressie. Volgens Zelensky heeft Trump daar nu mee ingestemd, alleen wel voor slechts vijftien jaar. Zelensky wilde eigenlijk voor dertig tot vijftig jaar.
Rusland, dat zich verzet tegen iedere Europese bemoeienis met Oekraïne, kan ook hierover moeilijk gaan doen. Tot dusverre heeft Moskou elke aanwezigheid van buitenlandse troepen in Oekraïne verworpen.
Russisch verzet is waarschijnlijk ook tegen een wapenstilstand van zestig dagen: Zelensky wil dat om het vredesplan in een referendum aan de bevolking voor te leggen. Moskou heeft elk langdurig staakt-het-vuren tot nu toe afgewezen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant