Eigenlijk is het gek dat Piano Man steevast boven in de Top 2000 staat: nooit was het nummer van Billy Joel een hit. V duikt in de geschiedenis van de Top 2000, op zoek naar de bron van het Nederlandse enthousiasme voor deze popwals.
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek en jazz.
Met de gongslag aan het einde van Queens Bohemian Rhapsody zal op oudejaarsavond tegen twaalf uur de Top 2000 van dit jaar tot een einde komen. Niemand die het nog verbaast dat het epische rocknummer de lijst aanvoert. Dat doet het al bijna elk van de 27 edities. Maar hoe zit dat met het liedje dat er dit jaar voor het eerst aan voorafgaat, Piano Man van Billy Joel? De nummer twee van de ‘lijst der lijsten’, zoals die sinds 1999 op NPO Radio 2 wordt uitgezonden, is al jaren aan een opmars bezig. Sinds 2014 staat het liedje uit 1973 in de top 10 en de laatste acht jaar zelfs in de top 5.
Niet gek voor een nummer dat nooit de Top 40-hitlijst haalde. Maar hoe werd het zo populair? Piano Man staat al sinds de eerste editie in de Top 2000, toen die nog werd samengesteld door luisteraars en de muziekredactie van Radio 2. Daarop stonden vooral populaire albumtracks.
Uit eerdere lijsten die door luisteraars werden samengesteld, zoals de Top 100 Allertijden, waarvan de Top 2000 een vervolg is, bleek al dat nummers die geen single waren geweest, zoals Stairway To Heaven (Led Zeppelin), School (Supertramp) en A Day in the Life (The Beatles), hoge ogen konden gooien.
Billy Joels Piano Man hoorde in 1999 bepaald niet tot die categorie. Toch stond het niet alleen in de keuzelijst, het kwam ook nog eens erg hoog in die eerste Top 2000 – op plaats 121. Sindsdien is het gestaag blijven stijgen.
Goodnight Saigon (1983) stond in 1999 nog als hoogste Billy Joel-notering op nummer 14. Al jaren geleden is Piano Man dat nummer over Vietnamsoldaten, dat nu op 210 staat, in populariteit voorbijgegaan.
Hoe kwam dit liedje, dat geen hit was en ook geen beroemde albumtrack, eigenlijk op de keuzelijst te staan?
‘Het was in 1999 al populair onder Radio 2-dj’s en werd al vaak op de radio gedraaid’, herinnert Fred Willems zich. Hij werd in 1999 aangesteld als projectleider van de Top 2000. Het was een idee van zendercoördinator Kees Toering om de laatste week van het oude millennium af te sluiten met een door de luisteraars zelf samengestelde lijst die dag en nacht op Radio 2 te horen was.
Maar het moest wel een lijst worden met liedjes die pasten bij het Radio 2-profiel. Mainstream pop en rock, zonder scherpe randjes. Willems: ‘Het idee ontstond al in 1998. Luisteraars konden ‘Tips voor de Top 2000’ aandragen, met als achterliggende vraag: welke liedjes neem je mee naar het volgende millennium?’
Het hele jaar door stuurden Radio 2 luisteraars suggesties in ‘met eeuwigheidswaarde’, die pasten bij het muziekformat van Radio 2. De lijst met tips werd door de muziekredactie van de zender aangevuld met eigen favorieten. Zo ontstond er een lijst met tweeduizend liedjes die door de luisteraar alleen nog even op volgorde moesten worden gezet.
Willems: ‘We publiceerden die groslijst in Spits, een van de gratis dagbladen die we toen hadden. Je hoefde alleen maar het couponnetje uit te knippen waarop je je tien favoriete nummers aangaf en die naar ons op te sturen.’
Het was de tijd dat het internet nog in de kinderschoenen stond. Stemmen gebeurde per post. ‘Met zakken vol tegelijk kwamen die coupons binnen. Ik zie ons nog op de grond zitten met die leeggekieperde zakken om alle stemmen handmatig te tellen.’
Maar de lijst kwam er. Queen stond ook toen al op 1, en Billy Joel toch verrassend op 121. ‘Ik kan het niet nazoeken, maar ik denk echt dat het liedje door het publiek is aangedragen. Als het een keuze van de muziekredactie was geweest, had het nooit zo hoog gestaan.’
Hoewel het was bedoeld als eenmalig project, bleek de Top 2000 zo’n groot succes dat werd besloten er een jaarlijkse gebeurtenis van te maken. Eerst nog met een uitgebreide keuzelijst, maar met de jaren werden de regels versoepeld. Inmiddels mag iedereen een lijst met tot 35 favoriete nummers mailen en is de keuze vrij.
Dat heeft Piano Man goed gedaan, want het liedje is na die 121ste plaats in 1999 alleen maar gaan stijgen. ‘Het is natuurlijk ook een heel bijzonder nummer. Een wals, en daarvan heb je er niet zoveel. Een liedje in driekwartsmaat toch een beetje rock-’n-roll laten klinken was knap.’
Hoe kan het eigenlijk dat zo’n populair liedje destijds geen hit werd, maar ook al in 1973 op de radio te horen was? ‘Ik luisterde veel naar Radio Veronica, daar werd het al gedraaid’, zegt Tom Goris (66), sinds 2007 als ‘huisstatisticus’ werkzaam voor Radio 2 en 5. ‘De dj’s hielden de Amerikaanse hitlijsten scherp in de gaten, en daar was Piano Man een hit.’
Geen grote, het kwam tot de 25ste plaats. Maar het was wel het eerste succes voor Billy Joel. Dat het in Nederland zelfs de Tipparade niet haalde, was merkwaardig voor een liedje dat juist door Veronica-dj’s, die de Tip 30 mede samenstelden, veel werd gedraaid. Was een plaatje een succes bij Veronica, dan moest het wel heel gek lopen wilde het niet in de Tipparade komen, de opmaat voor Veronica’s Top 40, destijds de populairste hitlijst.
Sleutel tot dit raadsel is wellicht dat Piano Man in 1973 in Europa nog niet als single uitkwam, maar pas in april 1975. Toen was de piratenzender Radio Veronica al uit de lucht, en werd het blijkbaar door geen enkele andere zender opgepikt. Maar er bleven altijd wel dj’s die het op de radio draaiden. Anders was het nooit in de Top 2000 terechtgekomen. Willems: ‘Het verhaal is nu dat het vooral zo populair is onder studenten, maar studenten waren zeker in 1999 ons publiek niet. Dat moet pas later zijn gekomen.’
Wanneer studenten Piano Man precies begonnen te omarmen, weet Tom Goris niet. Maar hij wist niet wat hij zag toen hij in 2011 voor een aan de Top 2000 gewijde avond in het Tilburgse poppodium 013 onderzoek deed naar het stemgedrag in Tilburg, waarvan hij (zoals van alle gemeenten) de data had verzameld.
‘Ik splitste het uit in leeftijdscategorieën. Ik heb alles wel zes keer nagekeken, maar tot mijn grote verbazing zag ik dat Piano Man onder Tilburgse 20-jarigen op 1 stond. Dat vond ik onbegrijpelijk, want ze waren nog niet eens geboren toen het nummer in 1973 uitkwam.’
Goris raakte gefascineerd door de uitslag en stuurde een stagiaire op pad om ‘veldwerk’ in Tilburg te doen. ‘Ga eens uitzoeken waarom juist dat liedje zo populair is onder leeftijdsgenoten, vroeg ik. Daar zijn we niet helemaal achter gekomen, behalve dat het veel in kroegen werd gedraaid als sluitingsnummer.
‘Toen keek ik of dit een typisch Tilburgs fenomeen was. Het bleek dat het liedje ook in andere typische studentensteden, zoals Leiden, Nijmegen en Utrecht, hoog scoorde onder jongeren tussen 20 en 25 jaar – studenten die naar een speciaal soort kroeg gaan waar dit nummer gedraaid wordt.’
Zoals het Tilburgse Polly Maggoo. In 2016 publiceerde het Brabants Dagblad een verhaal waarin de eigenaar van de kroeg, Jaap van Ham, vertelde dat het liedje al acht jaar lang op iedere woensdag, de vaste studentenavond, als laatste nummer hard werd meegezongen door studenten.
Als die studenten al die jaren op Piano Man hadden gestemd, dan zou dat de hoge positie in de Top 2000 verklaren, volgens Goris: ‘Met 300 (het aantal bezoekers) keer 400 (het aantal woensdagen) kwam je in 2016 een heel eind.’ Goris mag van zijn opdrachtgever NPO Radio 2 niets over stemmenaantallen prijsgeven, maar: ‘niet alle bezoekers van Polly Maggoo stemmen, natuurlijk’.
Wel wil hij de ‘totaal niet bewijsbare’ hypothese aan dat de grote populariteit van Piano Man in studentensteden is ontstaan. ‘Daar stond het rondom 2010 in de top 10 bij jongeren, terwijl dat landelijk rond plaats 40 was. In Tilburg stond het bij jongeren dus zelfs op 1. Nu staat het in alle staatjes in de top 10 en is er geen onderscheid meer tussen studenten en niet-studenten.’
Om door te stijgen naar de allerhoogste regionen red je het ook niet met studenten alleen. De NS gaf in 2014 het laatste zetje. Voor de campagne ‘Waar ga je naartoe vandaag’ zette reclamebureau N=5 het liedje Piano Man onder de commercial waarin een jongen met de trein naar Londen rijdt, om daar in een kroeg mee te zingen met Piano Man.
Vanaf het jaar dat deze Sterspot te zien was, is Piano Man niet meer uit de top 10 van de Top 2000 te krijgen, met de tweede plaats van dit jaar als hoogste notering.
Moet Queen zich zorgen gaan maken dat de eerste plaats wordt bedreigd? Nee, zegt Goris, daarvoor is het verschil nog te groot. ‘Het is ook niet zo dat Piano Man dit jaar ineens meer stemmen kreeg – de nummers 3 en 4 kregen vooral minder stemmen.’ Hotel California van The Eagles zakt volgens hem een beetje weg omdat er vooral oudere mensen op stemmen, Fix You van Coldplay heeft nog een ander probleem: het blijkt een typische vrouwenplaat. Als je maar een deel van het electoraat aanspreekt, ga je vroeg of laat richting de uitgang.
Een gelijke verdeling onder seksen en leeftijd is een vereiste om lang bovenaan de Top 2000 te blijven staan. Billy Joel mag het met Piano Man dan nog zo goed doen, twee liedjes van hem verdwenen dit jaar uit de Top 2000. Uptown Girl, met wereldwijd ruim 1,3 miljard streams zijn liedje op Spotify. Populairder dus dan Piano Man, dat een slordige 100 miljoen streams achterblijft.
Bart Arens, dj bij NPO Radio 2 en fan van Billy Joel, is daar niet zo rouwig om. Uptown Girl, een pastiche van de Four Seasons, doet hem niet zoveel. Liever maakt hij zich sterk voor Joels New York State of Mind (‘zijn mooiste liedje’) en Scenes From an Italian Restaurant, dat driehonderd plaatsen steeg, naar 976.
‘Toen ik bij Radio 2 begon, stond het nog niet in de lijst. Door het veel te draaien in mijn programma heb ik het maximaal onder de aandacht proberen te brengen. Hetzelfde jaar kwam hij binnen in de Top 2000 en inmiddels staat Scenes ongeveer halverwege de lijst.’
Piano Man was nooit zijn favoriet. ‘Ook niet van Billy zelf trouwens. Die vertelde regelmatig dat hij het akkoordenschema te simpel vond, en de tekst meer een verzameling limericks was dan een goede songtekst.’ Maar toen Arens in 2018 een concert van Joel in Dublin bezocht, was het juist dit nummer dat hem ‘megakippenvel’ bezorgde. ‘Ik was daar met Leo Blokhuis, die aan de andere kant van het stadion zat. Holy shit, appten we naar elkaar, dit is echt een van de allergrootste classics ter wereld.’
Joel, die in 2006 voor het laatst in Nederland optrad in een volgens de Volkskrant ‘redelijk gevulde’ Rotterdamse Ahoy, mag er dan wel niet zo dol op zijn, hij speelt het tijdens zijn concerten al decennialang standaard als toegift. Ook tijdens de recordbrekende reeks optredens in het New Yorkse Madison Square Garden, waar hij tussen 2014 en 2024 elke maand een uitverkocht concert gaf. Dat niet alleen Nederlandse studenten graag blèrend walsen op het liedje, bewijzen de opnamen hiervan, die onlangs nog op tv te zien waren.
De film, gemaakt toen Joel vorig jaar zijn 150ste concert in Madison Square Garden gaf, besluit met het publiek dat in extase het laatste refrein van Piano Man zingt: Sing us a song, you’re the piano man/ Sing us a song tonight/ Well, we’re all in the mood for a melody/ And you’ve got us feeling alright.
Naar alle waarschijnlijkheid zal Billy Joel, nu 76 jaar oud, dat zelf nooit meer tijdens concerten kunnen doen. In mei van dit jaar zegde hij al zijn geplande optredens af. Hij lijdt aan een hersenaandoening die zijn balans, zicht en geheugen verstoort.
Maar het zal de populariteit van het liedje hier niet in de weg staan. Piano Man, dat hier nooit een hit was, is ook zonder dat we het de laatste twintig jaar op concerten met hem konden meezingen doorgestoten naar de top van de Top 2000.
‘Als je het met de juiste mensen op de juiste plek hoort, bijvoorbeeld met vrienden in de kroeg, komt het liedje het allerbest tot z’n recht’, vindt Arens.
Dus is hij, zoals de afgelopen tien jaar gebruikelijk is, woensdag tegen middernacht in het Top 2000 Café met gezin en vrienden aanwezig. ‘Dan zingen we Piano Man opnieuw luidkeels mee, en beseffen we weer hoe groot het is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant